تبلیغات
گیاهان دارویی
گیاهان دارویی
وبلاگ گیاهان دارویی
چهارشنبه 20 شهریور 1387

مزیت نسبی تولید و صادرات كتیرای مفتولی وكتیرای خرمنی

چهارشنبه 20 شهریور 1387

نویسنده :پژمان

مزیت نسبی تولید و صادرات كتیرای مفتولی وكتیرای خرمنی
مهدی كیانی ابری1، علیرضا میرصالح مهابادی2
1و2- اعضای هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردستان
اصفهان - اردستان - بلوار دانشجو -دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردستان

 

خلاصه

توجه به مزیت نسبی فعالیتهای مختلف اقتصادی یكی از جنبه های مهم برنامه ریزی است . در این پژوهش برای تعیین مزیت نسبی محصولات مورد نظر از دومعیار ، هزینه منابع داخلی ( DRC ) و شاخص مزیت نسبی آشكار شده ( RCA ) استفاده شد .
این تحقیق نشان داد در استان اصفهان مقدار شاخص DRC در سال 1380 برای محصولات كتیرای مفتولی و كتیرای خرمنی به ترتیب 235/0 و 5/0 می باشد كه بر اساس شاخص فوق هر دومحصول دارای مزیت نسبی تولید می باشد . همچنین شاخص RCA برای دو محصول در سال 1378 و 1380 اندازه گیری شد كه در سال 1378 محصول كتیرای مفتولی مزیت نسبی تولید را در اصفهان برخوردار گردید .
واژه های کلیدی : مزیت نسبی ، صادرات ، کتیرا .
 

 

مقدمه

كشور ایران با داشتن حدود 8500 گونه گیاهی از لحاظ تنوع گیاهان دارویی از جمله كشورهای مهم جهان است . علاوه بر این با توجه به موقعیت جغرافیایی و وضعیت آب و هوایی یكی از مناطق مناسب دنیا برای تولید انبوه گیاهان دارویی بشمار می آید (1) . به همین جهت لازم است تحقیقات گسترده ای در جهت شناسایی امكانات بالقوه و وجود مزیت نسبی در زمینه تولید و صدور گیاهان دارویی انجام گیرد تا بدینوسیله برای هر منطقه نوع گیاهان دارویی كه نسبت به سایر مناطق از هزینه كمتری تولید آن برخوردار است معین شود (3)
 

مواد و روشها

دو معیار هزینه منابع داخلی (DRC) و مزیت نسبی آشكار شده ( RCA ) از طریق فرمولهای زیر حاصل می‌شوند

D RC =


كه در آن G هزینه های عوامل داخلی یا نهاده های غیر قابل تجارت ، P كل درآمد ناخالص به قیمت سایه ای و F هزینه نهاده های قابل تجارت می باشد ، حال هر چه میزان DRC كمتر باشد نشان دهنده مزیت نسبی منطقه خواهد بود .
شاخص مزیت نسبی آشكار شده ( RCA ) از فرمول

RCA =


حاصل می شودكه در آن xij ارزش تولید گیاه مورد نظر در با تـوجه به جداول حاصل می تـوان نتیجه گرفت كه استـان چهار محال و بختیاری در محصول كتیرای خرمنی با توجه به هر دو شاخص و در سالهای مورد بررسی دارای مزیت نسبـی است .
و در تولید محصول كتیرای مفتولی استان اصفهان بر سایر مناطق مزیت نسبی را نشان می دهد .در این راستا استان یزد به جهت عدم مزیت نسبی شایسته است جهت كشت سایر گیاهان دارویی همانند آنغوزه مورد نظر قرار گیرد .
 

سپاسگزاری

بدین وسیله از همكار ارجمند آقای مهندس میر صالح و سازمان جنگلها و مراتع كشور و ادارات كل منابع طبیعی استانهای مختلف بخاطر همكاریهای فراوانشان نهایت قدردانی را دارم .
استان و xi كل ارزش تولیدات گیاهان مرتعی كشور است
اگر 1< RCA < 0 باشد نشان دهنده عدم مزیت نسبی در آن استان می باشد و اگر RCA>1 باشد نشان دهنده مزیت نسبـی آن استان است .
 

 

نتایج و بحث

در این تحقیق شاخص RCA در سال 1378 و 1380 و شاخصDRC نیز در سال1380 برای دو محصول كتیرای مفتولی و خرمنی محاسبه شد و نیز رتبه استانها بر اساس شاخصهای مذكور مشخص گردید كه در جدول 1 تا 6 آورده شده است .


 



منابع :


ا- ابراهیمی ، علی 1380 (( ضرورت اعمال نگرش سیستمی در مدیریت توسعه پایدار گیاهان دارویی)) همایش ملی گیاهان دارویی ، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع كشور
2- حسن پور، یوسف 1378 . (( تجزیه و تحلیل مزیت نسبی صادرات (مورد خاص : مواد شوینده ) )) . فصل نامه پژوهشی نامه بازرگانی - شماره 8
3-رحیمی بروجردی، علیرضا . 1374 (( روابط تجاری بین المللی معاصر تئوریها و سیستمها )) . چاپ دانشگاه آزاد
4-سازمان جنگلها و مراتع كشور دفتر طرح و برنامه . نشریه بازرگانی شماره های 9-8-7 سالهای 80-79-78
5-كیانی، مهدی . 1380 . (( مزیت نسبی تولید و صادرات منتخبی از گیاهان دارویی و صنعتی )) سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان اصفهان

6- Lee , j. (1995) - comparative advantage in manufacturiny as a Determinant of industrializatia the korean case ,world development .vol .23 ,no .7.







Relative advantage of producing and export of gum tragacanth
Mahdi kiani Abary . Ali Reza Mirsaleh Mahabadi
Univercity of Ardestan -Ardestan -Esfahan -Iran

Abstract
Paying attention to the relative advantage of various economic activing is one of the important aspects of planning
In this study in order to detomine the relative advantage of the intended products two factors of DRC and RCA were applied . this study showed that in esfahan province in 1380 the DRC indicex for rod gum tragacanth ,and stack gum tragacanth were 0.235 and 0.5 respectively . based on which both products are of relative advantage of production .RCA indices for these two products were measured in the years 1378 and 1380 . in 1378 rod gum tragacanth was of
relative advantage of production in Esfahan proving .
Keywords : Relative advantage , export , gum tragacanth




سه شنبه 19 شهریور 1387

گیاهان دارویی در ایران و جهان

سه شنبه 19 شهریور 1387

نوع مطلب :عمومی، 
نویسنده :پژمان

گیاهان دارویی در ایران و جهان
ابوالقاسم باقری1، صادق خلیلیان2 و حسنعلی نقدی بادی3
1- كارشناس ارشد گروه تحقیقات اقتصاد كشاورزی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان
2- استادیار و مدیر گروه اقتصاد كشاورزی دانشگاه تربیت مدرس
3- عضو هیأت علمی و مدیر گروه كشت و توسعه گیاهان دارویی
اصفهان، شهرك امیرحمزه، مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان ص.پ- 199-81785 تلفن: 7757329
 

 

خلاصه

افزایش جمعیت و نیاز مبرم صنایع داروسازی به گیاهان دارویی به عنوان مواد اولیه تولید دارو، ناتوانی در تولید مصنوعی پاره‏ای از داروهای حیاتی توسط صنایع داروسازی و همچنین اهمیت مواد مؤثر گیاهان دارویی در صنایع غذایی، آرایشی و بهداشتی باعث شده كه توجه و تحقیق پیرامون این دسته گیاهان از نقطه نظر كشت، تولید و مصرف از اهمیت خاصی برخوردار باشد. اما آنچه باید در نظر داشت توجه به جنبه‏های اقتصادی مسأله است. به عبارت دیگر باید همواره نسبت به ارزشهای اقتصادی این گیاهان آگاه بود تا بتوان در جهت كسب این ارزشها به منظور تأمین نیازهای داخلی و خارجی، گامهای مؤثری برداشت. در این راستا، در تحقیق حاضر وضعیت تولید، تجارت و بازار گیاهان دارویی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج این بررسی نشان داد كه، متأسفانه كشور ما به رغم داشتن توانایی بالقوه در تولید و صادرات گیاهان دارویی، در عمل موفق نبوده است. نتایج بررسی بازار این گیاهان نیز بر كارایی پایین، دلالت دارد.

واژه های كلیدی: گیاهان داروئی، تجارت

 

مقدمه

توجه به‌ كشت‌ و توسعه‌ گیاهان‌ دارویی‌ در جهان‌، از زمان‌ برگزاری‌ چهارمین‌ كنگره‌ بین‌المللی‌ حفظ و سلامت‌ جهانی‌ و قرار گرفتن‌ داروهای‌ گیاهی‌ در انبوه‌ داروهای‌ جهانی‌، در سال‌ 1986 آغاز و باعث‌ شد كه‌ تقاضای‌ جهانی‌ این‌ محصولات‌ به‌ طور فزاینده‌ای‌ افزایش‌ یابد. به‌ دنبال‌ آن‌ كشورهای‌ مختلف‌ نسبت‌ به‌ برنامه‌ریزی‌ كشت‌ و تولید انبوه‌ گیاهان‌ دارویی‌ در سطوح‌ صنعتی‌ و بهره‌برداری‌ و استفاده‌ از آنها در صنایع‌ دارویی‌، بهداشتی‌ و آرایشی‌ اقدام‌ نمودند و در كنار آن‌، بازرگانی‌ بین‌المللی‌ این‌ محصولات‌ با رونق‌ روزافزونی‌ روبه‌رو شد. متأسفانه، در كشور ما به‌رغم‌ داشتن‌ پیشینه بسیار طولانی در مصرف گیاهان دارویی و گذشته درخشان خود در مورد دانش گیاهان دارویی و وجود دانشمندانی همچون ابوریحان بیرونی، ابن سینا و رازی، همچنین تنوع‌ فراوان گونه‌های‌ دارویی(تقریباً دو برابر تعداد گونه‌های‌ چندین‌ كشور اروپایی‌) به‌ عنوان‌ یك‌ منبع‌ غنی‌ طبیعی‌ از دیدگاه‌ اقتصادی و در نتیجه توانایی‌های‌ بالقوه‌ در تولید و صادرات‌ گیاهان‌ دارویی‌، هنوز آن طور كه شایسته است در زمینه شناسایی، اهلی كردن و كشت انبوه این گیاهان گام اساسی برداشته نشده است. بنابراین‌ با شناخت و مطالعه‌ روند تولید و تجارت گیاهان‌ دارویی ایران و به دنبال آن توجه دقیق و جدی به این مهم،‌ می‌توان‌ علاوه‌ بر تأمین‌ نیاز صنایع‌ داروسازی‌ كشور نسبت‌ به‌ مواد مؤثره‌ دارویی‌، درآمد ارزی‌ قابل‌ توجهی‌ از صادرات‌ فرآورده‌های‌ گیاهان‌ دارویی‌ كسب‌ نمود.
 

 

مواد و روشها

روش‌ موردنظر در این‌ تحقیق‌ به‌ صورت‌ مطالعات كتابخانه‌ای است‌. با مطالعه منابع مختلف خارجی، وضعیت كشورهای فعال جهان در امر تولید و تجارت گیاهان دارویی مورد بررسی قرار گرفته است. در ایران به منظور این بررسی، از داده‌های سری زمانی صادرات و واردات گیاهان دارویی طی سالهای‏ 1378-‏‏‏1360 استفاده شده است. لازم به ذكر است كه وضعیت تولید این گیاهان، با توجه به فقدان آمار و اطلاعات، تنها برای سالهای 1376 و 1377 مورد بررسی و مقایسه قرار گرفته است.‌ مراحل‌ تحقیق‌ مشتمل‌ برمطالعه‌ تحقیقات‌ انجام‌ شده‌، مراجعه‌ به‌ كتابخانه‌ها و سازمانهای‌ معتبر و فیش‌برداری‌ از منابع‌ مختلف‌ اعم‌ از اینترنت، پژوهشكده‌ گیاهان‌ دارویی‌ جهاد دانشگاهی‌، مركز آمار ایران‌، گمرك ایران، وزارت‌ جهاد كشاورزی‌، سازمان‌ چای‌، سازمان‌ تحقیقات‌ و آموزش كشاورزی بوده است.
 

