تبلیغات
گیاهان دارویی - زنجبیل (Zingiber officinal)
گیاهان دارویی
وبلاگ گیاهان دارویی
دوشنبه 16 آبان 1390

زنجبیل (Zingiber officinal)

دوشنبه 16 آبان 1390

نوع مطلب :گیاهان دارویی، 
نویسنده :پژمان

نام فارسی : زنجبیل
تیره: Zingi beraceae
نام علمی: Zingiber officinal
نام انگلیسی:Ginger

زنجبیل گیاهی دوساله یا چند ساله ، دارای ریزومهای خزنده و ساقه ای یکساله به طول 30 سانتی متر تا 1 متر می باشد.ساقه این گیاه توپر، راست واستوانه ای شکل است که توسط غلاف غشائی متراکم و فلس مانند احاطه می شود. برگهای این گیاه به فرم سرنیزه ای، فاقد دمبرگ، نوک تیز وبه طول 20 سانتی مترو عرض 2 سانتی متر قابل مشاهده هستند.برگها بطور متناوب بر روی غلاف ساقه قرار گرفته اند.ساقه گل دهنده که حاوی گل اذین سنبله است به موازات ساقه اصلی وبه طول 30 سانتی متر مشاهده می شود و مانند ساقه اصلی ازفلسهای نازک وغلافهای غشائی متراکم پوشیده شده است. گلهای زنجبیل به رنگ زرد مایل به سبز و منقوش به لکه هایی ارغوانی یا زرد می باشند ودر هر برا کته 2 تا 3 عدد از آنها محصور می باشند. بطور متوسط در هر گل آذین 12 تا18 گل وجود دارد و تنها یکی از سه پرچم گل بارور می باشد. میوه زنجبیل بصورت کپسول کشیده است. دوره رشد این گیاه بین 9 تا 10 ماه می باشد. هندوستان 50 درصد زنجبیل جهان را تولید می کند. سایر تولیدکنندگان بزرگ زنجبیل کشورهایی چون نیجریه،جامائیکا،سیرالئون،تایلند،تایوان،چین،جزایر ایسلند،استرالیا، ژاپن و سریلانکا میباشند. عربستان سعودی بزرگترین وارد کننده زنجبیل از امریکا،انگلستان،هلند و سودان می باشد. زنجبیل در کشورهایی چون هندوستان،اندونزی،شمال افریقا،شرق افریقا،چین استرالیا،مکزیک و جامائیکا درسطح وسیع کاشته می شود. هندوستان سالانه 67000 تن زنجبیل تولید می کند که درحدود12000 تن آن به صورت زنجبیل خشک می باشد . هندوستان زنجبیل خشک خود را به سایر کشورها صادر می کند که صادرات زنجبیل هندوستان در سال 1999 تا 2000 به ارزش 60/30 کرور روپیه بوده است .



ترکیبات شیمیایی و خواص درمانی زنجبیل :

بر طبق آخرین مطالعات انجام شده و بر اساس اطلاعات فنی به دست آمده و تجزیه شیمیایی ترکیبات موجود در زنجبیل مشخص شده است که شامل 4/2 درصد پروتئین و آمینو اسید ، 3/12 درصد کربو هیدرات هایی چون نشاسته ، گلوکز و فروکتوز ، 2/1 درصد مواد معدنی مثل کلسیم ، فسفر ، آهن ، سدیم ، پتاسیم و منیزیم ، چربیها ویتامینهایی چون تیامین ، ریبوفلاوین ، نیاسین ، ویتامین a ، ویتامین c ، 1 تا 3 درصد اسانسهای روغنی شامل سیترال ، سینئول ، زینجیبرین ، ژرانیول ، ژرانیول استات ، بورنئول ، لینالول ، استات زینجیبرول و غیره می باشد . در مورد خواص دارویی زنجبیل می توان گفت که ضد نفخ ، نیرو دهنده ، مقوی معده ، باد شکن ، ضد اسکوربوت ، محرک پوست ، قوه باه ، معرق ، ضد تشنج ، ضد تهوع می باشد و از آن بعنوان چاشنی در بین ملل مختلف استفاده می شود ، زنجبیل یکی از ادویه های خوراکی است و برای خوش طعم کردن نان قندی و تهیه آبجو به کار می رود . زنجبیل همچنین برای تهیه محصولات غذایی مثل کیکها و بیسکوییتها و تغذیه حیوانات به کار می رود . زنجبیل خشک برای تولید روغن زنجبیل و اسانس آن و استخراج اولئورزین از آن بکار می رود . زنجبیل گیاهی بومی نواحی شرق هندوستان می باشد و در سیلان ، مالابر و چین نیز بطور خودرو مشاهده شده است .

