گیاهان دارویی
وبلاگ گیاهان دارویی
پنجشنبه 31 مرداد 1387

بررسی خواص درمانی و تركیبهای شیمیایی Nepeta cataria L.

پنجشنبه 31 مرداد 1387

نویسنده :پژمان

بررسی خواص درمانی و تركیبهای شیمیایی Nepeta cataria L.
حمیده فخر رنجبری1، فاطمه سفیدكن2 و زیبا جم زاد2
1- كارشناس ارشد مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان شرقی
2- هیأت علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع

چكیده

گیاهL. Nepeta cataria از تیره نعنا، جزء گیاهان دارویی است كه از دیر باز به عنوان گیاه دارویی مورد استفاده قرار گرفته و در حال حاضر به عنوان مسكن، آرام بخش، تب بر و رافع اختلالات هاضمه مصرف می‌شود. سرشاخه‌های گلدار این گیاه از مازندران جمع آوری شد. اسانس گیری پس از خشك كردن، به روش تقطیر با بخار آب صورت گرفت. اسانس با بازده وزنی- وزنی 1/1% برحسب وزن خشك گیاه بدست آمد. تجزیه كمی و كیفی اسانس توسط GC و GC/MS انجام شد. از 7 تركیب شناسایی شده، نپتا لاكتون 2 (3/61%)، نپتا لاكتون 1 (7/32%) و β- كاریوفیلین (1/2%) بیشترین درصد را داشته و تركیبهای عمده اسانس بشمار می‌روند. مقایسه نتایج این تحقیق با گزارشهایی كه در رابطه با اسانس این گونه ارائه شده است، نشان دهنده كیفیت بسیار بالای اسانس نمونه ایرانی است.
واژه های كلیدی : تركیبات شیمیائی، نپتا لاكتون
 

مقدمه

Nepeta cataria L. گیاهی است از تیره نعنا متعلق به اروپا كه در مركز، غرب، جنوب غرب آسیا، هیمالیا، شمال آفریقا و شمال آمریكا می‌روید. پراكنش آن در ایران، شمال، شمال غرب، مركز و جنوب می‌باشد. Nepeta cataria گیاهی است چند ساله، كرك دار و معطر كه ارتفاع آن تا 5/0 متر می‌رسد. ساقه‌های آن راست و منشعب می‌باشد. Nepeta cataria از دیرباز به عنوان گیاه دارویی در طب سنتی چین و اروپا مورد استفاده قرار می‌گرفته است (1). دم كرده آن به عنوان نوشیدنی محرك، استفاده عمومی داشته و امروزه نیز در برخی از فروشگاههای مواد غذایی به صورت مخلوط با عنوان چای گیاهی فروخته می‌شود (4). كارشناسان گیاه درمانی معاصر به خصوص در امریكا، اعتقاد وافری به این گیاه دارند و در حال حاضر آن را به عنوان آرام بخش، مسكن ملایم، رافع اختلالات هاضمه و تب بر (با تشدید تعرق) توصیه می‌كنند. به علاوه دم كرده این گیاه به علت طعم ملایم خود در درمان سرماخوردگی، بیقراری و تب كودكان به راحتی قابل استفاده است (1 و 4).
مطالعات نشان می‌دهد كه اسانس N. cataria خواص بیولوژیكی و فارماكوژیكی دیگری نیز دارد. اسانس این گیاه به علت دارا بودن پنتا لاكتون، دارای خاصیت ضد باكتریایی، ضد قارچی و ضد ویروسی است و بر روی قارچهای جنس‌های میكروسپوریوم، آسپرژیلوس وپنی سیلیوم (5) و باكتریهای جنس استافیلوكوك (6) موثر است. از طرف دیگر نپتالاكتون فرمون جنسی برخی از حشرات است. بنابراین با جذب حشرات (نظیر شته ها) و یا دفع آنها (موریانه و پشه) می‌تواند در كنترل بیولوژیكی آنها موثر باشد (2، 4 و 7). به علاوه این گیاه جاذب گربه سانان است و در آنها نشاط مفرط ایجاد می‌كند (1 و 2). امروزه استفاده از این گیاه در پرورش و نگهداری گربه‌ها و سایر گربه سانان بسیار مرسوم است.
 