 

نتایج و بحث

نتایج بررسی وضعیت كشورهای مختلف جهان در زمینه تجارت گیاهان دارویی نشان داد كه، كشورهای چین‌ و آلمان مهمترین كشورهای جهان در این مقوله بوده اند به طوری كه ‌ 5/38 درصد كل صادرات جهان‌ مربوط به چین بوده است. بعد از چین‌ آلمان‌ با متوسط سالانه 49887 هزار دلار صادرات‌ به‌ عنوان‌ دومین‌ كشور عمده‌ در امر صادرات‌ گیاهان‌ دارویی‌ بوده است‌. بررسی ارقام صادرات و واردات گیاهان دارویی در دوره زمانی 1360 تا 1378 در ایران حاكی از آن است كه این ارقام با نوسانهای زیاد همراه بوده است از آنجا كه میزان واردات و صادرات هر محصول بر اساس تولید آن در داخل كشور تحقق می‌یابد، می‌توان این روند نامنظم را به فقدان یك برنامه منظم در سیستم تولیدی این گیاهان مرتبط دانست و بر این مبنی به نبود یك نظام مدون تصمیم گیری و سیاست گذاری در خصوص فرآیند تولید این محصولات اشاره نمود بنابراین ضروری است كه وزارت جهاد كشاورزی به عنوان مهمترین نهاد سیاست گذاری در این زمینه به همراه سایر متولیان امر، با فراهم نمودن تمهیدات لازم از جمله ایجاد بخش‌های تحقیقات گیاهان دارویی، انتقال فرآوری كشت و تولید گیاهان دارویی، اعطای تسهیلات اعتباری لازم جهت تامین نهاده‌های تولید، پیش بینی راهكارهای انگیزشی از طریق وضع سیاست‌های مناسب تر تجاری و در ادامه تلاش در راستای شفاف نمودن عوامل عرضه و تقاضای این محصولات، زمینه‌های مناسب را جهت تدوین یك برنامه منظم تولیدی فراهم سازد. محاسبه حاشیه بازار نشان داد كه بازار این دسته از گیاهان از كارایی پایینی برخوردار است.
 

 

منابع

امید بیگی، رضا (1374)، رهیافتهای تولید و فرآوری گیاهان دارویی، تهران.
باقری، ا (1379). كاربرد برنامه ریزی خطی در تعیین الگوی كشت بهینه گیاهان دارویی، پایان نامه كارشناسی ارشد اقتصاد كشاورزی، دانشكده كشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، 140ص.
باقری، موسی و محمد‏صادق رجحان (1376)، بررسی وضعیت گیاهان دارویی و استفاده از آنها در ایران و جهان، جنگل و مرتع، شماره33، ص15 تا 17.
Lange, D. and Mladenova, M. (1997). Bulgarian model for regulating the trade in plant material for medicinal and other purposes. FAO.
Sharma, J. R. (1997). Industrial utilization of medicinal and aromatic plants in developing countries. FAO.
TRAFIC. (1998). Europian medicinal and aromatic plants: their use, trade and conservation.


Production and trade of medicinal plants in iran and world

Abolghasem bagheri, ,Sadegh khalilian and Hasanali naghdi
Esfahan Agricultural and National Resources Research Center

Abstract
Population growth and pressing requirements of pharmaceutical industries to medicinal plants as raw material for drug production, inability of artificial production of some vital drugs by pharmaceutical industries and the importance of effective constituents of medicinal plants in food, cosmetics and beauty industries have spurred research on these plants in view of their culture, production and consumption. The economic aspects of this problem must be considered and high economic value of these plants understood to use these values to take measures to supply domestic and foreign demands.In this way in the present research, the current conditions of production, export, import and market for medicinal plants were evaluated. The results showed that unfortunately our country, despite a high potential for production and export of medicinal plants, has not proved successful in practice. In terms of market the results indicate the low efficiency of the market of these plants.

Keywords: production, medicinal plant




دوشنبه 18 شهریور 1387

بررسی اقتصادی تولید چند قلم عمده گیاه دارویی (هزینه‌ها و درآمدها)

دوشنبه 18 شهریور 1387

نویسنده :پژمان

بررسی اقتصادی تولید چند قلم عمده گیاه دارویی (هزینه‌ها و درآمدها)
حمیدرضا وجدانی1 و موسی سلگی1
كارشناسان ارشد تحقیقات اقتصادی- اجتماعی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان همدان
hrvojdani@ yahoo.com : Email

 

 

خلاصه

امروزه بهره‌برداری از گیاهان داروئی با رجوع مجدد به این گیاهان در كشورهای مختلف دنیا روبه افزایش است. به دلایل متعددی تولید اكثر گیاهان داروئی با روشهای قدیمی و بصورت برداشت از عرصه‌های طبیعی مقدور نیست. بررسی تولید و صادرات گیاهان دارویی ایران نیز لزوم توجه به تولید زراعی این گیاهان را نشان می دهد (1). تولید زراعی این گیاهان پس از گذار از مرحله امكان‌سنجی كشت و تولید مزرعه‌ای نیازمند یك بررسی و توجیه اقتصادی جهت تصمیم‌گیری و برنامه ریزی درخصوص آن، باتوجه به هزینه‌ها و درآمدها میباشد. در این تحقیق سه قلم عمده گیاه دارویی كه در همدان كه در سطحی وسیع یا نسبتاً وسیع كشت میشوند شامل: گشنیز، رازیانه و سیاهدانه، مورد بررسی هزینه - فایده قرار گرفته و هفت قلم شامل: سنبل‌الطیب، مریم گلی، اسطوخودس، نعناع، بادرنجبویه، گل راعی و گل همیشه بهار، كه بصورت محدود در باغ گیاهان دارویی همدان و یا عرصه‌های محدودی در دیگر مناطق استان كشت شده‌اند مورد بررسی هزینه - فایده قرار گرفته و نتایج آنها آمده است.
واژه های کلیدی : بررسی اقتصادی ، گیاه داروئی ، هزینه ، درآمد .
 

 

مقدمه

حجم گسترده تقاضا برای گیاهان دارویی جهت درمانهای انسانی و نیز اخیراً با روند رو به تزاید به كارگیری این گیاهان در دامپزشكی و دامپروری، پتانسیل‌های گسترده‌ای جهت فعالیت اقتصادی در زمینه این گیاهان به وجود آورده ‌است (2). بررسی اقلام تولیدی و صادراتی در گیاهان دارویی حكایت از اهمیت تولید زراعی به جای روشهای سنتی و بهره‌برداری از عرصه‌های طبیعی دارد. ضمن اینكه با افزایش جمعیت كنونی و فشاری كه بر عرصه‌های طبیعی وجود دارد اصولاً حجم تقاضای گسترده كنونی جواب داده نخواهد شد مگر با روشهای تولید زراعی این گیاهان. بررسی هزینه‌ها و درآمدهای یك محصول، یكی از جنبه‌های اساسی برنامه‌ریزی درخصوص آن محصول می باشد، لذا در این تحقیق سعی در بررسی هزینه - فایده محصولات موردنظر شده‌است.
 

مواد و روشها

جهت بررسی سه قلم اصلی كه در حال حاضر دراستان همدان كشت وسیع می‌شوند شامل رازیانه، سیاهدانه و گشنیز، پس از شناسایی مناطق كشت، با تكمیل پرسشنامه و مصاحبه با بهره‌برداران اقدام به محاسبه و برآورد هزینه‌های تولید گردید. اقلامی كه كشت آنها صرفاً در باغ گیاهان دارویی و یا بصورت پایلوت و محدود در دیگر قسمتها صورت می‌گرفت نیز با مراجعه به بهر‌ه‌بردارن و یا كارشناس زراعی مسئول در باغ گیاهان داروئی وكارشناسان دست اندركار كشت این محصولات، هزینه ها و درآمدهای احتمالی آنها باتوجه به قیمتهای سال 1381 برآورد و ارائه گردید.
 

نتایج و بحث

بررسی هزینه _ فایده سه قلم گیاه دارویی زراعی استان همدان كه سطح زیر كشت نسبتاً قابل توجهی
داشته اند شامل گشنیز (2483 هكتار) رازیانه (984 هكتار) و سیاهدانه (112 هكتار) (3)، با توجه به هزینه های تولید در هر هكتار، مقدار محصول تولیدی و قیمت محصول، فایده هر محصول (با توجه به سود ناویژه) محاسبه می شود. سودناویژه كه با تفاضل هزینه های تولیدوقیمت كل محصول تولیدی محاسبه شده در صورت كسر و مجموع هزینه ها درمخرج كسر قرار داده شده.رقم هزینه - فایده گشنیز 095/1 ، رازیانه 049/1، سیاهدانه 525/1، همیشه بهار 348/.0 و سنبل الطیب 988/0 محاسبه شده است. رقم هزینه های تولید و درآمدهای برآوردی برای مریم گلی، اسطوخودوس، بادرنجبویه، گل راعی و نعناع كه گیاهانی چند ساله هستند نیز بررسی و ارائه گردیده است.
كشت اقلام مختلفی كه مورد بررسی قرار گرفت دارای بازدهی مثبت اقتصادی می باشد. محاسبه هزینه_ فایده گیاهان چند ساله به دلیل جدید بودن كشت آنها در استان همدان و كشت محدود آنها درعرصه های خاص هنوز مشكل است. گیاهان یكساله یا دو ساله ای كه بررسی هزینه_ فایده آنها صورت گرفت می تواند در بسیاری از مناطق در تناوب زراعی و در الگوی كشت محصولات استان قرار گیرد، آنچه كه بیش از هر چیز در حین بررسی جلب توجه كرد، موضوع نوسان قیمت ها، بویژه درخصوص برخی محصولات (به ویژه سیاهدانه) بود.نوسان قیمتها و عدم بازار مشخص و قابل اتكا برای برخی اقلام، گسترش كشت این گیاهان را با چالش روبرو می سازد. ترویج كشت سه قلمی كه در استان همدان به شكل وسیع دیده می شود شامل گشنیز، رازیانه و سیاهدانه ، بدون دخالت دولت و دست اندركاران صورت گرفته و خود جوش بوده، لذا می توان انتظار داشت كه در صورت اقتصادی بودن كشت اقلام دیگر، بدون دخالت های دولتی، بهره برداران به تولید اقلام مورد نظر اقدام كنند. ترویج كشت اقلام مختلف می باید با توجه به واقعیت های بازار و قیمتهای تمام شده داخلی و قیمتهای داخلی و خارجی محصول صورت گیرد(4).

 

 

منابع

1- وجدانی، حمیدرضا،(1380) -بررسی تولید و صادرات گیاهان داروئی ایران-. ارائه شده در همایش ملی گیاهان دارویی ایران ،كرج، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع كشور.
2- وجدانی، حمیدرضا،(1381). -گیاهان دارویی و كاربرد آنهادر دامپزشكی و دامپروری- مجله دامدار، سال یازدهم ، شماره 145 ص 12-10.
3- سطح زیر كشت این اقلام بر اساس گزارش واحد آمار سازمان جهاد كشاورزی استان همدان اعلام گردیده است.
4- وجدانی، حمیدرضا،(1381). گزارش نهایی طرح تحقیقاتی- ارزیابی اقتصادی تولید و فرآوری گیاهان داروئی استان همدان با هدف بازار یابی صادرات.



