تبلیغات
گیاهان دارویی - گیاهان دارویی استان آذربایجان غربی: سبزیها ، میوه ها و چاشنی های وحشی
گیاهان دارویی
وبلاگ گیاهان دارویی
جمعه 9 فروردین 1387

گیاهان دارویی استان آذربایجان غربی: سبزیها ، میوه ها و چاشنی های وحشی

جمعه 9 فروردین 1387

نویسنده :پژمان

گیاهان دارویی استان آذربایجان غربی: سبزیها ، میوه ها و چاشنی های وحشی
مهناز حیدری ریكان
كارشناس مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی
ارومیه : كیلومتر 3 جاده سلماس ، مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان غربی، صندوق پستی 365

 

خلاصه

گونه های گیاهی قبل از اینكه به عنوان دارو مطرح بوده باشند به عنوان خوراكی مورد توجه قرار گرفتند.،بطوریكه امروزه ، فشار عمده ای از برداشت آنها بر طبیعت وارد می‌شود.در طی اجرای طرح جمع آوری و شناسایی گیاهان دارویی استان فرمهایی برای شناسایی این گونه ها تهیه شد.از466گونه دارویی گزارش شده (2) برای استان3 8 مورد جنبه تغذیه نیز داشته كه حدود3 4 گونه سبزیهای بهاره بوده واز میوه ودانه 22گونه استفاده شده ودر حدود 15 گونه به علت برداشت مفرط در حال انقراض می‌باشند لذا علاوه بر تاكید برمصرف گیاهان دارو یی به عنوان غذا, ترویج به كشت ویا بهره برداری اصولی لازم به نظر می رسد.
واژه های کلیدی : سبزی ، میوه ، گیاهان داروئی .
 

مقدمه

برخی از گونه های گیاهی در ابتدا به منظور تغذیه مورد توجه انسان قرار گرفته و سپس به عنوان دارو اهمیت پیدا كرده اند. این گونه ها علاوه برقرار گرفتن در سفره وغذای انسان، از اجزا مهم نسخه های طب سنتی می باشند . استفاده از گیاهان دارویی به عنوان مواد غذایی بهترین مصداق پیشگیری بهتر از درمان است . شناسایی و معرفی این گونه ها در استان می تواندگامی كوچك در جهت اعتلای فرهنگ استفاده از گیاهان وحشی به عنوان تغذیه و درمان باشد.
 

مواد و روشها

در طی اجرای طرح جمع‌آوری وشناسای گیاهان دارویی استان، یكی از راه های اولیه شناخت گیاهان دارویی، بازارهای فروش این گیاهان بود .لذا در ابتدای هر فصل رویشی، همراه با فرمهای حاوی سوالاتی مانند ، نام محلی، كار برد ، قسمت مورد استفاده و .... به میان مردم رفته و اطلاعات مردمی به همراه نمونه ای از گیاه از بازارتهیه گردید.به منظور تهیه نمونه های هرباریومی از گیاهان كامل در طی ماهای بعدی ماموریتهای جمع آوری به مناطق مذكور صورت می گرفت .نمونه ها با استفاده از فلورهای معتبر شنا سایی شده و علاوه بر اطلاعات اخذ شده از مردم ، منابع موجود (1و3و4) نیز برای تكمیل اطلاعات مورد بررسی قرار می‌گرفتند.
 

نتایج و بحث

از466گونه دارویی كه در محدوده استان می رویند 83گونه دارویی بصورت سبزیهای بهاره ، میوه های وحشی، چاشنی و... مورد استفاده قرار می‌گیرند (جدول 1).
43 مورد از آنها به عنوان سبزیهای بهاره با تناژ با لا در بازارهای روز، حاشیه جاده ها و......به فروش می رسند كه كنگر، ریواس مندی و گل آقا از معروفترین آنها می باشند. اغلب آنها پیازدار بوده و اله گز(شكل1) از جمله این گیاهان می باشند این سبزی به صورت خشك شده در تهیه آش استفاده میشود. 22 مورد ازاین گیاهان به عنوان میوه های وحشی برداشت شده ودر بازار بصورت تازه یا خشك شده به فروش می رسند زرشك و زالزالك(شكل2) از موارد مهم می باشد. 14 گونه از این گیاهان به عنوان چاشنی مصرف تغذیه داشته و اغلب این گونه ها اسانس دار بوده و در نسخه های طب سنتی به وفور دیده می شود گونه های مشخص شده با عدد 4 از دسته گونه های هستند كه به فراوانی و بصورت غیر اصولی از رویشگاهای طبیعی بر داشت می شوند. این گونه‌ها حداقل 12 مورد بوده كه تراكم پایه ها با مشاهدات عرصه ای طی 8 سال كار جمع آوری، به حداقل رسیده و احتمال انقراض آنها به عنوان یك خطر جدی می رود. نتایج بدست آمده , همه گونه های را كه می‌تواند در این تعریف قراربگیرند در بر نمیگیرد بلكه به علت وسعت رویشگاه ها و تنوع میكروفرهنگها، تعداد این گونه‌ها بسیار بیش از این خواهد بود كه امید است با انجام طرحهای بررسی اكولوژیكی و اهلی كردن گونه‌های دارویی و ترویج به استفاده اصولی از منابع طبیعی بتوان بیش از پیش به فرهنگ استفاده از گیاهان دارویی بصورت مواد تغذیه ای افزود.

سپاسگزاری

بدین وسیله از كلیه روستاییان , افراد گیاه درمان , در استان و همكاران در ادارات منابع طبیعی و همكاران طرح كمال تشكر را دارم .
 

منابع

1- امینی , ا . 1376 . فرهنگ گیاهان دارویی . چاپ دوم . انتشارات طاق بستان . كرمانشاه
2- حیدری ریكان ,م.1382.گزارش طرح جمع آوری وشناسایی گیاهان دارویی استان آغربی
3- زرگری , ع . 1368 . گیاهان دارویی . جلد اول تا پنج. انتشارات دانشگاه تهران
4- میر حیدر , ح . 1374. معارف گیاهی.جلد اول تا هفت .. دفتر نشر فرهنگ اسلامی . تهران


Medicinal plants of West Azarbaijan
Mahnaz Heydari Rikan
W.Azarbaijan Agricultural and Natural Resources Research Center
Email:mahheirik@noavar.com

Abstract:
Before the plants have been used as medicine they had been used as food by men. Nowadays they are very much taken from nature for eating .During work on project (collecting and recognizing of medicinal plants at the first phase in province West Azarbaijan) We provided special form to recording information about them . 83 case from 466 medicinal species are used as eatable. About 43 are used as vegetable in the Spring and 22 are as fruit. At last 15 case of them are going to be extincted. Using medicinal plants as food is very good behavior but it needs to teach people the correct pick up them .
Keyword : Medicinal plant, W.Azarbaijan, Vegetable , Fruit