تبلیغات
گیاهان دارویی - تاثیر روشهای اسانس گیری و مرحله رشد بر بازده و تركیب اسانس
گیاهان دارویی
وبلاگ گیاهان دارویی
دوشنبه 21 مرداد 1387

تاثیر روشهای اسانس گیری و مرحله رشد بر بازده و تركیب اسانس

دوشنبه 21 مرداد 1387

نویسنده :پژمان

تاثیر روشهای اسانس گیری و مرحله رشد بر بازده و تركیب اسانس
Satureja rechingeri Jamzad.
فاطمه سفیدكن1، خدیجه عباسی2 ، زیبا جم زاد1 و شهلا احمدی3
1- اعضای هیئت علمی موُسسه تحقیقات جنگلها و مراتع 2- دانشجوی كارشناسی ارشد دانشگاه پیام نور تهران،3- عضو هیئت علمی مركز تحقیقات منابع طبیعی لرستان
تهران، كیلومتر 15 اتوبان تهران-كرج، بلوار پژوهش، موُسسه تحقیقات جنكلها و مراتع، صندوق پستی 116-13518

 

خلاصه

اندامهای هوایی Satureja rechingeri (در مرحله شروع گل دهی و گل دهی كامل ) از ارتفاعات ایلام در غرب ایران جمع آوری گردید . اسانس اندام هوایی بدست آمده از روش های تقطیر با آب ,تقطیر با آب و بخار آب و تقطیر با بخار آب مورد جدا سازی قرار گرفت . علاوه بر این اسانس ماده گیاهی در مرحله شروع گل دهی بوسیله روش تقطیر با آب تعیین گردید . اسانسها توسط CC و GC/MS مورد تجزیه و شناسایی قرار گرفت. بیشترین مقدار اسانس در روش تقطیر با آب و كمترین مقدار آن در روش تقطیر با بخار آب بدست آمد . بالاترین مقدار اسانس در مرحله شروع گل دهی ( 072/4%) به دست آمد . مقدار اسانس در مرحله گل دهی كامل 24/4 - 46/2% بود (بالاترین مقدار بوسیله تقطیر با آب و كمترین مقدار آن به روش تقطیر با بخار آب بدست آمد). 53 تر كیب در اسانس S.rechingeri در مرحله شروع گل دهی شناسایی شد كه مهمترین آنها كارواكرول (1/56%)، پاراسیمن (14%) و آلفا -توژن (7/4%) میباشد . 23 تركیب در مرحله گل دهی كامل شناسایی شد كه مهمترین آنها كارواكرول (3/89- 0/84%) میباشد. بنابراین Satureja rechingeriدرطی دوره گل دهی كامل خود، می تواند به عنوان یك منبع غنی از كارواكرول معرفی شود.
واژه های كلیدی: Satureja rechingeri , اسانس , روش تقطیر , كارواكرول

 

مقدمه

گونه های مختلف جنس مرزه (Satureja) از خانواده نعناعیان غالبا" در نواحی مدیترانه ای پراكنده اند. همچنین در بخشهای شمالی, شمال غربی و غرب ایران 14 گونه از این جنس دیده میشود . S nica , S.edmondi و S.macrantha نسبت داده می شد. - S. rechingeri به واسطه گلهای زرد و پرزهای متراكم سفید و غدد ناهموار گسترده در هر دو سطح برگ توصیف می گردد. دو گونه معروف مرزه كه بصورت خوراكی استفاده میشوند .S. hortensis و S. mantana میباشد. اسانس هر دو این گونه ها كاربردهای مختلفی در صنایع غذایی و عطر سازی دارند همچنین استفاده های مختلف دارویی از این گونه ها و اسانس آنها به عمل می آید.تركیب اسانس 9 گونه از مرزه های ایران , S. Khuzistanica-, S. bachtiarica- S.spicigera4. , S. sahandica5 و S.mutica6, S. macrantha6 S. intermedia6,S.edmondi7 وS.isophylla7 از ایران قبلاً گزارش شده اند
هدف از این مقاله مطالعه اسانس Satureja rechingeri است كه برای اولین بار انجام می شود. در این تحقیق همچنین شناسایی تركیبات فرار اندامهای هوایی S. rechingeri در ابتدای دوره گل دهی و تاثیر روشهای مختلف تقطیر بر كمیت و كیفیت اسانس در دوره گل دهی كامل مورد بررسی قرار گرفته است
 

. مواد و روشها

اندامهای هوایی S. rechingeri، در مرحله گلدهی كامل، از رویشگاه طبیعی خود در استان ایلام جمع آوری شده و به روشهای مختلف تقطیر (تقطیر با آب، تقطیر با آب و بخار آب و تقطیر با بخار آب مستقیم) مورد اسانس گیری قرار گرفت. همچنین اندامهای هوایی گیاه در مرحله آغاز گلدهی به روش تقطیر با آب اسانس گیری شد. مشخصات هر كدام از نمونه های مورد بررسی، روش تقطیر به كار گرفته شده و بازده اسانس برای هر نمونه در جدول زیر ارائه شده است. اسانسها به دستگاههای GC و GC/MS تزریق گردیده و با محاسبه اندیس های بازداری و مقایسه طیف های جرمی با تركیبات استاندارد، اقدام به شناسایی تركیبات تشكیل دهنده اسانسها شده است.
 