The economic survey of some medicinal plant product
(Their costs and revenues).
Hamidreza Vejdani , Moosa solgi
Hamedan Agricultural and Natural resources reaserch center.
hrvojdani@yahoo.com Email:

Abstract
Nowadays the use of medicinal plans with a return to method of remedy in some countries is increasing.There are some reasons that products of medicinal plants cannot be used on gathering from natural fields. The survey of production and exportation of medicinal herbs showed that agriculture must be the economic base for these products. Cultivation of these plants need economic surveys and justifications. In this study three important crops in Hamedan province ( coriandrum sativum, nugella sativa,fueniculum vulgare ) are surveyed. Then seven medicinal plants that cultivated in a small area at the bualisina medicinal plant garden are surveyed.evaluated benefit - cost of some products are : coriandrum sativum 1.095, nigella sativa 0.525,fueniculum vulgare 1.049 calendula officinalis 0.348 and some of cultivated plants are perennial and evaluation of their benefit - cost is impossible yet .
Keywords: medicinal plants , ecinimic survey




یکشنبه 17 شهریور 1387

مزیت نسبی تولید و صادرات باریجه و آنغوزه

یکشنبه 17 شهریور 1387

نویسنده :پژمان

مزیت نسبی تولید و صادرات باریجه و آنغوزه
علیرضا میرصالح مهابادی ، مهدی كیانی ابری
1و2- مدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردستان
اصفهان - اردستان - بلوار دانشجو -دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردستان
 

 

خلاصه

توجه به مزیت نسبی فعالیتهای مختلف اقتصادی یكی از جنبه‌های مهم برنامه ریزی است. این تحقیق به منظور تعیین مزیت نسبی محصولات باریجه و آنغوزه انجام گرفته است. برای تعیین مزیت نسبی محصولات مورد نظر از دو معیار، هزینه منابع داخلی ( DRC ) و شاخص مزیت نسبی آشكار شده (RCA) استفاده شد. كه بر این اساس در استان اصفهان مقدار شاخص DRC در سال 1380 برای محصولات باریجه و آنغوزه به ترتیب 425/0 و 39/0 می‌باشد كه بر اساس شاخص فوق هر دومحصول دارای مزیت نسبی تولید می‌باشد. در این استان شاخص RCA برای باریجه و آنغوزه در سال 1378 به ترتیب 27/1 و 597/0 و در سال 1380 به ترتیب برابر 26/1 و 423/0 می‌باشد، بر اساس این شاخص در سالهای 1378 و 1380 باریجه دارای مزیت نسبی تولید در اصفهان است.
واژه‌های كلیدی: باریجه و آنغوزه، تولید، صادرات.
 

 

مقدمه

امروزه حدود پنجاه درصداز داروهای مورد استفاده منشاء گیاهی داشته و گرایش مردم برای استفاده از مواد طبیعی برای درمان بیماریها رو به افزایش می‌باشد. علاوه بر این گیاهان در طیف وسیعی در منابع آرایشی ، بهداشتی و غذایی مورد استفاده قرار می‌گیرند (4).
حال با توجه به شرایط آب و هوایی ایران از طریق شاخصهایی چون DRC و RCA می‌توان مشخص نمود كه هر ناحیه از كشور برای چه نوع محصول دارای مزیت نسبی بوده و از این طریق حداكثر استفاده را برای تولید گیاهان دارویی از امكانات مناطق مختلف كشور نمود (1).
 

 

مواد و روشها

در این پژوهش از دو معیار هزینه منابع داخلی (DRC) و شاخص مزیت نسبی یعنی RCA)) استفاده شده است كه برای تعیین (DRC) از فرمول زیر استفاده می‌شود:
كه در آن G هزینه‌های عوامل داخلی یا نهاده‌های غیر قابل استفاده گردید كه در آن xij ارزش تولید گیاه دارویی در استان مورد نظـر و xi كل ارزش تولیـدات گیاهان مرتعی استان مـذكور
xwj = ارزش كل تولید گیاه دارویی مورد نظر در كشور
Xw = ارزش كل تولید گیاهان مرتعی در كل كشور
اگر 1< RCA < 0 باشد نشان دهنده عدم مزیت نسبی در آن استان می‌باشد و اگر RCA>1 باشد نشان دهنده مزیت نسبی آن محصول برای استان مورد نظر می‌باشد.
 

نتایج و بحث :

در این تحقیق شاخص RCA در سال 1378 و 1380 و شاخص DRC نیز در سال1380 برای دو محصول باریجه و آنغوزه محاسبه شد و نیز رتبه استانها بر اساس شاخصهای مذكـور مشخص گردید كه در جدول 1 تا 6 آورده شده است.
تجارت، P كل درآمد ناخالص و F هزینه نهاده‌های قابل تجارت می‌باشد. اگر DRC<1 نشان دهنده مزیت نسبی منطقه است و بالعكس. برای تعیین مزیت نسبی آشكار شده از فرمول

با توجه به جداول حاصل از تحقیق نتایج زیر حاصل می‌شود
 

نتایج

استان اصفهان، سمنان و مركزی در زمینه تولیـد باریجه بـا توجه به هـر دو شاخص در سالهـای مورد بررسی دارای مزیت می‌باشند و استان یزد نیز با توجـه به هر دو شاخص از نظــر تولید گیاه آنغوزه دارای مزیت است.
سپاسگزاری
به این وسیله از همكار ارجمند آقای مهدی كیانی و سازمان جنگلها و مراتــع كشور و ادارات كل منابــع طبیعی استانهـای مختلف بخاطر همكاریهای فراوانشان نهـایت قـدردانی را دارم
 

 

منابع

ا- ابراهیمی ، علی 1380 ((ضرورت اعمال نگرش سیستمی در مدیریت توسعه پایدار گیاهان دارویی)) همایش ملی گیاهان دارویی ، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع كشور
2- جبل عاملی، عباس 1379. گزارش ویژه مجله برزگر شماره 817 صفحات 34 -40
3- سازمان جنگلها و مراتع كشور دفتر طرح و برنامه. نشریه بازرگانی شماره‌های 9-8-7 سالهای 80-79-78
4-كیانی، مهدی. 1380. (( مزیت نسبی تولید و صادرات منتخبی از گیاهان دارویی و صنعتی)) سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان اصفهان
5-Balassab (1965) - trade liberalization and revealed advatange -. the manchester school of economic.
comparative and social studies. vol 32 ,pp 99-12


Relative advantage of producing and export of gulbanum and assafetide
Ali Reza Mirsaleh Mahabadi , Mahdi kiani Abary
Univercity of Ardestan -Ardestan -Esfahan -Iran

Abstract
Paying attention to the relative advantage of various economic activitis is one of the important aspects of planning. this study was done in order to detomine the relative advantage of gulbanum and assafedite products we applied two factors of DRC and RCA. this study showed that in the year1380 in esfahan the DRC for gulbanum and assafedite were 0.425 and 0.39 respectively. on the basis of the above said indicos there products are of relative advantage of production. in this proving the RCA in 1378 for gulbanum and assafedite were 1.27 and 0.597 and in 1380 was 1.26 and 0.423 respectinely. According to this index in 1378 and 1380 gulbanum is of relative advantage of production.
Keywords : Relative advantage , gulbanum ,assafetide




شنبه 16 شهریور 1387

بررسی مسائل بازاریابی گل محمدی و فرآورده‌های آن (گلاب و اسانس)

شنبه 16 شهریور 1387

نویسنده :پژمان

بررسی مسائل بازاریابی گل محمدی و فرآورده‌های آن (گلاب و اسانس)
(مطالعه موردی: شهرستان كاشان)
احمد سلیمانی پور1، علیرضا نیكویی1 و ابوالقاسم باقری2
اعضای هیأت علمی 2- كارشناس ارشد گروه اقتصاد كشاورزی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان
اصفهان، شهرك امیرحمزه، مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان ص.پ- 199-81785 تلفن: 7757329

 

 

خلاصه

در میان مناطق مختلف كشور، شهرستان كاشان با سطح زیر كشت 800 هكتار، همواره به عنوان یكی از قطب‌های مهم كشور در امر تولید گلاب و اسانس از دیر باز مورد توجه بوده است. بدون شك با انجام تحقیقات اقتصادی و آگاهی نسبت به ارزشهای اقتصادی گل محمدی و فرآورده‌های آن در این منطقه، می‌توان در جهت كسب این ارزشها به منظور تأمین نیازهای داخلی و خارجی، گامهای مؤثری برداشت. در میان مسائل اقتصادی مربوط به این محصول، توجه به امر بازار جهت شناسایی مسیرهای بازاریابی گل از مرحله تولیدتا مرحلهتبدیلو مصرففرآورده‌های فرعی (گلابواسانس) قبل از هربررسی دیگر، از اهمیت خاصی برخوردار است. بر این اساس‏‏‏ در این مطالعه مسیر بازار گل محمدی و فرآورده‌های آن در دو گروه تولید سنتی و صنعتی مورد بررسی قرار گرفت. بر پایه نتایج بدست آمده از بررسی مسیر بازاریابی گل محمدی و فرآورده‌های آن، بازار این محصول در هر دو گروه سنتی و صنعتی مورد مطالعه ناكارا می‏باشد.
واژه‌های كلیدی: گل محمدی، بازاریابی، گلاب و اسانس.

 

 

مقدمه

وجود مسائلی چون اشتغال‏زایی در تولید گل محمدی و فرآورده‌های آن، ارزآوری قابل توجه محصول در مقوله صادرات غیر نفتی و همچنین اهمیت منطقه كاشان به عنوان الگو برای احداث گلستانهای گل محمدی در سایر مناطق كشور، انجام تحقیقات مختلف در مورد این محصول را ایجاب نموده است. با این وجود، به‌رغم قدمت و اهمیت بی نظیر تولید گل محمدی در این منطقه، وجود مسائلی چون روشهای متفاوت و در بعضی موارد نامناسب تولید و استحصال گلاب و اسانس گل و همچنین بازاریابی نامناسب آن، نوسانهای تولید و درآمد را برای تولیدكنندگان گل وفرآورده‏های آن به همراه داشته است. بر این اساس‏، بررسی مسائل و تنگناههایی موجود در طول مسیربازاریابی گل محمدی وفرآورده‌های آن و همچنین ارائه راه حلهای مناسب جهت ارتقای كارایی بازاریابی این محصول، می‌تواند از اهمیت خاصی برخوردار باشد.
 

مواد و روشها

تكنیك درنظر گرفته شده برای این پژوهش، روش تحقیق پیمایشی است. اطلاعات مورد نیاز از طریق تكمیل پنج نوع پرسشنامه از عوامل مختلف بازار شامل تولیدكننده، واسطه ها، تبدیل كننده، عمده فروش و خرده فروش، تهیه و جمع آوری گردیده است. انتخاب تولیدكنندگان با روش نمونه گیری خوشه‌ای دو‏مرحله‏ای انجام گرفته، بدین صورت كه ابتدا از بین مناطق گلكار شهرستان كاشان، 4 منطقه برزك، جوشقان قالی، نیاسر و قهرود به عنوان مناطق عمده تولید گل انتخاب شدند. بعد در هر منطقه تعدادی آبادی گلكار، به روش تصادفی انتخاب گردید. در نهایت تعدادی از كشاورزان از روستاهای منتخب، انتخاب و مورد مصاحبه قرار گرفتند. انتخاب حجم نمونه نیز به روش كوكران (Cochran) صورت پذیرفت. در مورد سایر عوامل نیز‏، از آنجایی كه فهرست مستندی از آنها در دسترس نبود، به طور تصادفی از 25 واسطه،10‏تبدیل‏كننده(2 واحدصنعتی و8 ‏واحد سنتی)، 25 عمده فروش و 30 خرده‏فروش به روش نمونه‏گیری تصادفی ساده (Simple Random Sampling) مصاحبه بعمل آمد. پس از جمع آوری اطلاعات لازم، به منظور مطالعهبازاریابیگلمحمدی و فرآورده‏های آن، از معیارهای حاشیهبازار (Marketing margin) وكاراییبازاریابی (Marketing Efficiency) استفاده شد.
 

 

نتایج و بحث

براساس نتایج كلی تحقیق، حاشیه كل بازار گلاب سنتی 7469 ریال و برای گلاب صنعتی به طور متوسط 5765 ریال بدست آمده است. علاوه بر این، 70 درصد قیمت خرده‏فروشی گلاب تولید شده از یك كیلوگرم گل محمدی در واحدهای سنتی مربوط به هزینه‏های بازاریابی این محصول بوده است. این میزان برای واحدهای صنعتی با ظرفیت بالا وپایین به ترتیب 7/67 و 4/65 درصد بوده است. نتایج بدست آمده از بررسی مسیر بازاریابی گل محمدی و فرآورده‌های آن، نشان داد كه بازار این محصول در هر دو گروه سنتی و صنعتی مورد مطالعه ناكارا می‏باشد. به طوری كه شاخص كارایی برای گلاب سنتی 9/92 درصد و برای گلاب‏ تولید شده در واحدهای صنعتی به طور متوسط معادل 55 درصد بوده است. علاوه بر این، با در نظر گرفتن قیمت عوامل بازاریابی، سهم هر یك از عوامل در قیمت نهایی محصول محاسبه شد. نتایج محاسبات انجام شده نشان می‏دهد كه در بین عوامل بازار، واحدهای تبدیلی از بالاترین سهم برخوردارند. در مقایسه واحدهای تبدیلی، واحدهای سنتی با 2/47 درصد، سهم بالاتری از قیمت خرده فروشی را نسبت به واحدهای صنعتی به خود اختصاص داده اند. این سهم برای واحدهای گلابگیری صنعتی به طور متوسط 5/44 درصد بدست آمده است. بر اساس نتایج بدست آمده، سهم عوامل تولید كننده، خرده فروش، عمده فروش و واسطه‌ها به ترتیب در مكانهای بعدی قرار دارند. نتایج محاسبه ضریب هزینه بازاریابی نشان می‌دهد‏‏ 70‏درصد قیمت خرده‏فروشی گلاب تولید شده از یك كیلوگرم گل محمدی در واحدهای سنتی مربوط به هزینه‏های بازاریابی این محصول بوده است. این میزان برای واحدهای صنعتی با ظرفیت بالا وپایین به ترتیب 7/67 و 4/65 درصد بوده است.
 

