تبلیغات
گیاهان دارویی - بررسی اثر تاریخ كاشت و تراكم بوته بر اجزاء عملكرد و خصوصیات مورفولوژیك گیاه داروئی زنیان
گیاهان دارویی
وبلاگ گیاهان دارویی
سه شنبه 13 فروردین 1387

بررسی اثر تاریخ كاشت و تراكم بوته بر اجزاء عملكرد و خصوصیات مورفولوژیك گیاه داروئی زنیان

سه شنبه 13 فروردین 1387

نویسنده :پژمان

بررسی اثر تاریخ كاشت و تراكم بوته بر اجزاء عملكرد و خصوصیات مورفولوژیك گیاه داروئی زنیان
زینت برومند رضازاده1، پرویز رضوانی مقدم2، محمد حسن راشد محصل3
1- دانشجوی كارشناسی ارشد زراعت 2و3- دانشیار و استاد دانشكده كشاورزی
مشهد - میدان آزادی - دانشكده فردوسی - دانشكده كشاورزی - ص‏پ 1163- 91775

خلاصه

به منظور ارزیابی اثر تاریخ كاشت و تراكم گیاهی بر خصوصیات مورفولوژیكی زنیان، تحقیقی در سال زراعی 83-82 با استفاده از آزمایش فاكتوریل بر پایه طرح بلوك‌های كامل تصادفی شامل 16 تیمار و 3 تكرار اجراء شد. تراكم گیاهی دارای 4 سطح 10، 30، 50 و 70 بوته در متر مربع بود. كشت در چهار تاریخ 16 اسفند، 8 فروردین، 29 فرودین و 20 اردیبهشت بصورت مستقیم صورت گرفت. نتایج این تحقیق نشان داد كه تاریخ كاشت و تراكم بر خصوصیات مورفولوژیكی زنیان اثر معنی‌دار دارد به‌ نحوی كه تأخیر در كاشت سبب كاهش عملكرد دانه شده و تاریخ كاشت آخر (20 اردیبهشت) با عدم سبز شدن كامل همراه بود. تراكم زیاد باعث افزایش ارتفاع گیاه، كاهش انشعابات اولیه وثانویه، تعداد چترك در هر چتر، تعداد چتر در بوته و وزن دانه در بوته گردید.
واژه های کلیدی : زنیان ، مورفولوژیکی ، تاریخ کاشت ، تراکم بوته .
 

مقدمه

زنیان (Trachyspermum ammi) گیاهی است متعلق به تیره چتریان، علفی، یكساله، بی‌كرك به ارتفاع 30 تا 90 سانتی‌متر كه به حالت خودرو در نواحی شرق هند، ایران و مصر روئیده و همچنین در مناطق دیگر نیز پرورش می‌یابد(3). بذر زنیان خواص داروئی فراوانی دارد و از آن به عنوان مقوی معده، اشتهاآور، كرم‌كش، بادشكن، ملین، ضد تهوع و از بین برنده بوی دهان استفاده می‌كنند(2).
كریشنامورتی و همكاران اثرسه مقداربذر (4،8 و12كیلوگرم درهكتار)و 5 فاصله ردیف (30،45،60،75 ،90 سانتی‌متر) را بر خصوصیات مورفولوژیك و عملكرد زنیان مورد بررسی قرار دادند. آنها دریافتند تعداد انشعابات اولیه وثانویه، كل تولید ماده خشك، تعداد چتر درگیاه، تعداد بذر در هر چتر و وزن دانه در گیاه در مقدار بذر 4 كیلوگرم و فاصله ردیف 90 سانتی‌متر بیشتر بود. همچنین عملكرد بیشتر بذر در هكتار در مقدار بذر 8 كیلوگرم و فاصله ردیف 60 سانتیمتر بدست آمد(5).
هدف از تعیین تاریخژ كاشت، یافتن زمان كاشت رقم یا گروهی از ارقام مشابه یك گیاه است بطوریكه مجموعه عوامل محیطی حادث درآن زمان برای سبز شدن، استقرار و بقاء گیاه مناسب باشد وضمن اینكه گیاه حتی‌الامكان در هر مرحله از رشد با شرایط مطلوب خود روبرو می‌گردد، با شرایط نامساعد محیطی برخورد نكند. بهترین تاریخ كشت منجر به حصول عملكرد بالاتری در مقایسه با سایر تاریخهای كاشت می‌گردد(2).
 

مواد و روشها

این تحقیق در سال زراعی 83-82 با استفاده از آزمایش فاكتوریل بر پایه طرح بلوك‌های كامل تصادفی شامل 16 تیمار و 3 تكرار در زمینی به مساحت 1800 متر‌مربع در مزرعه تحقیقاتی دانشكده كشاورزی دانشگاه فردوسی به اجرا در آمد. تیمارهای این آزمایش شامل تركیبی از سطوح مختلف 2 فاكتور تاریخ كاشت و تراكم بود. كشت در چهار تاریخ 16 اسفند(D1)، 8 فروردین (D2)، 29 فروردین(D3) و 20 اردیبهشت (D4) بصورت مستقیم انجام شد. سطوح مختلف فاكتور تراكم نیز بصورت 10، 30،50 و 70 بوته در متر مربع در نظر گرفته شد و تراكم‌های مطلوب از طریق تغییر فاصله گیاه روی ردیف اعمال گردید. تنك كردن زمانیكه ارتفاع گیاه به cm15-10 رسید و در روز قبل از آبیاری انجام شد. پس از برداشت خصوصیات مورفولوژیكی شامل ارتفاع گیاه، ارتفاع ساقه اصلی، تعداد انشعابات اولیه و ثانویه، تعداد چتر در بوته، تعداد چترك در چتر، تعداد بذر در هر چترك، وزن دانه در بوته و وزن خشك هر بوته اندازه گیری شد. نتایج حاصله با استفاده از نرم افزار MSTAT-C آنالیز و مقایسه میانگین‌ها با استفاده از آزمون دانكن انجام گردید.
 