نتایج و بحث

از بخشهای هوایی rechingeri .S در شروع مرحله گل دهی اسانس بیشتری بدست آمد . علاوه بر این به نظر می رسد كه روشهای تقطیر تاثیر قابل توجهی بر مقدار اسانس S. rechingeri دارد. بیشترین مقدار اسانس در روش تقطیر با آب (72/4 %) و كمترین مقدار اسانس بوسیله روش تقطیر با بخار آب(46/2%) بدست آمده است .
53 تركیب در اسانس rechingeri . S در شروع مرحله كل دهی تشخیص داده شد كه 9/99% اسانس را تشكیل می دادند. تركیبات اصلی عبارت بودند از كارواكرول (1/56%)، پاراسیمن (14%) و آلفا - توژن (7/4%).در مرحله گل دهی كامل در روش تقطیر با آب 20 تركیب شناسایی شد كه 3/99% اسانس را تشكیل می دادند. تركیبات عمده كارواكرول (6/86%) و پاراسیمن (4/2%) بودند. در روش تقطیر با آب و بخار 72 تركیب (8/98% اسانس) شناسایی شدند. تركیبات اصلی كارواكرول (3/89%) و پاراسیمن (9/1%) بودند . 22 تركیب در اسانس بدست آمده توسط روش تقطیر با بخار آب (7/98% اسانس) مشخص شد كه از بین آنها كارواكرول (84%) و لیمونن (6/2%) تركیبهای عمده را تشكیل می دادند.
نتایج نشان میدهد اگر چه تركیب اصلی اسانسrechingeri .S در مرحله گل دهی كامل بوسیله روشهای مختلف تقطیر كارواكرول میباشد ,اما مقایسه میزان كارواكرول در سه روش نشان میدهد كه تقطیر به وسیله آب و بخار اسانسی تولید می كند كه دارای بالاترین میزان از كارواكرول است. كلیه تركیبهای شناسایی شده در اسانسها و چكیده تحقیقات قبلی در مورد اسانس گونه های مختلف مرزه و نیز مقایسه بین گونه ها در مقاله اصلی ارائه خواهد شد.
 

منابع

1.Jamzad, Z., (1996). Satureja rechingeri (Labiatae)- a new species from Iran, Ann. Naturhist. Mus. Wien, 98, 75-77.
2.Sefidkon, F., & Ahmadi, Sh. (2000). Essential oil of Satureja khhuzistanica Jamzad. J. EssentOil Res., 12, 427-428.
3. Sefidkon, F., & Jamzad, Z. (2000). Essential oil of Satureja bachtiarica Bunge. J. EssentOil Res., 12, 545-546.
4. Sefidkon, F., & Jamzad, Z. (2004). Essential oil Composition of Satureja spicigera from Iran. Flavour and Fragrance J., 19 (6), 571-573.
5. Sefidkon, F., Jamzad, Z., & Mirza, M. (2004). Chemical variation in the essential oil of Satureja sahandica from Iran, Food Chem., 88, 325-328.
6. Sefidkon, F., & Jamzad, Z. (2005). Chemical composition of the essential oil of three Iranian Satureja species (S. mutica, S. macrantha and S. intermedia), Food Chem., 91, 1-4
7. Sefidkon, F., & Jamzad, Z. (2005). Essential oil analysis of two Iranian Satureja species (S. edmondi and S. isophylla), Flavour and Fragrance J., In Press.atureja rechingeri


Effect of displaytion methods and stage of plant growth on the essential oil content and composition .

Abstract:
The aerial parts of Satureja rechingeri were collected in two stage of plant growth (at the beginning of and full flowering stage) from Ilam province in west of Iran. The essential oils were isolated by steam, hydro and water-steam distillation from the aerial parts at complete flowering stage. In addition, the essential oil of plant material at the beginning of flowering was obtained by hydro-distillation. The oils were analyzed by capillary GC and GC-MS. The highest oil yield was obtained by hydro-distillation method and the lowest by steam distillation. The highest oil yield was obtained at the beginning of flowering (4.72% w/w). The oil yields in full flowering stage were 2.46-4.24% (the highest for hydro-distillation and the lowest for steam distillation).
Fifty-three compounds were identified in the oil of S. rechingeri at the beginning of flowering with carvacrol (56.1%), p-cymene (14.0%) and -thujone (4.7%) as main components. Twenty-three constituents were characterized in the oils of full flowering stage. The main components in all of the oils were carvacrol (84.0%-89.3%). So, Satureja rechingeri can be introduced as a rich carvacrol source in complete flowering period.
Key Words: Satureja rechingeri , essential, distiallation , carvacrol