منابع‌

1- حسن پور، ب. (1376). بررسی اقتصادی تولید و بازاریابی انجیر در استان فارس. پایان نامه كارشناسی ارشد اقتصاد كشاورزی، دانشكده كشاورزی، دانشگاه شیراز.
2- سلطانی، غ. ر.، ج. تركمانی و د. زرنگار (1365). چگونگی تعیین سود خرده فروشی میوه و تره بار و برخی محصولات اساسی در شیراز، مجله علوم كشاورزی ایران، جلد7، شماره 3و4.
3- Shepherd, G.S. and G.A. Futrell (1969). Marketing farm products:state University Press, Iowa. Economic Analysis. Iowa.
4- Shrivastava. R.S. and M.Ranadhir (1995). Efficiency of fish marketting Bhubaneshwar of orissa. Bangladesh Journal of Agricultural Economics, 18: 89-97.


Investigation of damask roses marketing problems:
A case study in Kashan Region
Ahmad Soleimani pour, Ali Reza Nikooei and Abolghasem Bagheri
Esfahan Agricultural and National Resources Research Center

Abstract
This Study was done to determine the problems of marketing channels of damask roses and introducing appropriate solutions to increase the marketing efficiency. Results of this study revealed that the rose market in the both of traditional and industrial production was inefficient. Efficiency index was 92.9 percent for traditional products and 55 percent for industrial ones. In addition, regarding to the marketing parameters for each of them, the factors share was calculated. Due to results, reducing units have the most important roles. In reducing units, traditional units with 47.2 percent had greater share in comparison with industrial units (%44.5). Also the results show that production, retailer, wholesalers and middlemen shares were in the lower ranks respectively. Marketing cost coefficient results showed that 70 percent of retailer soling price in one kg of product in related to marketing costs. In industrials units, these costs were 67.7 and 65.4 percent in high and low capacity units respectively.
Keywords: damask roses, Marke




جمعه 15 شهریور 1387

بازاریابی محصولات گیاهان دارویی

جمعه 15 شهریور 1387

نویسنده :پژمان

بازاریابی محصولات گیاهان دارویی
نعمت اله رحیمی
كارشناس مركز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام استان فارس.
شیراز - بلوار نصر- خیابان بهاران- كوچه 11- پلاك 30 - منزل رحیمی - تلفن 7314229- 0711

 

خلاصه

گیاهان دارویی به عنوان یكی از مواهب الهی است و چنانچه برنامه‏ریزی اصولی در شیوه تولید و بازاریابی آن صورت پذیرد، می‏تواند علاوه بر درمان بیماریها، سبب ایجاد اشتغال مولد، جلوگیری از تخریب جنگلها و مراتع و حفظ محیط زیست گردد. از عمده‏ترین مشكلات موجود بر سر راه رشد و توسعه گیاهان دارویی، بازاریابی محصولات آن می‏باشد. بازاریابی صحیح سبب می‏شود ‏تا محصولات بر اساس نیاز مصرف‏كنندگان تولید و به نحو بهداشتی و مورد پسند در اختیار آنان قرار گیرد. به دلیل ویژگیهای خاص گیاهان دارویی چون فسادپذیری، تولید فصلی و حجیم بودن، بازاریابی محصولات آن از حساسیت بالایی برخوردار است. عملیات بازاریابی شامل انبارداری، حمل و نقل، درجه‏بندی، بسته‏بندی و تبدیل می‏باشد. در سازمان بازاریابی نیز تولیدكنندگان، واسطه‏ها و مصرف‏كنندگان نقش عمده را ایفاء می‏نمایند.
واژه‌های كلیدی: بازاریابی، گیاهان داویی، محصولات

 

مقدمه

خداوند متعال هیچ چیزی را بدون فایده نیافریده و در هر مخلوقی حكمتی نهفته است. از جمله نعمات خدادادی گیاهان دارویی می‏باشند كه از قدیم‏الایام بشر با آنها آشنا گشته و جهت معالجات بیماران خود مورد استفاده قرار داده است. پیشرفت‏های علمی و فن‏آوری طی دو دهه اخیر، اهمیت و نقش گیاهان دارویی را در تأمین نیازهای بشر به‌ویژه در حیطه درمان دو چندان ساخته است. امروزه با بهره‏گیری از روشها و فنون تخصصی، مهمترین مواد و تركیبهای مؤثر گیاهی شناسایی و در ساخت انواع داروها و تركیبهای شفابخش بكار گرفته می‏شود. اثرات جانبی داروهای شیمیایی، الزامات زیست محیطی و روند تدریجی گرایش به سوی فرآورده‏های طبیعی سبب شده‏اند تا به گیاهان دارویی توجه بیشتر شود. با عنایت به موارد یاد شده به‌ویژه پوشش دادن اشتغال كه به عنوان مشكل اساسی كشور و فراروی مسئولان می‏باشد، لازم است تا نسبت به ترویج كشت و بهره‏برداری اصولی و همچنین مصرف فرآورده‏های گیاهان دارویی اقدام عاجل صورت گیرد.
بی شك این امر زمانی تحقق می‏یابد كه فرآورده‏های با ارزش این گیاهان در چرخه اقتصادی قرار گیرد. مادامی كه تنها به كمك دانش بومی این گیاهان تولید و به صورت سنتی به مصرف می‏رسند، انتظار تحول در این زمینه عاقلانه به‏نظر نمی‏رسد. بنابراین همكاری تمامی بخشها و اقتصادی شدن این فعالیت ضروری می‏باشد(4). عمده‏ترین مشكل سد راه محصولات گیاهان دارویی بازاریابی آن است. زیرا چنانچه بازار مناسب برای تولیدات مهیا باشد، بهره‏بردار می‏تواند به كار خود ادامه دهد. باتوجه به نقش مؤثر بازاریابی، این مقاله به روش كتابخانه‏ای تهیه شده است.

 

مواد و روشها

عوامل مؤثر بر بازاریابی گیاهان دارویی زیاد بوده و با توجه به نوع گیاه ومناطق تولیدی آن متفاوت می‏باشند. در این مقاله به سه عامل مشترك و اثرگذار شامل ویژگیهای بازاریابی محصولات گیاهان دارویی، عملیات بازاریابی و سازمان بازاریابی اشاره می‌گردد و در خصوص هر یك توضیحات اجمالی آورده می‏شود.
الف) ویژگیهای بازاریابی محصولات گیاهان دارویی
بازاریابی محصولات این گیاهان در مقایسه با تولیدات صنعتی دارای پیچیدگی بیشتری می‏باشد. بخش عمده‏ای از این مشكلات به ویژگیهای این محصولات و تولیدكنندگان آنها مرتبط است كه به اختصار آورده می‏شوند:
1- فسادپذیری
برخی محصولات این گیاهان فسادپذیر بوده و چنانچه مورد مراقبت قرار نگیرند از بین می‏روند. برای رفع این مشكل نیاز به انبار، سردخانه و روشهای تبدیل می‏باشد(1).
2- فصلی بودن
اغلب محصولات كشاورزی و به‌ویژه گیاهان دارویی از لحاظ عرضه به بازار تحت شرایط فصلی می‏باشند، در حالی كه تقاضا برای آنها در طول سال وجود دارد.
3- حجیم بودن
این گیاهان در مقایسه با ارزش آنها دارای وزن و حجم زیاد می‏باشند كه خود سبب افزایش هزینه حمل و نقل و نگهداری آن می‏شود.
4- شیوه سنتی تولید
تولید گیاهان دارویی در مراتع، جنگلها، مزارع و باغهای كشور پراكنده است. جمع‏آوری محصولات اندك از واحدهای تولیدی پراكنده و كوچك دشوار بوده و موجب افزایش هزینه می‌گردد.
5- فقدان گرایشات بازاری در بهره‏برداران
چون بهره‏برداری از آنها صرفا به دلیل خاصیت دارویی نبوده، بلكه اغلب مصارف دیگری چون تغذیه انسان و خوراك دام نیز در بر دارند، بنابراین آنچه بهره‏برداران سنتی روانه بازار مصرف می‏كنند مازاد مصارف فوق بوده، بنابراین دارای گرایشهای قوی بازاری نمی‏باشند.
6) عملیات بازاریابی
مطالعه فعالیتهای بازاریابی نیاز به چهارچوب دارد. یكی از مؤثرترین چهاچوبهای مطالعه بازاریابی، رهیافت عملی است كه فعالیتهای بازاریابی را با سه دسته مبادله‏ای، فیزیكی و تسهیلاتی تقسیم می‏كند. فعالیت‏ای مبادله‏ای در برگیرنده خرید و فروش است و فعالیتهای تسهیلاتی مواردی چون درجه‏بندی، استاندارد نمودن و بسته‏بندی را شامل می‏شود. فعالیتهای فیزیكی شامل انبارداری، تبدیل و حمل و نقل می‏باشد(2).
7) سازمان بازاریابی
منظور از سازمان بازاریابی، افراد و گروههایی هستند كه فعالیتهای مختلف نظام بازاریابی را به عهده داشته و به انجام آن مشغولند. این افراد به سه گروه عمده: تولیدكنندگان، واسطه‏ها و مصرف‏كنندگان تقسیم می‏شوند(8). تولیدكنندگان، افراد یا خانوارهایی هستند كه گیاهان دارویی را از جنگلها و مراتع جمع‏آوری و یا در مزارع كشت نموده و محصول آن را برداشت می‏نمایند. این افراد حلقه نخست سازمان بازاریابی را به خود اختصاص می‏دهند. واسطه‏ها، افراد یا گروههایی هستند كه فعالیتهای گوناگون بازاریابی همچون حمل و نقل، جمع‏آوری، انبارداری، بسته‏بندی و مواردی از این قبیل را انجام می‏دهند. واسطه‏های گیاهان دارویی بسته به نوع گیاه و منطقه متفاوت هستند ولیكن در اكثر مناطق و برای اغلب گیاهان تركیبی چون خریداران محلی، عمده‏فروشان، تبدیل كنندگان و خرده‏فروشان این كار را عهده‏دار می‏باشند.
 

نتایج و بحث

باتوجه به عوامل مؤثر بر بازاریابی گیاهان دارویی باید جهت انجام این رسالت برنامه‏ریزی نمود تا اولا جامعه و افراد دست‏اندركار با فواید ونحوه مصرف آن آشنا شوند. ثانیا در كمترین زمان ممكن، محصولات به‏دست مصرف‏كنندگان برسد. سازمان بازاریابی نیز به نحوی طراحی گردد كه بتواند پیش‏بینی عملیات لازم را نموده تا ضمن سودآوری معقول برای تولیدكنندگان، محصولات نیز با حداقل قیمت در اختیار مصرف‏كنندگان قرار گیرد.
 

 

منابع

1- بدخشان(1369). روشهای جدید بازاریابی محصولات كشاورزی. مجله بانك و كشاورزی، شماره 37، صفحات 44-37.
2- بهشتی(1376). جایگاه حمل و نقل در بازاریابی محصولات كشاورزی. مجله صالحین روستا، شماره 14، صفحات 17-15.
3- پورافضل(1364). بررسی مسایل بازاررسانی میوه و تره‏بار در شیراز و چگونگی بهبود آن. گزارش پژوهشی دانشكده كشاورزی، دانشگاه شیراز.
4- شكری خانقاه(1376)، بررسی مسایل بازاریابی محصولات كشاورزی. مجله جهاد، شماره201-200، صفحات 44-37.
5- شیروانیان(1378). بررسی بازاریابی گوجه فرنگی در استان فارس. مجله اقتصاد كشاورزی، شماره26، صفحات 97-77.
6- كاتلر(1376). اصول بازاریابی. ترجمه بهمن فروزنده، اصفهان، انتشارات آترپات.
7- كوپاهی(1369). اصول اقتصاد كشاورزی. تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
8- نجفی(1378). بازاریابی گوشت قرمز در بازار ایران. مجله جهاد، شماره205-204، صفحات51- 44.


