سه شنبه 29 مرداد 1387

بررسی اثرات عصارة هیدروالكلی گیاه سگ دندان بر عملكرد سیستم عصبی با استفاده از آزمون رفتاری
حسن صدرائی1، غلامرضا اصغری1 ، منصوره زین‌الدین2
1- اعضائ هیأت علمی 2- دانشجوی دكتری عمومی داروسازی
اصفهان- دانشگاه علوم پزشكی اصفهان- دانشكدة داروسازی و علوم داروئی، گروه فارماكولوژی و مركز تحقیقات علوم داروئی

 

خلاصه

عصارة هیدروالكلی گیاه سگ دندان خاردار (Pycnocycla spinosa) در دوزهای پائین دارای اثرات ضد اسهال و ضداسپاسم است و از نظر خواص فارماكولوژیكی جایگزین مناسبی برای داروهای ضد اسهال بشمار می‌رود. ولی قبل از استفاده بالینی لازم است كه اثرات عمومی و یا توكسیك آن نیز بررسی شود تا معلوم گردد كه این دارو در دوزهایی كه اسهال را مهار می‌كند، اثرات مضر برای بیمار نداشته باشد. هدف از این مطالعه بررسی اثرات عصارة هیدروالكلی گیاه بر عملكرد سیستم عصبی با استفاده از روش استاندارد معرفی شده در كتاب Turner می‌باشد كه شامل بررسی موارد قابل مشاهدة رفتاری در الگوی حیوانی است. عصاره هیدروالكلی P. spinosa در دوز mg/kg1 وmg/kg 10به جز اندكی كاهش در فعالیت حركتی اثر معنی-دار دیگری بر روی مؤلفه‌های مورد سنجش نداشت. در دوز مزمن خوراكی به جز كاهش دفع مدفوع اثر دیگری مشاهده نشد. دوز كشندة50% جمعیت mg/kg 140 بدست آمد.

واژه های كلیدی: سگ دندان، عصاره


 

مقدمه

گیاه سگ دندان خاردار (Pycnocycla spinosa) از خانوادة چتریان Umbellifera و یك گیاه بومی ایران می‌باشد. مطالعات فارماكولوژیكی انجام شده، دلالت بر اثرات قوی ضد اسپاسمی عصاره هیدروالكلی این گیاه بر روی انقباضات ناشی از استیل كولین، KCl و سروتونین دارد. طبق مطالعات فیتوشیمیایی، گیاه حاوی آلكالوئید، گلیكوزیدهای قلبی، ساپونین، فلاونوئید و استروئید می‌باشد. فراكسیونهای آلكالوئیدی، فلاونوئیدی و ساپونینی جدا شده از عصارة هیدروالكلی نیز اثر مهاری بر روی انقباضات ایلئوم دارند. كلیه فراكسیونهای مختلف عصاره آلكالوئیدی نیز اثر مهاری داشتند. عصاره هیدروالكلی این گیاه در دوزهای -g/kg250، -g/kg500 و mg/kg1 اسهال ایجاد شده در موش سوری به صورت وابسته به دوز مهار می‌كند. بنابراین با توجه به پوتنسی قوی، در صورت نداشتن عوارض توكسیك عصارة هیدروالكلی گیاه P. spinosa جایگزین مناسب دیگری برای درمان اسهال بشمار می‌رود. هنگام تجویز عصارة به صورت خوراكی امكان جذب سیستمیك وجود دارد كه ممكن است عوارضی را به دنبال داشته باشد. بنابراین لازم است كه قبل از مطالعات كلینیكی، اثرات سیستمیك آن بررسی گردد. اولین گام جهت مطالعه اثرات دارو بر سیستم عصبی، موارد قابل مشاهده رفتاری در الگوی حیوانی است كه از روش Neuropharmacological Screening آقای Irwin الگو برداری شده است. روش Irwin به گونه‌ای طراحی شده كه به طور عمده فعالیتهای نورولوژیكال (همچنین بسیاری از فعالیتهای دیگر) را از طریق بروز نشانه‌های رفتاری یا نورولوژیكی كشف می‌كند. در این روش اثر دارو بر روی عوامل متعددی مورد بررسی قرار می‌گیرد و در صورت وجود اثر مركزی بر عامل خاصی می‌تواند آن را نشان دهد.
 

مواد و روشها‌

عصارة گیاه به روش ماسراسیون تهیه شد. قبل از تجویز، شاخص‌های بیان كنندة اثرات عصبی مانند Mood Motor activity, Awareness CNS Excitation, Posture, Motor Incoordination, Reflex, Muscle Tone و اتونومیك در هر موش سنجیده شد و به آن امتیاز داده شد (مطابق معیارهای تعریف شده در كتاب ‏.(Turner سپس دوز مورد نظر عصاره، دیازپام یا حامل به صورت درون صفاقی (IP) تجویزگردید (6=n).30 و90 دقیقه بعد از تجویز شاخص‌های رفتاری دوباره سنجیده شد. جهت بررسی اثرات مزمن، عصاره یا معادل حجمی حامل به صورت IP(6=n) یا همراه با آب آشامیدنی (20=n) تجویز شد. شاخص‌های رفتاری 1، 2، و 3 هفته بعد مورد ارزیابی قرار گرفت و با گروه كنترل مقایسه شد. جهت مقایسة كمی شاخص‌های موردنظر در گروههای غیر وابسته از آزمون آماری Mann-Whitney U Test ودر گروههای وابسته از Wilcoxan Matched-Pairs Signed-Ranks Test استفاده شد.


