تبلیغات
گیاهان دارویی - روش كاشت گیاه به لیمو Lippia citriodora)) و عملكرد آن در استان همدان
گیاهان دارویی
وبلاگ گیاهان دارویی
چهارشنبه 21 فروردین 1387

روش كاشت گیاه به لیمو Lippia citriodora)) و عملكرد آن در استان همدان

چهارشنبه 21 فروردین 1387

نویسنده :پژمان

روش كاشت گیاه به لیمو Lippia citriodora)) و عملكرد آن در استان همدان
همایون خیری1، كیوان صفی خانی1 و علی براتی 1
كارشناسان مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی همدان
همدان - كیلومتر 5 جاده تهران- مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی همدان ص پ- 887-65155
 

خلاصه

گیاه به لیمو به نام علمی Lippia citriodora از خانواده Verbenaceae گیاهی بومی آمریكای جنوبی، شیلی، پرو و آرژانتین می‌باشد و این گیاه به علت خواص دارویی و عطر و طعم مطبوع آن به كشور وارد و در مناطق شمالی كشور توسط شركتهای تولید كننده گیاهان دارویی به‌صورت محدود كشت گردیده است. این تحقیق با هدف جمع‌آوری اطلاعات مربوط به روشهای كشت و تكثیر و بهره برداری از این گیاه در استان همدان به اجرا در آمده است. با عنایت به اینكه استان همدان از لحاظ طبقه‌بندی اقلیمی جزء مناطق سرد و خشك محسوب می‌گردد كشت این گیاه (به لیمو) با تعدادی عوامل محدود كننده طبیعی مواجه می‌گردد كه سعی شده با بكار بردن تكنیك محافظت قسمتهای طوقه و ریشه از سرما و تعیین بهترین زمان برداشت و فاصله ردیف و بوته جهت ایجاد حداكثر بازده اقدام گردد.
واژه‌های كلیدی: Lippia citriodora، به لیمو، عملكرد

 

مقدمه

تولید گیاهان دارویی به روش زراعی به دو طریق جنسی و غیر جنسی انجام می‌گیرد كه روش تكثیر جنسی در گیاه به لیمو كاشت بذر و روش تكثیر غیرجنسی آ‌ن ازدیاد به وسیله قلمه چوبی می‌باشد (روش غیرجنسی كاربردی‌تر است.) به منظور بالا بردن بازده تولید از نظر كمی(افزایش میزان تولید در واحد سطح) و از نظر كیفی (بالا بردن میزان ماده موثر) تا حد امكان می‌باشد. با توجه به توانهای بالای كشور جهت كاشت و تولید گیاهان دارویی مختلف با مقادیر مناسب ماده موثر، تولید داروهای گیاهی با كیفیت مناسب و مطابق با استانداردهای بین المللی امكان پذیر بوده و گیاه مورد نظر نیز از این قاعده پیروی می‌نماید
گیاه به لیمو كه به نام كاشف آن پزشك و گیاهشناس Lippi نامگذاری شده دارای 9/0% تا 5/1% اسانسهای سیترال لیموتن و ژرانیول است كه این اسانسها بیشتر ‌در مركبات نیز وجود دارند. از هر 100 كیلوگرم برگ و سر شاخه تر گیاه به مقدار 510 گرم از اسانهای فوق استخراج می‌گردد و خواص درمانی گیاه شامل برطرف كننده دردهای عصبی، پایین آورنده تب، مقوی معده و ضد تشنج می‌باشد.
 

مواد و روشها

در سال 1376 یك گلدان گیاه به لیمو از موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع به باغ گیاهان دارویی همدان منتقل و نسبت به كشت آن اقدام گردید و در پاییز با تكثیر آن از طریق قلمه خشبی و ریشه‌دار كردن قلمه‌ها در گلخانه تعداد پایه‌ها افزایش داده شد و در سال 1378 با ایجاد مزرعه پایلوت به مساحــت 500 متر مربـع نسبت به كاشت گیاه با فواصل 1- متر و 1-8/0 متر و 1-7/0 متر اقدام و سر چین محصول برداشت گردید كه شامل چین بهاره (اواخر خرداد ماه) چین تابستانه (‌نیمه مرداد ماه) و چین پائیزه (اواخر مهر ماه) بود. همچنین در ابتدای آبانماه پس از سر برداری و هرس قوی گیاهان نسبت به پوشش بوته‌ها (طوقه پس از سر برداری و قسمت ریشه) با چهار روش 1- پوشش اطراف بوته با پلاستیك 2- پوشش اطراف بوته با خاكبرگ مخلوط با كود دامی 3- پوشش با مخلوط خاكبرگ و كود دامی و پلاستیك 4- بدون پوشش با شرایط طبیعی منطقه در 3 تکرار در قالب طرح کاملا تصادفی مورد بررسی قرار گرفت. در نهایت عملكرد هر دوره به‌صورت وزن تر و خشك ثبت گردید.
 