Marketiong of herbal Medicine products
Abstract
Medicinal Plants is as one of the diuine blessings that if essential planing make in production. method and marketing of it, can in addition to curing diseases, cause produced employment, prevention from destroying Jungles, ranges and protection of environment. Marketing of products is one of the main existed difficulties on the way of growth and development of medicinal plants. Correct marketing cause products generate consumer needs and the consumers can obtain these products hygienicly and admirably. Because of particular properties of medicinal plants such as decaying, seasonality and huying the marketing of these products has much sensibility.Marketing operations are storage, transportation, sorting, packing and transformation. In marketing organization producers, middlemen and consumers have the main role.
Keywords: Marketing, herbal medicine




پنجشنبه 14 شهریور 1387

بهینه‌یابی اقتصادی كشت گیاهان دارویی

پنجشنبه 14 شهریور 1387

نویسنده :پژمان

بهینه‌یابی اقتصادی كشت گیاهان دارویی
ابوالقاسم باقری1، صادق خلیلیان2 و حسنعلی نقدی بادی3
1- كارشناس ارشد گروه تحقیقات اقتصاد كشاورزی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان
2- استادیار اقتصاد كشاورزی دانشگاه تربیت مدرس
3- عضو هیأت علمی كشت و توسعه گیاهان دارویی
اصفهان، شهرك امیرحمزه، مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی اصفهان ص.پ- 199-81785
 

خلاصه

وجود ویژگی‌ تنوع‌ در كاشت‌ گیاهان‌ دارویی‌ كه‌ اغلب‌ تولیدكنندگان‌ را با گزینه‌های‌ مختلف‌ رو به‌ رو می‌سازد از یك‌طرف‌ و هدفهای‌ متعددی‌ كه‌ بهره‌برداران‌ در انجام‌ فعالیتهای‌ تولیدی‌ خود دنبال‌ می‌كنند از طرف‌ دیگر، بدون‌ شك‌ می‌تواند ضرورت‌ برنامه‌ریزی‌ را برای‌ ایجاد الگوی‌ مناسب‌ زراعی‌ گیاهان‌ دارویی‌ آشكار نماید. در این مطالعه با برآورد الگوهای بهینه و متنوع كشت با استفاده از مدلهای برنامه‏‌ریزی ریاضی و مقایسه آنها با الگوی موجود، كشت و تولید این دسته از گیاهان مورد توجه قرار گرفته است. نتایج بررسی و مقایسه الگوی كشت بهینه و الگوی فعلی مزرعه نشان می‌دهد كه در سطح زیر كشت گیاهان دارویی مورد مطالعه تغییرات قابل ملاحظه‌ای ایجاد گردیده است.
واژه‌های كلیدی: بهینه‌یابی، اقتصادی، گیاهان دارویی

 

 

مقدمه

از عمده اهداف و انگیزه‌های كشاورزان در انتخاب گیاهان دارویی به عنوان فعالیت كشت، سودآوری بالای آنها در مقایسه با انواع مختلفی از سایر محصولات زراعی می‌باشد. به ویژه آنكه برخی از انواع این گیاهان در شرایط نامساعد و محدودكننده نیز، قابلیت كشت و تولید را دارند. این مطالعه، به منظور تعیین الگوهای به نسبت بهینه در جهت ایجاد برنامه‌های متنوع با درنظر گرفتن‌ معیارهای‌ اقتصادی‌ بهره‌بردار، محدودیتهای‌ رفتاری‌ وی‌، هدفهای‌ اجتماعی‌ خاص‌ و امكان‌ به‌ كار بستن‌ سیاستهای‌ مختلف‌ همچون‌ دخالت‌ دادن‌ محصولات‌ جدید در برنامه‌ تولیدی‌، تأمین نیاز مواد اولیه و خام شركتهای دارویی در تولید داروهای گیاهی با استفاده از روش مدلسازی ایجاد گزینه و مقایسه آن با الگوهای موجود و بهینه در شهرستان كرج صورت گرفته است.
 

 

مواد و روشها

روش مورد نظر در این تحقیق به صورت میدانی است. به منظور بررسی و تجزیه و تحلیل مدل ارائه شده برنامه‏ریزی بهینه و به نسبت بهینه از آمار و اطلاعات بودجه زراعی در بكارگیری مدل، استفاده گردیده است. اطلاعات مورد نیاز به صورت پرسشنامه و از مزارع گیاهان دارویی شهرستان كرج گردآوری شده است. به منظور برآورد مدل نیز از بسته نرم افزاری Lindo استفاده شده است. در این تحقیق از‌ روش‌ HSJ به‌ عنوان‌ عملی‌ترین‌ تكنیك‌ MGA‏‏ (5) استفاده‌ گردیده است. این تكنیك‌ توسط بریل‌ و هاپكینز(4) ابداع شد.
 

نتایج و بحث

نتایج‌ حاصل‌ از بررسی الگوهای فعلی و بهینه در منطقه نشان‌ می‌دهد كه الگوی‌ زراعی‌ فعلی‌، یك‌ الگوی‌ بهینه‌ نبوده‌ و تركیب‌ عوامل‌ تولید در فرآیند تولید مبتنی‌ بر معیارها و ضوابط بهینه‌سازی‌ صورت‌ نمی‌گیرد. همان‌طور كه‌ جدول‌ نشان می‌دهد، تركیب‌ بهینه‌ كشت‌ گیاهان‌ دارویی‌ و درآمد خالص‌ ناشی‌ از آنها در بهره‌برداری‌ مورد مطالعه‌ تفاوت‌ قابل‌ ملاحظه‌ای‌ با الگوی‌ فعلی‌ دارد. با توجه‌ به‌ مدل‌ برنامه‌ریزی‌ خطی‌، كشت‌ گیاهانی‌ از قبیل‌ نعناع‌ فلفلی‌، آویشن‌، رزماری‌ و بابونه‌ آلمانی‌ حذف‌ و در مقابل‌ كشت‌ كاسنی‌، ملیس‌، گاوزبان‌ و ماریتیغال‌ به‌ ترتیب‌ به‌ میزان‌ 57/0،19/1، 45/0 و 82/0 هكتار توصیه شده‌ است‌. بیشترین‌ افزایش‌ در سطح‌ زیر كشت‌، مربوط به‌ بادرنجبویه‌ با 138درصد و بیشترین‌ كاهش‌ سطح‌ زیركشت‌ مربوط به‌ گیاهانی‌ از قبیل‌ نعناع‌ فلفلی‌، آویشن‌، رزماری‌ و بابونه‌ آلمانی‌ بوده‌ است‌. این تغییرات بازده برنامه‌ای را نسبت به الگوی فعلی، 7/13 درصد افزایش داده است. نتایج بدست آمده از الگوهای به نسبت بهینه نشان می‌دهد كه در گزینه1(MGA1)، با حذف بادرنجبویه و كاهش سطح زیر كشت گاوزبان، دو محصول آویشن و بابونه به ترتیب به میزان 43/1و 11/0 هكتار وارد برنامه می‌شوند. این در حالی است كه در گزینه2(MGA2) ، از سطح زیر كشت كاسنی كم شده و در مقابل به سطح زیر كشت بادرنجبویه و گاوزبان افزوده شده است. بررسی قیمت سایه‌ای منابع نشان می‌دهد كه عوامل آب و زمین دو عامل اصلی محدودكننده افزایش تولید و در نتیجه درآمد هستند.
 

 

منابع

1- امید بیگی، رضا (1374)، رهیافتهای تولید و فرآوری گیاهان دارویی، تهران.
2- باقری، ا (1379). كاربرد برنامه‌ریزی خطی در تعیین الگوی كشت بهینه گیاهان دارویی، پایان نامه كارشناسی ارشد اقتصاد كشاورزی، دانشكده كشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، 140ص.
3- تركمانی، جواد (1379)، تحلیل اقتصادی تغییر در سطح زیر كشت آفتابگردان؛ كاربرد روش مدلسازی ایجاد گزینه ها، فصلنامه اقتصاد كشاورزی و توسعه، شماره 30، ص 43 تا 63.
4- Brill, C. S. and Hopkines, L. D. (1982). Use of mathematical models to generate alternative solution to water resource planning programs. Water resource research, 18: 58-64.
5- Gidly, J. S. and Bari, M. F. (1986). Modelling to generate alternatives. Water Forum 86, Newyork, 366-374



Economic Optimization of Medicinal Plants Cultivation
Abolghasem bagheri, ,Sadegh khalilian and Hasanali naghdi
Esfahan Agricultural and National Resources Research Center

Abstract
Population growth and pressing requirements of pharmaceutical industries to medicinal plants as raw material for drug production, inability of artificial production of some vital drugs by pharmaceutical industries and the importance of effective constituents of medicinal plants in food, cosmetics and beauty industries have spurred research on these plants in view of their culture, production and consumption. In this study, the culture and production of medicinal plants is considerable by determination of the optimum and various pattern use of linear programming models and modelling to generate alternatives methods (MGA) and the comparison with current pattern. The comparison of optimal culture pattern and the current pattern shows that considerable changes have occurred in the acreage of the medicinal plants under research, so that based on the optimum pattern programming yield has increased more than 13.7 percent over the current pattern. The results of survey and comparison of optimum and partially optimum patterns show that in the first option (MGA1), through exclusion of lemon balm and reduction of the borage acreage, thyme and chamomile enter the program by 1.43 and 0.11 hectares as two alternative plants. In the second option (MAG2) the acreage of chicory is reduced and that of lemon balm and borage increased. Therefore chief of the unit can choose any of the two options according to his goals. The assessment of shadow prices of the resources shows that water and land resources are two main factors restricting the production growth and income. Therefore it is suggested that if possible the farm manager take steps to augment the above-mentioned limiting factors to gain more profit.
Keywords: Medicinal plants, Economic, cultivation




چهارشنبه 13 شهریور 1387

عوامل موثر در شناسایی و تعیین بازارهای هدف گیاهان دارویی در سطح ملی و بین المللی

چهارشنبه 13 شهریور 1387

نویسنده :پژمان

عوامل موثر در شناسایی و تعیین بازارهای هدف گیاهان دارویی در سطح ملی و بین المللی
علی ابراهیمی
عضو هیا ت علمی سازمان تحقیقات و آموزش كشاورزی

 

 

خلاصه

ارزش گذاری و شناساندن نقش حیاتی گیاهان دارویی در پیشبرد اهداف ملی و دستیابی به معیارهای جهانی در راستانی تحقق سلامت و نشاط جامعه ، خودكفایی ، ایجاد اشتغال ، توسعه اقتصادی ، زیست محیطی ، امنیت غذایی و حفظ ذخایر ژنتیكی از نظر مدیریت توسعه پایدار امری اجتناب ناپذیر است . لازمه حضور فعال در بازارهای جهانی كه رقابت شدید از ویژگی های آن به شمار می رود در قدم نخست یك استراتژی قوی و پویای توسعه در سطح كلان در كشور می باشد . لذا شناسایی و تعیین بازارها هدف گیاهان دارویی در سطح ملی و بین المللی بر اساس مدیریت راهبردی سیستمیك و جامع نگرانه در توسعه پایدار گیاهان دارویی نقش بسزایی دراد . باتوجه به ضرورت وحدت بخشیدن به اهداف و انسجام فعالیت ها در ابعاد مختلف به ویژه در نظام اجرا ، تحقیقات و آموزش كشور در راستای شأن و منزلت نظام جمهوری اسلامی و همسوسازی آن با نیاز قطب های تولیدی به منظور گسترش فرصت های اقتصادی كشور برای تولید كنندگان استاندارد گیاهان دارویی و ایجاد زمینه لازم برای توسعه فرهنگ كار آفرینی ، رشد خلاقیت و نو آوری و با عنایت به تنوع اقلیمی و تنوع گونه ای وجود استعدادهای بالقوه عظیم ملی و نیز فرهنگ استفاده از گیاهان دارویی در سطح كشور ، این تحقیق با هدف عوامل موثر در شناسایی و تعیین بازارهای هدف گیاهان دارویی به منظور توسعه صادرات وپایداری تولید گیاهان دارویی در كشور انجام شده است و بر اساس نتایج به دست آمده در این مرحله اجمال عوامل موثر در شناسایی و تعیین بازارهای بالقوه گیاهان دارویی عبارتند از سهم كشور از كل واردات جهانی گیاهان دارویی ، سهم واردات گیاهان دارویی از كل تجارت گیاهان دارویی ، سهم خالص واردات گیاهان دارویی از كل تجارت گیاهان دارویی ، سهم خالص واردات گیاهان دارویی از كل واردات كشور ، سهم واردات گیاهان دارویی از كل واردات كشور ، سهم واردات گیاهان دارویی جهان ، میزان صادرات گیاهان دارویی در طول یكسال ، میزان صادرات گیاهان مورد نظر درجهان ، كل صادرات گیاهان دارویی در جهان ، با دستیابی به اطلاعات مذكور مزیت نسبی صادرات و واردات گیاهان دارویی كشور مشخص و بازارهای هدف مناسب برای صادرات گیاهان دارویی ایران مشخص می گردد .
واژه های كلیدی : گیاهان دارویی ، بازارهای هدف ، استراتژی توسعه
 