 

نتایج و بحث

در مطالعة حاد دوزهای -g/kg500، mg/kg1 و mg/kg 10 عصارة گیاه P. spinosa و حامل آن ( اتانل 7/0%) به صورت blind تهیه و به صورت IP مورد استفاده قرارگرفت. دوز -g/kg500 عصاره هیچ‌كدام از شاخص-ها مورد سنجش را تغییر نداد. در دوز mg/kg 1 عصاره، Spontaneous activity نسبت به حامل افزایش معنی دار آماری داشت. درمقایسة این دوز با گروه قبل از تجویز شاخص‌های Alertness و Defecation كاهش و دارای اختلاف معنی دار آماری بودند ( 05/0P< ). دوز mg/kg 10 عصاره افزایش Spontaneous activityدر مقایسه با حامل را نشان می‌دهد. این دوز عصاره همچنین موجب كاهش مقدار Defecation در مقایسه با كنترل قبل از تجویز گردید ( 05/0P<. در این دوز میزان Alertness ، Grooming ، Reactivity نیز كاهش یافت و دارای اختلاف معنی دار آماری با قبل از تجویز بود (05/0P<.
تجویز (IP) دوز mg/kg10 عصاره به‌صورت مزمن برای سه هفته میزان Reactivity را اندكی كاهش داد. شاخص-های Alertness و Defecationدر مقایسه با میزان قبل از تجویز عصاره نیز كاهش معنی‌داری نشان می‌دهد. همچنین در بررسی شاخص‌ها قبل از دریافت دوز روزانه، به استثنای Defecation، هیچ كدام اختلاف معنی دار با كنترل روز اول نداشت (5 0/0< P). در دو هفتة آخر هیچ تغییری مشاهده نشد كه ممكن است به علت بروز تولرانس باشد. در مطالعة مزمن میزان عصارة مصرفی از طریق آب آشامیدنی معادل mg/kg 8 در روز محاسبه شد. مصرف خوراكی عصاره نیز موحب كاهش میزان Defecation در مقایسه با گروه حامل شد. افزایش Startle Response در روز بیست و یكم در مقایسه با كنترل دیده شد (05/0P< ). به جز این تفاوت معنی دار دیگری در شاخص‌های مورد سنجش در مصرف خوراكی عصاره مشاهده نشد. كمتر بودن اثرات دارو از طریق مصرف خوراكی می‌تواند به علت جذب تدریجی عصاره و یا كمتر جذب شدن عصاره بصورت خوراكی باشد.
بنابراین می‌توان نتیجه گیری كرد كه عصارة هیدروالكلی گیاه P.spinosa به میزانی كه برای كنترل اسهال مورد استفاده قرار می‌گیرد اثرات توكسیك سیستمك بر سیستم عصبی مركزی ندارد. علاوه براین میزان دوزی از عصاره كه موجب 50% مرگ و میر در موش سوری می‌شود (LD50) mg/kg140 محاسبه گردیده است كه دلالت بر حریم ایمنی بسیار خوب این عصارة گیاهی است. در نتیجة این مطالعه و مطالعات قبلی انجام شده مؤید ایمن بودن و انتخابی عمل كردن عصاره گیاه P. spinosa در درمان اسپاسم‌های شكمی و اسهال است.


Effect of hydroalcoholic extract of Pycnocycla spinosa on nervous system using behavioral test
Hassan Sadraei, Golamreza Asghari, Mansorah Zinoddin
Department of Pharmacology, School of Pharmacy and Pharmaceutical Sciences, Isfahan University of Medical Sciences
Email: hsadraei@yahoo.com

Abstract
Hydroalcoholic extract of Pycnocycla spinosa has antispasmodic and anti- diarrhoeal effects. The aim of this study was to look for effect of P. spinosa extract on nervous system using the general screening method as described by Turner 1965. Hydroalcoholic extract of P. spinosa was prepared by maceration method. At first, each mouse behavior, neurological and autonomic profile were observed and then scored. In acute study the extract (500-g/kg, 1mg/kg & 10mg/kg) was given by IP route. For chronic studies, the extract of P. spinosa (10mg/kg, IP) and (40-g/ml in water drinking, PO) was given to the animals for 3 weeks. Lethal dose causing %50 mortality (LD50) was also determined (IP). Acute dose of the extract (1mg/kg, 10mg/kg) and chronic dose (IP) changed motor activity. In oral chronic dose except a decrease in defecation, no other effect was observed. The LD50 was about 140mg/kg indicating a relatively good margin of safety. In conclusion, the extract didn-t have much effect on the nervous system activities and changes in behavior were negligible.
Key words: Pycnocycla spinosa, Behavior test, Observational test, Nervous system.

• نظرات() 

ارسال به