مواد و روشها

اندامهای هوایی گلدار گیاه در اواسط تیر از شمال جمع آوری گردید. پس از خشك كردن گیاه در محیط آزمایشگاه، 100 گرم از خرد شده گیاه، توسط دستگاه تقطیر با بخار آب اسانس گیری شد. اسانس به صورت یك لایه روغنی زرد روشن روی سطح آب بدست آمد كه پس از جدا كردن از آب و خشك كردن با سولفات سدیم وزن گردید و تحلیل و شناسایی تركیبهای تشكیل دهنده اسانس توسط دستگاه GC/MS در موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع انجام گرفت.
 

نتایج و بحث

طبق نتایج بدست آمده، بیشینه اسانس در زمان 45 دقیقه بدست آمد. بازده اسانس 1/1% (وزن اسانس/ وزن اندام‌های هوایی) بود. تصویر شمارة (1) كروماتوگرام اسانس را نشان می‌دهد. براساس شناسایی تركیبها با استفاده از دستگاه GC/MS، 7 تركیب در اسانس شناسایی شدند كه عبارتند از: نپتالاكتون 1، نپتالاكتون 2، نپتالاكتون 3، β- كاریوفیلن، سیس-- فارنسین، - هومولن، كاریوفیلن اكسید. از میان تركیبهای فوق، نپتا لاكتون 2 (3/61%)، نپتا لاكتون 1 (7/32%) و - كاریوفیلن (1/2%) تركیبهای غالب هستند.
گرچه اسانس گیاهان دارویی به شرایط مختلف اقلیمی و خاكی دارای تفاوتهایی در كمیت و كیفیت هستند و میزان و نوع تركیبهای به محل جمع آوری نیز بستگی دارد (2و3و5)، اما براساس استانداردهای جهانی، اسانسی ازNepeta cataria كه دارای 80 تا 90 درصد نپتا لاكتون باشد، اسانس با كیفیت بالاست كه حتی در شرایط زراعی و كنترل شده نیز، به ندرت چنین اسانسی یافت می‌شود (2). مقایسه نتایج حاصل از این تحقیق با مطالعات پیشین، نشان می‌دهد كه نمونه مطالعه شده با داشتن 96% نپتا لاكتون دارای اساسن با كیفیت بسیار بالاست و می‌تواند از نظر اقتصادی برای بهره‌برداری بسیار مناسب باشد.

 

 

منابع مورد استفاده

1- امین، غلامرضا (1370) گیاهان دارویی سنتی ایران. انتشارات پژوهشی وزارت بهداشت و درمان.
2- David L., Hoffmann B. SC. (2001) catnip essential oil. Aromatherapy supplies. Order Toll Free: 1 888 Aroma 99.
3- Baranauskiene R., et. al (2003) sensory and instrumental evalution of catnip. J. Agric Food Chem. 18, 51 (13): 3840 - 8.
4- Haughton (2001) catnip. From www. Purplesage. org. uk.
5- Nedjalka, v.; popov S.S. (1996). Constitents of essential oils froom Nepeta cataria L., N. grandihora M.B. and N. nuda. J. essential oil Research. 8,639-643.
6- Nostro, A., Cannatelli MA., (2001) The effect of Nepeta cataria extract on edherence and enzyme production of staphylo coccus aureus. Int. J. Antimicrob Agents 18(16): 583-5.
7- Peterson C.J. EmS-Wilson J. (2003) Catnip essential oil as a barrier to subterranean termites in laboratory J. Econ. Entomol. 96(4): 1275-82.



Study of therapy properties and chemical composition
of Nepeta cataria L.
Hamideh Fakhre Ranjbari*_ Fatemeh Sefidkon _ Ziba Jamzad
Research center of Agricultural & Natural Resources of East Azarbaijan

Abstract
Nepeta cataria is one of aromatic and medicinal plants in world. In this study, plant material was collected from Mazandaran, at full flowering stage. The essential oil isolated by distillation from the aerial parts. The yeild was 1/1% w/w. The oil was analyzed by capillary GC and GC/MS. Among 7 compounds identified, the major components were nepetalacton 2 (61/3%), nepetalacton 1 (32/7%) and β-caryophylene (2/1%).
Keywords: Nepeta cataria, essential oil, Nepetalacton






ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو | Buy Website Traffic