مقدمه

جهان امروز ، جهان تولید ، صادرات ، ارزش افزوده و جهان برترین های اقتصادی است . حتی سیاست را توانمندان اقتصادی رقم می زنند . حجم تجارت جهانی گیاهان دارویی بیش از 43 میلیارد دلار و برای سال 2050 رقم 5 تریلیون دلار پیش بینی گردیده است و گردش مالی این تجارت به بالای 100 میلیارد دلار رسیده است و حدود 25% از بازار دارویی جهان در سال 1996 به ارزش تقریبی 250 میلیارد دلار به داروهای مشتق شده از گیاهان اختصاص یافته است . سهم كشور ایران از این بازار حدود 60 میلیون دلار است . همچنین سالانه تولید اسانس ها در جهان ، بدون اسانس كاج ( 300 هزار تن ) حدود 000/ 50 تن است كه كه 70 % آن در كشورهای صنعتی مصرف می شود و بیشترین مقدار آن در صنایع غذایی مورد استفاده قرار می گیرد . مطالعات انجام شده نشان می دهد كه تنها ژل گیاهی آلوئه ورا دارای 200 نوع مواد موثر است كه در مواد آرایشی - بهداشتی - غذایی و نوشابه ها - كاربرد داشته و میلیون ها انسان در سراسر جهان آلوئه ورا به عنوان ماده موثر و اصلی كمك های اولیه در منازل در دسترس دارند . در حال حاضر 500 كمپانی در 52 كشور دنیا محصولات آلویه ورا را تولید می كنند كه در حدود 200 كمپانی برای كشورهای خودشان در زمینه تولید اینگونه محصولات فعال هستند . تجارت جهانی آلویه ورا 123 میلیارد دلار كه 33 میلیارد دلار آن منحصراً مربوط به محصولات صنایع غذایی هستند و در سال 2002 برابر 350 محصول جدید آلوئه ورا به بازار معرفی شده است. موارد فوق به وضوح ضرورت توجه به گیاهان دارویی را بیش از پیش مشخص می نماید . اقتصاد ایران از دهه پنجاه به این طرف تحت تزریقات مداوم در آمدهای نفتی به گونه ای شكل گرفته كه عدم توازن و هماهنگی بین بخش های اقتصادی از مشخصه‌های بارز آن به شمار می آیند . چنانچه در این راستا چاره اندیشی نشود نه تنها مشكلات جدید و غیر قابل كنترل به آن ها اضافه شده و در آینده بخش های تولید در كشور دچار بحران عمیق می گردد . افزایش صادرات غیر نفتی به ویژه گیاهان دارویی شاخص و ایندمیك و دارای مزیت نسبی تولید یكی از راه حل ها معضل فعلی است . لذا شناسایی بازارهای هدف برای صادرات گیاهان دارویی امری ضروری است در این صورت می توان عوامل موثر در صادرات مانند تربیت نیروی انسانی متخصص ، توسعه تحقیقات كاربردی در خصوص تولید ، فر آوری و بسته بندی استاندارد گیاهان دارویی ، ایجاد ارتباط سیستمیك با موسسات و مراكز خرید ، ساماندهی جوامع تخصصی ، برقراری شبكه سریع و مطمئن صادرات ، اعمال روش های عملی و استفاده از دانش و تكنولوژی برتر برای كنترل كیفیت و كمیت ، تقویت NGO ها و بخش های خصوصی و نهادهای ذیر بط غیر دولتی دست اندر كار گیاهان دارویی در ابعاد مختلف به منظور مشاركت فعال و كار آمد محققین و متخصصین مربوطه برای تحقق اهداف كلان بخش از جهت كاهش تصدی گری دولت و دستیابی به مدیریت توسعه پایدار بالاخص در ابعاد كلان توسعه اقتصادی ، سیستم بهینه تهیه و توزیع ، آموزش و تقویت بنیه علمی تجار و بازرگانان داخلی ، اصلاح قوانین و مقررات و - را مدیریت و برنامه ریزی نمود.

مواد و روش ها :

برای شناسایی بازارهای هدف گیاهان دارویی و مطالعه و بررسی و عوامل موثر در شناخت و ایجاد این بازارها اهمیت دارد . بر اساس مطالعات انجام شده در زمینه های مختلف جهت رتبه بندی كشورها از حیث استعداد بالفعل در واردات ویاصادرات از شاخص های متفاوتی بهره گرفته می شود . شاخص های زیر جهت دستیابی به بازار هدف گیاهان دارویی به كار گرفته می شوند . برای تعیین كشورهایی كه اولویت واردات دارند از چهار شاخص زیر استفاده می شود .
1 - شاخص سهم در بازار یا سهم از كل واردات جهانی گیاهان دارویی
Mij
___
Miw
2 - شاخص سهم واردات گیاهان دارویی از كل تجارت گیاهان دارویی
Mij
______
Mij + Xij
3 - شاخص سهم خالص واردات گیاهان دارویی از كل واردات آن كشور
Mij - Xij
_______
Mij
4 - شاخص عدم مزیت نسبی صادراتی كه عبارت است از سهم واردات گیاهان دارویی از كل واردات یك كشور به سهم واردات گیاهان دارویی جهان از كل واردات جهان
Mij Miw
____ ___
Mit Mwt
برای تعیین مزیت نسبی صادرات از شاخص RCA می توان استفاده كرد .
Xij
ــــ
Ytj
ــــــ = RCA
Xiw
___
Ytw

 

نتایج و بحث

نتایج این تحقیق نشان می دهد كه با تعیین و مشخص نمودن كشورهای اولویت دار با مطالعه و به كارگیری شاخص‌های ارایه شده در قسمت مواد و روش ها برای تمام كشورهای جهانی می توان برای هر یك از گونه های دارویی اولویت واردات را مشخص نمود . سپس توجه به سایر پارامترهای موثر در صادرات محصولات تولیدی كشور مانند پارامتر مهم مزیت نسبی صادرات ، ارتباط تجاری و سیاسی نسبت به اولویت بندی و تعیین بازارهای هدف گیاهان دارویی اولویت دار كشور اقدام نمود . به عنوان مثال محصول باریجه ، كتیرای مفتولی ، زعفران ، سیاه دانه و زیره ، آنغوزه حنا ، اسانس مورد رزماری شیرین بیان ، اسانس نعنا و -. جهت صادرات دارای مزیت نسبی هستند و گیاهانی نظیر بابونه ، خارمریم ، بادرنجبویه ، سنبل الطیب و نعنا برای بازار داخلی از اهمیت بالایی برخوردارند . همچنین بازارهای كشورهای اروپایی بخصوص آلمان و فرانسه برای صادرات باریچه از اهمیت ویژه برخوردارند . به طور كلی با مدیریت صحیح منابع در جهت صادرات گیاهان دارویی به توسعه پایدار ، خود كفایی ، اشتغال و اهمیت غذایی و دارویی می توان كمك شایانی كرد .

 

منابع

1 - FAO : Non wood forest production in the near east country Report Iran ( INT)
2 - مطالعات سازمان بهداشت جهانی WHO شامل هاسنا 1997 و طب سنتی
3 - سازمان پژوهش های علمی صنعتی ( بخش بیوتكنولوژی ) خانم دكتر نسرین معظمی
4 - جایگاه اقتصاد گیاهان دارویی در ایران و جهان ، علی ابراهیمی ، همایش بین المللی طب سنتی و مقررات پزشكی پزشكی سال 79
5 - ضرورت نگرش سیستمیك در مدیریت توسعه پایدار گیاهان دارویی ، علی ابراهیمی ، همایش ملی گیاهان دارویی 1380
6 - مطالعات میدانی و تحقیقاتی نگارنده به عنوان مجری طرح های تحقیقاتی گیاهان دارویی و خلاصه مذاكرات علمی با متخصصین ذیر بط در امور گیاهان دارویی و گزارش ساماندهی تحقیقات گیاهان دارویی به كمیسیون شورایعالی تحقیقات وزارت جهاد سازندگی ، علی ابراهیمی ، 1379
7 - گزارشات مركز توسعه صادرات
8 - مركز اطلاعات و مدارك علمی كشور
9 - سایر منابع اینترنتی ( شرح پیوست )

Efficient Factors of Nationally and Internationally Target Markets Recognition and Determination For Pharmaceutic Herbs.
Ali Ebrahimi
Faculty member of Education and Researchs department
Iran. Cartural Affairs Ministry

Abstract
It is inavitable to valucate and introduce crucial role of pharmaceutic herbs in national objectives advancement, international stardards achieverrent, beside national health and vitality realization, self-sufficiency, employment opportunities, economical development, environmental concerns, dietary safety and genetic resources preservation in management of stable development view. With the aim of on active attendance in global markets that one of their features in close competition, It is necessary to take a strong and dynamic strategy for mass development over the state (Iran). Hence, valuation and determination of target markets for pharmaceutic herbs in national and international terms according with general and systematic all inductive management have an significant role in stable development for phamaceutic herbs.
Key words: pharmaceutic herbs - valuation and determination of herbal products - taking strategy for market




سه شنبه 12 شهریور 1387

كارخانه فرآوری گیاهان دارویی در بیرجند راه اندازی شد

سه شنبه 12 شهریور 1387

نوع مطلب :عمومی، 
نویسنده :پژمان

خدارو شکر یکی هم به فکر گیاهان دارویی هست  !!!
تبریک میگم به همه کسانی که در صنعت گیاهان دارویی فعالیت می کنند.
كارخانه فرآوری گیاهان دارویی در بیرجند راه اندازی شد
كارخانه فرآوری گیاهان دارویی روز شنبه طی مراسمی به مناسبت هفته دولت در بیرجند راه اندازی شد.
رییس سازمان صنایع ومعادن خراسان جنوبی در این مراسم حجم سرمایه گذاری در این كارخانه را 9 میلیارد و 200 میلیون ریال ذكر كرد.
علیرضا جمیع افزود: با راه اندازی این واحد با عنوان شانه های آفتاب باقران سالانه دو هزار تن انواع اسانس، عرقیات گیاهی، طعم دهنده های غذایی و افشره تولید می شود.
وی گفت: تلاش دولت در ایجاد بنگاههای كوچك زودبازده موجب تحول و رونق اقتصادی در استانهای كمتر توسعه یافته شده است.
رییس هیات مدیره كارخانه فرآوری گیاهان دارویی شانه های آفتاب باقران هم گفت: در این كارخانه طی مرحله نخست عرقیات گیاهی تولید می شود.
محسن پویان افزود: با راه اندازی این كارخانه زمینه اشتغال 20 نفر بطور مستقیم فراهم شد.
وی همچنین از خرید 50 تن گیاهان دارویی از كشاورزان استان خبر داد و گفت: كود و بذر مورد نیاز برای كشت گیاهان دارویی در اختیار كشاورزان قرار می گیرد و محصولاتی تولیدی آنان نیز بطور مستقیم خریداری می شود.
او بیان كرد: این كارخانه با راه اندازی آزمایشگاهی در دو بخش میكروبی و شیمیایی قادر به آزمایش محصولات تولیدی استان در بخش مواد غذایی است.
وی كمبود نقدینگی، مشكل كمی آب در شهرك صنعتی و سپری شدن مدت زمان طولانی برای اخذ مجوزها را از مشكلات فرآروی این كارخانه ذكر كرد.
او گفت: برای اخذ پروانه های بهداشتی و بهره برداری باید حداقل چهار ماه انتظار كشید كه این تاخیر برای یك سرمایه گذار مناسب نیست.




