یکشنبه 27 مرداد 1387

خرفه (Portulaca Oleracea) در تغذیه انسان، دام و درمان بیماریها
عبدالله خلیفه، كارشناس ارشد پژوهشی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی فارس
شیراز- بلوار مدرس- خیا بان جانبازان (پودنك) ص پ 617 - 71555

 

خلاصه

عقیده بر آن است كه گیاه خرفه به عنوان غذای آینده برای انسان و دام از جایگاه ویژه‌ای برخوردار باشد. خرفه تقریباً تمام مواد مغذی را داراست. به‌علاوه حاوی اسید چرب امگا-3 (Omega-3 fatty acid)،norepinephrine L-، منبع عالی ویتامین‌های آنتی اكسیدان (آلفا-توكوفرول، اسید اسكوربیك و بتا-كاروتن) است. هدف این مقاله، شناسایی این گیاه ناشناخته و توجه به خصوصیات ویژه آن است تا بتوان در آینده از آن در تغذیه انسان و دام و درمان بسیاری از بیماریها بهره برد.

واژه های كلیدی :خرفه ، خواص داروئی، تغذیه


 

مقدمه

خرفه به عنوان خوراك مقوی آینده در تغذیه انسان، حیوان، آبزیان و صنعت فرآوری غذا توصیف شده است. هر چند خرفه به عنوان علف هرز مزارع فهرست شده، ولی تلاش می‌شود كه آن را از این رده‌بندی خارج و به عنوان یك گیاه زراعی-دارویی در نظر گرفت تا ارزشهای بالقوه آن مورد توجه قرار گیرد.
به فارسی تورك و خرفه و در كتب سنتی به نامهای بقله‌الحماء و بقله‌الزهرا و بقله‌مباركه نامیده می‌شود. به انگلیسی Purslane و Common purslane گفته می‌شود (1). گیاهی است از خانواده Portulacaceae و نام علمی Portulaca oleracea L. می‌باشد. گیاهی است یك‌ساله، برگها و ساقه‌های ضخیم دایره‌ای گوشتی كه نوع وحشی آن خزنده و نوع پرورشی آن 40-10 سانتیمتر بلندی دارد. منشاء این گیاه نامشخص است.

 

تركیب شیمیایی

تركیب شیمیایی ساقه و برگ خرفه خام درهر صد گرم شامل: آب 90 گرم، انرژی 21 كالری، پروتئین 7/1 گرم، چربی 5/0 گرم، هیدرات كربن 5/2 گرم، كلسیم 103 میلی‌گرم، فسفر 40 میلی گرم و ویتامین آ IU2500 می‌باشد (2).

 

درمان سرطان

گیاه خرفه اثرات ویژه‌ای بر جلوگیری از رشد سلولهای تومور معده‌ای در آزمایشهای invivo و invitro نشان داده است. عصاره آبی این گیاه حاوی منابع غنی امگا-3 و آلفا-لینولئیك هستند كه پیش‌ماده‌‌های مهم گروه هورمون‌ها (پروستاگلندین‌ها) هستند و یك فعالیت توموركشی علیه سلولهای Ш KATO (human gastric carcinoma cell line) و HSR COLO 320 (human colon adenoma cell line) با روش وابسته به دُز (dose) و زمان (time) نشان می‌دهد، اما علیه سلولهای غیر توموری (L929 murine lung connective tissue) و (W138 human lung diploid cell) این واكنش نشان داده نمی‌شود. تزریق زیر جلدی موشها در سن 6 هفتگی با سلولهای COLO 320 HSR و در نتیجه عصاره آبی گیاه خرفه نشان داد كه از رشد تومور در مقایسه با موشهایی كه فقط سلولهای COLO 320 HSR تزریق شده بودند، جلوگیری كرد (5).
 

استراحت‌دهنده ماهیچه muscle relaxant

سازوكار عمل اثرات muscle relaxant در گیاه خرفه پیشنهاد شده است كه به علت ممانعت transmembran ca+ influx در دخالت با فرایند آزاد شدن +ca احیا شده با ca و یا دخالت در آزادسازی +ca بین سلولی از ذخایر موجود در رتیكولوم ساركوپلاسمیك است (3).
 