نتایج و بحث

نتایج اولیه حاكی از آن است كه اثر تاریخ كاشت برعمده فاكتورهای مورد آزمایش معنی‌دار بود(05/0p<. بدین ترتیب كه تأخیر در كاشت سبب كاهش عملكرد گردید و تاریخ كشت آخر با عدم سبز شدن همراه بود. بهترین نتایج حاصله از 2 تاریخ كاشت اول بدست آمد. تعداد انشعابات اولیه و ثانویه، تعداد چتر در بوته، تعداد چترك در چتر، تعداد بذر در هر چترك، وزن خشك هر بوته و وزن بذر در گیاه در 2 تاریخ كشت اول بیش از تاریخ كشت سوم بود كه احتمالاً به دلیل دوره رشد طولانی‌تر و استفاده بهتر از شرایط محیطی و همچنین رقابت بهتر با علف‌های هرز می‌باشد.
تفاوت بین تاریخ كاشت اول و دوم از لحاظ تأثیر بر عملكردگیاه معنی‌دار نبود ولی بین تاریخ كاشت اول و دوم با تاریخ كشت سوم تفاوت معنی‌داری مشاهده شد و عمكرد محصول درتاریخ كشت سوم نسبت به تاریخ كشت اول و دوم به ترتیب 51/27 و 85/33 درصد كاهش نشان داد )شكل 1).
اثر تراكم نیز بر پارامترهای مورد مطالعه معنی‌دار بود؛ بدین صورت كه با افزایش تراكم، ارتفاع گیاه افزایش یافت. این امر می‌تواند با رقابت بیشتر گیاهان بر سر فضا و نور مرتبط باشد كه با نتایج حاصل از آزمایشات و كریشنامورتی و همكاران(5) مطابقت دارد. تعداد انشعابات اولیه وثانویه، كل ماده خشك تولیدی، تعداد چتر در گیاه و تعداد بذر در
هر چتر با افزایش تراكم روند كاهشی نشان داد. بیشترین وزن بذر در بوته مربوط به تراكم‌های پایین‌تر در نتیجه تعداد انشعابات اولیه و ثانویه بیشتر و متعاقب آن تعداد بالاتر چتر و چترك بود.

شكل 1: اثر تاریخ کاشت و تراکم بوته بر عملکرد گیاه
 

منابع

1- امینی، س. 1375، تجزیه و شناسایی مواد موجود در اسانس زنیان Trachyspermum ammi به روش GC-mass و خرده‌نگاری زنیان، پایان‌نامه دكترا ، دانشگاه علوم پزشكی تهران.
2- خواجه‌پور، م. 1378 ، اصول و مبانی زراعت، مركز انتشارات جهاد دانشگاهی واحد صنعتی اصفهان.
3- زرگری، ع. 1367 ، گیاهان دارویی، جلد دوم، انتشارات دانشگاه تهران.
4- Gersbach, P.V. and N.Reddy, 2002, Non-invasive localization of thymol accumulation in Carum copticum (Apiaceae) fruits by chemical shift selective magnetic resonance imaging, Annals of Botany 90: 253-257.
5- Krishnamoorthy, V., M.B. Madalageri, and N. Basavaraj ,2000, Response of ajowan (Trachyspermum ammi L.) to seed rate and spacing. International Journal of Tropical Agriculture 18: 379-383.


Effects of Sowing Date and Plant Density on Morphological Characteristics of Ajowan
Zinat Boroumand Rezazadeh, Parviz Rezvani Moghadam, Mohammad Hassan Rashed Mohassel
Faculty of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad
E-mail: z_boroumand@yahoo.com

Abstract
Ajowan (Trachyspermum ammi L.) from family of Apiaceae is an important medicinal plant. Ajowan seeds have numerous applications such as antiseptic, expectorant, spasm relaxation. In order to study effects of sowing date and plant density on morphological characteristics of ajowan a field experiment was conducted at experimental station, faculty of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad during the year 1382- 83. The factorial experiment was laid out in a Complete Randomized Block Design with three replications. Treatments were combination of four levels of sowing date (16 Esfand, 8 Farvadin, 29 Farvardin and 20 Ordibehesht) and four levels of plant density (10, 30, 50 and 70 plant /m2). Results indicated that both factors had significant effects on measured parameters. Delay in planting generally caused yield reduction. No plant was emerged in the last sowing date and the best result was shown in the first and the second planting dates. Effect of plant density on different plant criteria was also significant. The highest plant height was recorded in 70 plant.m-2. Number of primary and secondary branches, total dry matter.plant-1, number of umbels in plant, primary umbels, and number of seeds per plant were decreased as plant density increased. The highest seed yield per plant was obtained in the lower plant densities.
Key words: Ajowan, sowing date, plant density