سه شنبه 12 شهریور 1387

مدرهای گیاهی

سه شنبه 12 شهریور 1387

نویسنده :پژمان

مدرهای گیاهی

دكتر فراز مجاب          

دانشكده داروسازی علوم پزشكی شهید بهشتی                                              

مردها ( دیورتیك ها ) ، از جمله رایج ترین داروها در كشورهای مختلف هستند. علاوه بر مصرف گسترده مدرهای شیمیایی ،مدرهای طبیعی هم نقش مهمی در خود درمانی پر فشاری خون ادم وناراحتی های قاعدگی دارند. مثلا چای یك منبع طبیعی ارزان است كه به خاطر موثر بودن و بی خطری ، مصرف زیادی به عنوان یك مدر گیاهی دارد.

اكثر گیاهانی كه در عطاری ها و سایر فروشگاه ها به عنوان مدر به فروش می رسند ، اگر به درستی شناسایی شده باشند سمی نیستند ،با این حال عمده آن ها اثر بالینی اثبات شده ای ندارند و از كافئین هم موثرتر نیستند. شواهد علمی در مورد مقدار مصرف اغلب این گیاهان به عنوان مدر وجود دارد. این حقیقت كه برخی از این گیاهان ، قرن هاست در طب گیاهی مصرف می شوند ، كارآیی شان را الزاما تایید نمی كند ، بلكه بیشتر پیشنهاد می كند كه آن ها دارای حیطه وسیعی از بی خطری نسبی اند و مصرفشان ( در حد متعارف ) معمولا منجر به مسمومیت نمی شود (1).

گیاهان زیادی به عنوان فرآورده های مدر در سراسر دنیا استفاده می شوند ، با این حال ، موارد مصرف صحیح آن ها اغلب متفاوت است : كمك به دفع سنگ های ادراری ، نفریت ،سیستیت ، رفع مواردی از احتباس ادرار ، آسیت ها ، بیماری های لمفاتیك و پر فشاری خون ، ادم وخیز شدید. از این دیورتیك ها در درمان یا بهتر است گفته شود ، تسكین درد شدید ناشی از سنگ كلیه و مثانه هم استفاده می گردد ، در این موارد معمولا یك مدر گیاهی در یك دوره كوتاه و به مقدار زیاد استفاده می شود. برخی مسهل های گیاهی هم اثر مدری دارند ( مانند گیاهان سنا ، روبارب و ) مشاهده شده كه مشتقات آنتراكینونی ( كه در گیاهان فوق وجود دارند ) ، از طریق مهار  ATPase  در مدولای كلیه دیورز را تحریك می كنند. پس از این مواد می توان در تسكین علایم آسیت در ناراحتی پیشرفته كبدی ،استفاده كرد.

شواهدی وجود دارد حاكی از آن كه مدرهای معوملی مختلف در حیوانات تحت تجربه اثر مدری دارند ، ولی تنها در دوزهای بالا  ( 4 0 ml/mg و یا  1g/kg ) ، یعنی حدی كه بسیار خارج از هر گونه دامنه درمانی است. اثر مدری تجربی گل قاصدك ، كاهوی وحشی و تعدادی از اعضایی خانواده دم اسبیان در دوزهای مختلف در حیوانات مشاهده شده است. اثر مدری ( شامل ترشح سدیم در ادرار ) طی مطالعات تجربی با چند گیاه مشاهده شده ، ولی مطالعه چند گیاه مدر دیگر، هیچ اثری را نشان نداده است. با همه این ها ، تجربه با چند فرآورده گیاهی ،اثر اتفاقی مدری را به پزشكان نشان داده و این معمول ترین واكنش به درمان بیماران گزارش شده است. یك نتیجه می تواند این باشد كه پاسخ به اثر مدری متغیر بوده و شاید به پذیرش هر بیمار بر می گردد (1).

كلا دو نوع مدر را می توان تصور نمود ، یكی مدرهایی مایی  (aquaretics) ( كه منظور مدرهایی اند كه باعث دفع آب از بدن می شوند ). ظاهرا این مواد از طریق افزایش جریان خون كلیه اثر می كند. بیشتر مدرهای گیاهی در طب سنتی از این گروهند. بنابراین این ها به آسانی با دیورتیك های مدرن و جدید قابل مقایسه نیستند. در مورد گیاهان مدر ، نشان داده شده كه نسبت مقدار پتاسیم آن ها به سدیم بالاست. این نسبت در مورد غذاها به طور متوسط 2 به 1 و در مورد گیاهانی مانند گزنه ، دم اسب ، آقطی غان ، لوبیا و زیرفون ( خصوصا در حالت دم كرده ) بیشتر از 150 به 1 می باشد. البته مسكل است كه با داده های موجود ،اثر هر گونه ماده مدر را به مقدار پتاسیم بالای آن ها نسبت دهیم ، ولی به نظر می رسد كه این پتاسیم بالا در امر دیورز مناسب باشند (2).

گروه دوم مدرهای تصفیه كننده  (diuretic  depuratives) می باشند كه با مفهوم عمومی دیورتیك در طب گیاهی غربی بیشتر قابل مقایسه اند و به نظر می رسد كه این مواد باعث دفع آب و برخی متابولیت ها و مواد زاید می شوند.

دیورز اسموتیك  (Osmotic  diuresis)

اصل دیورز اسموتیك در اواخر قرن نوزدهم مطرح شد و محققین به تاثیر مواد محلول در ادرار روی جریان ادراری پی بردند. مانیتول یك مدر اسموتیك است كه در اصل از گیاهان به دست آمده و به صورت تزریق وریدی در نارساییی اولیگوریك حاد كلیه ها استفاده می شود.

وجود مانیتول در تعدادی از گیاهان مدر مانند  Agropyron  repens گزارش شده است با این حال جذب اب از دیواره روده بسیار محدود می باشد و به نظر نمی آید نقش تعیین كننده و مهم یدر اثر دیورتیك گیاه فوق داشته باشد.

تعدادی از مولكول های قندی مشابه برای اثر مدری تعدادی از فرآورده های گیاهی و نیز میوه ها و سبزیجات در نظر گرفته شده اند ، مانند اینولین. در مورد  اجزای موجود در گیاهان كه روی كلیه اثر می گذارند ،اطلاعات كاملی در دست نیست ، گرچه فقط چند مورد بسیار اندك وجود دارد كه مصرف گیاهان مدر ، منجر به سمیت كلیوی واقعی شده است ، با این حال احتیاط عمومی در استفاده از این گیاهان ، خصوصا در مواردی كه كلیه ها دچار آسیب هم شده باشند ، لازم است.

استفاده از گیاهان مدر در دیابت و نارسایی كلیه نامناسب بوده وحتی ممكن است خطرناك باشد. 

درمان سنتی بیماری آرتریت هم با استفاده از گیاهان مدر انجام می شده است. مطالعات انجام شده ، پیشنهاد می كند كه این مواد روی افزایش دفع متابولیك مواد زاید اسیدی مانند اسید اوریك كه با ارتریت نقرسی مرتبط اند ، اثر می كنند. ولی توضیح واقعی كارآیی گیاهان مدری مانند دانه گرفس و برگ گزنه در درمان بیماری های آرتریتی ،ممكن است به همین سادگی نباشد. از مدرها در درمان بیماری های التهابی دیگر هم استفاده می شده ، برخی از این بیماری ها ،همراه با احتباس مایعات بوده كه كاربرد سنتی مدرها را توجیه می كند. درمان های سر وقت احتمالا مناسب ترند ، مثلا صبح ها یا موقع ظهر و این خصوصا در درمان بی اختیاری شبانه ادرار ، ثابت شده است.

مدرهای گیاهی ممكن است در موارد زیر هم كاربرد داشته باشد :

بعضی بیماری های التهابی مزمن ، همراه با احتباس مایعات

سندرم پیش از قاعدگیPMS )  ( .

یكی از موارد مصرف گیاهان مدر ، سنگ های ادراری است. به نظر می آید كه برخی گیاهان ، مانند دانه جعفری و كرفسس و برگ گزنه و غان ، با افزایش ادرار ، دفع اورات ها را تسریع می كنند. اثر گیاهان شاه پسند ،گل قاصدك ، دم اسب ، علف خررس ، بابا آدم سیلن ، به صورت تجربی روی سنگ های ادراری ( سیتراتوری ، كالسیتوری ، فسفاتوری )  PH ادرار و دیورز بررسی شده است. در این موارد معمولا دم كرده گیاهی را به عنوان جانشین مصرف چای معمولی توصیه می كنند (2).

در طب گیاهی قدیم ایران از تعدادی از گیاهان به عنوان مدر استفاده می شده است و مصرف آن ه كم و بیش همچنان هم ادامه دارد (3). از ریشه های مدر به موارد زیر می توان اشاره كرد : گل قاصدك ، ایریسا ، روناس ،شقاقل ، هلیون ، انجدان رومی ،صابونی ، مرغ ، ترب سیاه.

انواع هوایی گیاهان زیر نیز به عنوان مدر مصرف داشته اند و دارند : پر سیاوش ، دم اسب ، كاسسنی ، بادرنجبویه ، مرزنجوش ، بومادران ، انگشت عروس. گل های آقطی ،بهار نارنج ، سرخ ولیك ، زیرفون ، نیلوفر ، ختمی و باوبنه و نیز كاكل ذرت اثر مدری دارند ، احتمالا تركیبات فلاونوئیدی موجود در آن ها مسؤول اثر مدری شان می باشد. به گیاهان اخیر باید گل های پنیرك ، هوفاریقون ، همیشه بهار ، گل گندم و بنفشه را هم افزود. از برگ گیاهان مرد به انگور ، خاش (راج) ، ترخون ، بارهنگ ، گاوزبان ، به لیمو ، شلغم و نعنا باید اشاره كرد (3).

در طب سنتی ،یك نظریه مهم این بوده كه برخی بیماری ها و ناراحتی ها ، به وسیله عدم تعادل در مواد بدن به وجود می آیند وگیاهان مدر به میزان زیادی بای كمك به حذف مواد اضافی مصرف می شده اند. گاهی برای این گیاهان اصطلاح تصفیه كننده خون هم استفاده می شده است. در سال های اخیر از دیورتیك های گیاهی ، بیشتر برای مصارفی مانند تسكین علامتی  PMS ( نشانگان پیش قاعدگی ) و به عنوان لاغر كننده استفاده شده است.  PMS ، اغلب در ارتباط با احتباس ماییعات است كه توسط مدرها تسكین می یابد. كاهش وزن به دنبال مصرف یك مدر ـ از این طریق كه می تواند مقدار زیادی آب بدن را كم كند ـ سریعا رخ می دهد كه البته تصور كاذبی در مورد كاهش وزن برای مصرف كننده ایجاد می نماید.

چند گیاه مدر

گل قاصدك از خانواده كمپوزیته و كرفس از خانوداه چتریان (4).

از برگ ها و ریشه خشك شده گیاه قاصدك (شكل 1) ، مدت زیادی است كه در طب گیاهی استفاده میشود. میوه های كرفس ( كه گاهی دانه هم نامیده می شوند ) نیز به همین خاطر مصرف میگردد. مصرف سنتی این گیاهان به عنوان مدر ، در حال حاضر هم مورد  توجه است. با این حال ، تمام آن خواص به وسیله تحقیقات علمی اثبات نشده است. گل قاصدك هم در فرانسه و هم در آلمان علاوه بر اثرات مدری اش ، به خاطر افزایش جریان صفراویی و كمك به هضم غذا استفاده می شود و به عنوان یك مسهل خفیف هم اثر می كند. این خواص توسط مطالعات فارماكولوژیك اثبات شده است. كرفس در فرآورده هایی برای تخفیف نشانه های آرتریت ، و در مقادیر كمتر به عنوان یك آرام بخش خفیف و ضد اسپاسم هم كاربرد دارد.