كاهش خونریزی در سطح بافتها

گیاه خرفه حاوی مقادیر زیادی L-norepinephrine (25 درصد در گیاه تازه) یك هورمون عصبی كه فعالیتهای vasoprossor و antihypotesine دارد و خونریزی را در سطح بافتها كاهش می‌دهد.
از خواص دیگر خرفه می‌توان به پاك‌كنندگی دستگاه گوارشی (به خاطر وجود میزان بالای پتاسیم كه باعث ملین و مدر بودن می‌شود)، درمان سوء هاضمه، درمان نیش‌های حشرات، درمان پارازیت‌های داخلی، فعالیت ضد قارچی، كاهش بیماریهای قلبی- عروقی، درمان دیابت، آرتریت، زگیل، آلزایمرAlzheimer، محافظت علیه بیماریهای كاردیووسكولار cardiovascolar، ناهنجاریهای هیجانی، میگرن را نام برد كه 8 مورد آخر مربوط به اسیدهای چرب امگا-3 است (3).
 

طریقه مصرف انسانی

خرفه به میزان وسیعی به عنوان یك سبزی پختنی و یا اضافه شده به سوپ و سالاد در كشورهای آسیایی گرمسیری و مدیترانه‌ای، به صورت ترشی سبزیجات،. عصاره حاصله از این گیاه و یا پودر آن، استفاده خشك توسط بومی‌های آمریكایی و مكزیكی و یا در تركیب با سبزیجات دیگر مثل كاهو و اسفناج و غیره مصرف می‌كنند. در كشورهای اروپایی موارد مصرف عمده دارویی از این گیاه نیزمی‌شود (4).
 

تغذیه در دام‌های اهلی

چرای این گیاه از دشتها، باغها و یا در مزارع پس از برداشت آن، توسط دامداران روستایی به صور مختلف صورت می‌گیرد. گیاه خرفه دارای ارزش غذایی و خوشخوراكی بالایی در تغذیه دام‌های اهلی است. تغذیه از مقادیر بالای آن احتمال مسمومیت را به خاطر وجود اگزالات و نیترات موجود در آن می‌تواند در دام‌های اهلی داشته باشد. هر چند آزمایشهای مختلف هیچ گونه نشانه‌ای از اثرات مسمومیت‌زایی از تغذیه این گیاه را در حیوانات نشان نداده است (4).
 

نتیجه‌گیری

با توجه به ارزش غذایی منحصر به فرد گیاه خرفه به‌ویژه از نظر اسیدهای چرب (اسیدچرب امگا-3، لینولئیك اسید)، ویتامین‌ها (A, B1, B2, C، نیاسین آمید، نیكوتین اسید، آلفا-توكوفرول، بتا-كاروتن و غیره)، مینرال‌ها (به‌ویژه پتاسیم) و تركیبهای فعال دیگر كه خواص فوق‌العاده‌ای در تغذیه انسان و دام و در درمان بیماریها، به نظر می‌رسد كه بتوان با كشت این گیاه و توسعه روشهایی جهت استحصال گیاه و دانه آن توسط دستگاههای مناسب در آینده‌ای نه چندان دور شاهد تحولی عظیم در زمینه‌های تغذیه‌ای و درمانی و ایجاد درآمد ارزی ناشی از صادرات خارج از كشور این محصول به میزان وسیع باشیم.
 

منابع مورد استفاده 

1- میر حیدر، ح.، 1372. معارف گیاهی: كاربرد گیاهان در پیشگیری و درمان بیماریها. چاپ اول. دفتر نشر فرهنگ اسلامی. صفحه 76-72.
2- Anon. 2001. Portulaca Oleracea: Treating livestock with medicinal plants. http:/ www. Ansci. Cornell. edu. html.
3- Dweck, A.C., 2001. PURSLANE (portulaca Oleracea) - the global panacea. Personal care magazine 2, 4, p. 7-15.
4- Hanson, G., 2004. Common purslane (Portulaca Oleracea). http:/ www. Cnr. Uidaho. Edu/range 454/common purslane.html
5- Yoon, J., S. Ham, and H. Jun, 1999. Portulace Oleracea and tumor cell growth. Eastwood Biomedical Research, Inc. (CA).



Purslane (Portulaca Oleracea L.) in human & animal nutrition and diseases treatment
Abdollah khalifeh, (Ms. in animal science)
Research Center for Agricultural & Natural Resources of Fars p.o.Box 71555-617,Shiraz,Iran

Abstract
Interest in use of medicinal plants in recent years causes mainly from their useful effects in treatment of many important diseases. It is believed that purslana Oleracea L. can be included in human and animal feed. purslane almost possess all of the nutrients. In addition, the plant contains Omega-3 fatty acid 3% dry mater of plant, an excellent source of the antioxidant vitamins, α-tocopherol, ascorbic acid and β-carotene, and L-norepinephrine, a neurohormone. The objective of this article is to identify this unknown plant to attend to its especial characteristics and to utilize the plan in human and animal nutrition and the treatment many diseases.
Key words: Portulace (Portulaca Oleracea), nutrition, Disease

• نظرات() 

ارسال به