نتایج و بحث

طی سه سال تكرار طرح به‌صورت مشاهده‌ای و یادداشت‌ برداری در مورد بررسی عملكرد گیاه و پوشش گیاه و پوشش ریشه و طوقه گیاه جهت محافظت از سرمازدگی و یخبندان زمستانه بررسیها نشان داد كه در مرحله اول:
1- فواصل كاشت 1- متر و 1-8/0 متر و 1-7/0 متر فاصله ردیف بوته تاثیری در میزان عملكرد در واحد سطح نداشته و برداشت در واحد سطح تقریباً ‌یكسان بود، ولی در فاصله 1- متر بوته‌ها كیفیت محصول بالاتر بود.
2-بیشترین میزان برداشت محصول مربوط به چین اول بود که برابر با 45% كل محصول سالیانه بود ( از 13800 كیلوگرم برگ و سرشاخه تر تولیدی 6200 كیلوگرم) و همچنین این چین بهترین كیفیت را در میان سه بار برداشت سالیانه از لحاظ لطافت و شادابی برگها و سرشاخه‌ها به‌خود اختصاص داد.
3-از معدل 13800 كیلوگرم محصول تر، محصول خشك نهائی برابر 2800 كیلوگرم بود كه برابر 21% برداشت محصول تازه می‌باشد.
 

در مرحله بعدی ‌در مورد پوشش و محافظت گیاهان در مقابل سرما با استفاده از چهار روش در قالب طرح کاملا تصادفی نتایج زیر بدست آمد:

 

تجزیه واریانس

جدول شماره 1- تجزیه واریانس روشهای مختلف مورد استفاده برای محافظت پایه‌ها از سرما

 

df

ss

ms

f

تیمار

خطا

3  8

25/14504  168

75/4834 21

٭٭22/230

کل

13

25/14672

 

 

با توجه به جدول فوق مشخص می‌شود که میان روشهای مختلف محافظت از سرما اختلافات بسیار معنی‌داری وجود دارد.

 

جدول شماره 2- نتایج مقایسه میانگین زنده مانی پایه‌های به لیمو در شرایط مختلف (آزمون چند دامنه‌ای دانکن5%=α)

زنده مانی

تیمار

  a96%

پوشش با پلاستیک همراه با کود دامی و خاکبرگ

b 56%  

پوشش فقط با پلاستیک

c  35%

پوشش با کود دامی و خاکبرگ

d 0 

بدون پوشش

 


1-پایه‌های به لیمو كه به‌وسیله خاكبرگ و كود دامی همراه با پلاستیك محافظت شدند 96% در فصل بهار جوانه زدند. (4% تلفات یخبندان).
2-پایه‌های به لیمو كه فقط با پلاستیك محافظت می‌شدند 56% در فصل بهار جوانه زدند (44% تلفات یخبندان).
3- پایه‌های به لیمو که توسط خاکبرگ و کود دامی محافظت شده بودند 35% در فصل بهار جوانه زدند.
4-پایه‌های به لیمو بدون پوشش محافظ پس از سربرداری 100% در اثر سرما و یخبندان از بین رفتند و هیچكدام در بهار سال بعد دوباره رشد ننمودند.
 

سپاسگزاری

بدین‌وسیله از كلیه همكاران در بخش منابع طبیعی به‌خصوص آقای نورعلی رجبی مظهر و خانم طیبه بختیاریان که در زمینه‌های مختلف کار نهایت همکاری را داشته‌اند کمال تشکر و امتنان رادارم.
 

منابع

1- زرگری، علی.1368. گیاهان داروئی جلد سوم.انتشارات دانشگاه تهران.


The method of cultivation on leamon plant (Lippia citriodora) and its function in Hamadan province
Homayon Khiry, Keivan Safikhani and Ali Barati
Hamadan Agricultural and Natural Resources Research Center
ksafikhani@yahoo.com

Abstract
Leamon plant (Lippia citriodora) belonging to family of verbenacea is endemic of southern America, Chili, Peru and Argentina. This plant has been imported in Iran because of its medicinal properties, fragrance and savory and it has cultivated in North region of country by producer companies of medicinal plants. This survey was carried out with the aim of data collection about the methods of cultivation, reproduction and exploitation of this plant in Hamadan province. In attention to that Hamadan province is a dry-cold region, cultivation of this plant is limited with numbers of natural factors. In this survey we have tried to obtain the maximum of function by using of protection technic of caudex roots against frostbitten and determination of this best time for harvest and the distance between row and stand.
Keywords: cultivation method, Leamon plant