اجزای شیمیایی : در مورد برخی از فرآورده های گیاهی ،معمولا مشكل است كه اثرات و فعالیت های مشاهده شده را ، به یك جزء خاص و یا گروهی از اجزای مشخص ،نسبت دهیم. برگ قاصدك حاوی سزكوئی ترپن لاكتن های تلخ و نیز تری ترپنوئید می باشد. ریشه قاصدك حاوی مواد مشابه و نیز اسیدهای فنلی و مقدار زیادی پلی ساكارید اینولین است. جالب تر از همه ، حضور مقدار زیادی یون پتاسیم در برگ و ریشه قاصدك است كه احتمالا هیپوكالمی ( كه یك اثر جانبی معمول برخی مدرهاست ) را كاهش می دهد.

میوه كرفس حاوی مخلوطی از مونو ـ و سزكویی ترپن ها در اسانس اش است كه همراه آن ها ، فتالیدها هم وجود دارند. فتالیدها مسوول بوی خاص كرفس هستند. در كرفس مخلوطی از فورانوكومارین ها و گلیكوزیدهایشان ، و هم چنین مقادیر قابل توجهی فلاونوئید و اسیدهای فنلی وجود دارد.

اثرات : علی رغم مخلوط پیچیده مواد شیمیایی موجود در هر یك از این دو گیاه ، برخی پیشرفت ها در تحقیقات فارماكولوژیك مواد موجود حاصل شده است.

اثر دیورتیك گل قاصدك با استفاده از مدل های حیوانی تایید شده است ، ولی تركیبات مسوول این اثر مشخص نشده اند.مشخص شده كه سزكویی ترپن لاكتن ها نقش مهمی دارند ، با این حال مقدار زیاد یون های پتاسیم و اینولین نیز می تواند دخالت واضحی داشته باشد. معلوم شده كه افزایش ترشحات صفراوی گل قاصدك توسط سزكویی ترپن لاكتن های آن انجام می شود.

  

خواص آرام بخش كرفس بیشتر از اثر مدری آن مطالعه شده است. نشان داده شده كه فتالیدها اثرات دیورتیك ، ضد اسپاسم و ضد تشنج دارند. اسانس تام كرفس هم اثرات مشابهی نشان داده و احتمالا با تحریك بافت اپی تلیال كلیه ها ، ممكن است باعث دیورز نقش دارند ، زیرا مشخص شده كه برخی آنزیم های كلیه را كه در بازجذب آب دخالت دارند ، مهار می نمایند.

مقدار مصرف : دو گیاه مذكور معمولا به دو صورت پودر گیاهی و یا دم كرده مصرف می شوند. دوز دوزانه گل قاصدك 4 تا 10 گرك برگ و 3 تا 5 گرم ریشه ، و در مورد كرفس ، 5/0 تا 3 گرم میوه خشك می باشد.

موارد احتیاط و عدم مصرف : دیورتیك های گیاهی احتمالا اثر سایر داروهای مدر كه بیمار ممكن است مصرف كند را ، تشدید می كنند و این ممكن است منجر به افت فشار خون ،هیپوكالمی و سایر علایم شدید دیورز شود. گل قاصدك نباید درافرادی كه دچار انسداد  مجاری صفراوی اند ، مصرف شود. به جز این ،هیچ عارضه جانبی یا تداخل با این گیاه گزارش نشده است. تماس مكرر با گیاه تازه ، ممكن است منجر به درماتیت تماسی شود و این اتفاق با گیاه خشك هم ممكن می باشد. كرفس در افرادی كه دچار التهاب یا ناراحتی كلیه اند ،و نیز در بارداری نباید مصرف شود. فورانوكومارین های موجود ممكن است در بعضی افراد ایجاد فوتودرماتیت كنند و واكنش های حساسیتی نیز از كرفس مشاهده شده است (4).

ژونی پر

با نام علمی  (Juniperus  communis) و با اسامی محلی پیرو ، اریز ( شكل 2).

میوه های این گیاه حایو حداقل 1 درصد اسانس اند ، اسانس فوق عمدتا حاوی هیدروكربنن های ترپنی می باشد. مواد فلاونی ، تانن قند و رزین هم در میوه هایی این گیاه گزارش شده است.

اثر مدری ایین گیاه را عمدتا به حضور ترپینن ـ 4ـ اول نسبت می دهند كه منجر به افزایش جریان خون در كلیه می شود. این ماده در حقیقت سرعت فیلتراسیون گلومرولی را افزایش داده و متعاقبا تشكیل ادرار را افزایش می دهد.

بر اساس یافته های توكسیكولوژیك ، اسانس میوه های ژونی پر كه به وسیله تقطیر با بخار آب به دست می آید ، اثرات محرك وجراحت زا روی كلیه دارد. احتمال دارد اثر مدری اصلا به خاطر این اسیب گلومرولی باشد. بررسی منابع نشان می دهد كه در طب سنتی كشورهای مختلف كه از این گیاه به عنوان مدر استفاده می كرده اند ، به اثر سمیت كلیوی فوق ، هرگز اشاره نشده و به نظر می آید كه چندان معتبر و مستند نیست. شاید به این دلیل كه آسیب فوق ، در مصرف حداكثر و دوزهای بالا و در انواع مشخصی از حیوانات آزمایشگاهی مشاهده می شود. محققین حتی نتیجه گرفته اند كه این آسیب كلیوی احتمالا به خاطر خود اسانس ژونی پر نبوده ، بلكه به خاطر ناخالصی های آن و شاید وجود اسنس تربانتین همراه با اسانس ژونی پر بوده است.

هیچ گونه اثر سمیت كلیوی مربوط به اسانس میوه های ژونی پر در نوشتجات بالینی یا در تحقیقات جدیدتر خصوصا در دوزهای درمانی مشاهده نشده است. با این حال ، مصرف میوه های این گیاه ، در نارسایی مزمن كلیه ، و به خاطر اثر مسقط جنین اش ، در بارداری نیز ممنوع است.

مقدار وموارد مصرف : كمیسیون گیاه درمانی آلمان ، مورد مصرف میوه های ژونی پر را ، “ درمان دیورتیك بیماری ها التهابی لوله های ادراری افران ” اعلام كرده است.ایین میوه ها به صورت خرد شده به مقدار یك قاشق چایخوری به صورت دم كرده مصرف می گردند. این میوه ها در گذشته برای آرتروز مزمن ، نقرس مزمن ، و انواع فراوانی از گرفتاری هایی مفصلی و عضلانی هم مصرف می شده اند.

 

گفته می شود كه این گیاه متعلق به خانواده چتریان ، اصلا بومی اروپای جنوبی بوده است . اندامی از گیاه كه اثر دارویی دارد ، ریشه های خشك شده انست كه حاویی اسانس و مشتقات كومارینی است. اسانس آن ، اثر اسپاسمولیتیكی روی عضلات صاف نشان داده است.

ریشه انجدان یك مدر گیاهی یاست كه هم به صورت منفرد و هم به صورت جزء اصلی برخی از مخلوط های دم كردنی دییورتیك مصرف می شود (5).

جعفری

جعفری نه تنها گیاهی است كه به میزان زیادی به عنوان ادویه استفاده می شود ، بلكه یك گیاه

  

  

  

  

دارویی مهم نیز هست. جعفری هم یك گیاه از خانوداه چتریان است كه از زمان دور كشت و مصرف می شده و برگ و ریشه خشك شده آن مصرف دارویی دارند. جعفری حاوی اسانسی است كه میریستی سین و آپیول ، مواد عمده آنند. در گیاه ، ترپن هاو فلاونوئیدها هم گزارش شده اند. اسانس جعفری سمی آپیول ماده عمده اش می باشد. آپیول خاصیت مسقط جنین داشته و باعث آسیب های عصبی می گردد.پلی نوریت شدید با فلج متقارن در دست ها و پاها ، بعد از یك دوره مصرف20 روزه مشاهده شده كه بعد از حدود 1 تا 2 سال خود بخود بهبود یافته است.

 جعفری یك مدر قوی است و می تواند در همه افراد ، هنگامی كه تحریك شدید و قوی ترشحات ادراری مورد نظر باشد ، تجویز شود. یك مورد آنوری كامل به خاطر مسمومیت از جیوه گزارش شده بعد از تجویز یك فنجان پر ، دم كرده جعفری كاملا درمان گردیده و این اثر مدری شدید جعفری را نشان می دهد. عرق جعفری هم از قدیم مورد توجه و استفاده بوده و میی تواند به صورت منفرد یا مخلوط با سایر مدرها مصرف گردد.

مرغ

این گیاه ییكی از معمولترین علف هاست. مرغ حاوی ساپونیین بوده و یك مدر ساپونینی تلقی می شود كه می تواند در فرآورده های تركیبی به كار رود. از ریشه ها و ریزوم های مرغ اسستفاده می شود. ماده عمده آن اسانس ، ساپونین ، موسیلاژ و پلی ساكارید است. اثر مدری اش خیلی شدید نیست و در بیماری های التهابی كانال های افران ادراری و سنگ مثانه و كلیه استفاده می شود.

انگشت عروس ( خارخر)

با ننام علمی  Ononis  spinosa (شكل 4 ) این گیاه از خانوده نخودیان است و ارتفاع ان به 5/0 متر می رسد . ریشه آن مصرف دارویی داشته و حاوی فلاونوئید ، ایزوفلانوئید و اسانس است. اثر مدری آن ثابت شده بسیار قوی نیست و كمتر از جعفری و ژونی پر می باشد. بنابراین از آن به عنوان جزیی از مخلوط دم كردنی ها و داروهای تركیبی استفاده می گردد.

دم اسب ( شكل 5)

این گیاه دارای سیلیكای زیادی است. سیلیكات حلالیت بالایی در اب دارند و به حالت كلوئیدی در می آیند.دم اسب در یك مقدار محدود می تواند به عنوان مدر مطرح باشد ، ولی به نظر نمی آید اثر مدری آن در ارتباط با اسید سیلیسیك باشد. ساپونین های آن هم نم یتوانند باعث اثر مدری

  

  

  

  

باشند ، زیا كه این دارو حاوی مقدار قابل ملاحظه ای از ساپونین ها نیست. به همین جهت اثر مدری بالقوه دم اسب باید به طور مناسبی ارزیابی شود. علاوه بر اثر مدری آن كه به طور وسیعی مورد بحث است ، دم اسب یك محرك متابولیزم هم هست  كه اثر مهم تری محسوب می شود. فایده عمده درمانی آن افزایش مقاومت بافت هم بند است. این مطلب كه بافت هم بند در بیماری هایی روماتوئیدی مورد توجه و اهمیت می باشد ، شاید موثر بودن دم اسب را در این بیمارری و اثر مدری اش را تا حدی توجیه كند (5).

كاكل ذرت ـ دم گیلاس ( و آلبالو )

كاكل ذرت در واقع خامه های تخمدان گیاه ذرت یا بلال از خانوده گندمیان است كه به عنوان یك مدر قوی و ضد عفونی كننده مجاری ادراری مصرف دارد. دم گیلاس و دو آلبالو عبارت از دم میوه های مدر و سنگ شكن مصرف دارد. اثر مدری این سه گیاه را به فلاونوئیدهای آن نسبت می دهند (3).

نكات توصیه شده برای داروسازان

در بین گیاهان ذكر شده ، گل قاصدك به خاطر آن كه اثرات سمی اثبات شده ای نداشته و پتاسیم از دست رفته را جایگزین می كند ، احتمالا دیورتیك ترجیحی است.

داروسازان باید از وجود گیاه دیورتیك در برخی فرآروده ها كه به عنوان تصفیه كننده خون ، لاغر كننده ، درمان دردهای روماتیسمی ، تسكین برخی علایم سندروم پیش قاعدگی و بعضی از حالت های دیگر است ، مطلع و آگاه باشند.

تداخل مدرهای گیاهی با مدرهای شیمیایی مرسوم ممكن است منجر به اثر دیورتیك شدیدی شود.

گیاهان (كلا) در برخی افراد ، ایجاد حساسیت می كنند. كرفس ممكن است در بعضی اشخا

1. DerMardersian   A.The  Review   of   Natural  products  st. Louis.  Facts  and  comparisons. 2001 / 666 - 668.

2. Mills   S.Bone  K. Principles  and  practice  of  phytotherapy. Edinburgh. Churchill Livingston. 2000. 720 – 727.

3. امین غ. گیاهان دارویی سنتی ایران ( جلد اول ). تهران . معاونت پژوهشی وزارت بهداشت و درمان . 1370.

4. Houghton  p. Herbal  product  9. Bearberry  Dandelion  and  celery. Pharm. J. 1995 ; 255 – 273.