یکی از بزرگترین شرکتهای داروسازی جهان ، در سالهای اخیر موفق به ساختن دارویی مرکب از گلوکز آمین ، منگنز ، منگنز گلوکنیت و زنجبیل برای درمان التهاب مفاصل ، استئوآرتریت ، نقرس و کمر درد شده است . که این دارو AB ORIOSTIN نام دارد و موجب درمان طبیعی ورم مفاصل می شود . گلوکز آمین سولفات همراه با منگنز و زنجبیل به شکل فرمولی در آورده شده اند که در درمان درد عصب سیاتیک ، رماتیسم و دردهای عضلانی موثر می باشد . گلوکز آمین سولفات در بازسازی غضروف به بدن کمک می کند . زنجبیل باعث تسکین درد و ورم مفاصل می شود . مجموعه این داروها با فرمول گلوکز آمین سولفات به میزان 750 میلی گرم ، منگنز گلوکنیت به میزان 5/45 میلی گرم ، منگنز به میزان 5 میلی گرم ، پودر ریزوم زنجبیل به میزان 200 میلی گرم با یکدیگر ترکیب شده اند . این دارو به صورت کپسولهایی دربسته های60 تایی به بازار ارائه شده است . با توجه به اینکه با افزایش سن انسان و بروز پیری میزان گلوکز آمین موجود در بدن انسان کاهش می یابد وبد لیل کاهش میزان این ماده انسانها در هنگام پیری دچار رماتیسم و تقرس و سایر عوارض اسکلتی می شوند . بنابراین استفاده از این کپسول ها در افراد مسن برای جبران میزان گلوکز از دست رفته بسیار مفید می باشد . هر فرد روزانه می تواند 1تا2 کپسول را بعد از غذا استفاده کند . لازم به ذکر است که افرادی که نسبت به غذاهای دریایی حساسیت دارند یا دچار بیماریهای خاص هستند، باید قبل از خوردن این کپسولها با پزشک مشورت کنند

کشت و کار زنجبیل

آب و هوا و خاک :

این گیاه در نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری کاشته می شود و به درجه حرارت بالا و بارندگی خوب نیاز دارد و در جنوب غربی هند و مناطق دارای بارش سالیانه 250 سانتی متر به صورت دیم کاشته می شود . این گیاه در ارتفاعات 1300 تا 1600 متری از سطح دریا قادر به رشد است . بر طبق مطالعات انجام شده توسط coimbator مشخص شده است که کشت زنجبیل بصورت مخلوط در کشتزارهای فوفل به دلیل وجود شدت نور نسبتاً کم ، درجه حرارت مناسب خاک و هوا ، رطوبت نسبی بالا ، نسبت به کشت این گیاه بطور انفرادی محصول بهتری را به دست ما می دهد . خاک سبک شنی لومی مناسبترین نوع خاک برای رشد زنجبیل می باشد و خاکهای سنگین رسی و شنی زبر برای کاشت این گیاه نامناسب هستند . این گیاه به عناصر غذایی زیادی نیاز دارد و خاک مزرعه باید بسیار حاصلخیز باشد . این گیاه در شرایط غرقابی و خاکهای شنی دارای قابلیت درشت عملکرد خوبی ندارد . مساعد ترین درجه حرارت خاک برای جوانه زنی ریزومهای بذری این گیاه 25 تا 30 درجه سانتی گراد می باشد و در درجه حرارتهای کمتر زمان بیشتری برای جوانه زنی لازم است .

روش تکثیر :

برای تکثیر زنجبیل ریزومهای گیاه را که شامل یک جوانه و به طول 5/2 سانتی متر می باشد . در زمین می کارند که نسبت به ریزومهای بزرگتر محصول بهتری می دهند. زمان کاشت ریزومها تقریباً در اوایل بهار می باشد ( دیمی ) . برای کاشت این گیاه از طریق آبیاری ریزومها را در اواخر پاییز تا اوایل زمستان می کارند . فاصله کاشت به میزان 30 سانتی متر بین ردیفها و 15 تا 20 سانتی متر روی ردیفها می باشد . عمق کاشت بین 4 تا 5 سانتی متر می باشد . میزان ریزوم مورد نیاز برای کاشت یک هکتار زمین 1000 تا 1200 کیلوگرم می باشد . برای تحریک جوانه زنی ریزومها آنها را به مدت 5 دقیقه در agallol 100 گرم یا Agrymycin 188 همراه با Kealux 6 میلی لیتر همراه با sendovito 15 لیتر در 300 لیتر آب خیسانده می شوند و پس از انجام این عملیات در سایه خشک می گردندد و در زمین کاشته می شوند . پس از کاشت مالچ پاشی صورت می گیرد که در هندوستان مالچ پاشی با برگ سبز به میزان دو برابر عملکرد محصول را افزایش می دهد . از مزایای دیگر مالچ پاشی حفظ رطوبت خاک تا عمق 1 تا 2 سانتی متر می باشد . بر طبق مطالعات انجام شده در هندوستان ، مالچ پاشی با برگ shasin نسبت به مالچ پاشی با برنگ مانگو ، کاه و کلش برنج و عدم مالچ پاشی ، اثر بهتری بر افزایش عملکرد گیاه دارد . مالچ پاشی در دو مرحله بعد از کاشت نیز ( 45 تا 60 و 90 تا 120 روز بعد از کاشت ) صورت می گیرد . میزان مالچ مورد نیاز 15 تا 20 تن در هکتار می باشد .

کودها و عناصر غذایی مورد نیاز :

بر طبق مطالعات انجام شده در Kerala هندوستان زنجبیل با افزایش 30 تن کود دامی در هکتار که قبل از کاشت باید بواسطه شخم زدن با خاک مخلوط شود و همچنین افزایش کودهای اوره به میزان 75 کیلوگرم در هکتار ، p2 o5 به میزان 50 کیلوگرم درهکتار 60 روز و 120 روز بعد از کاشت به زمین افزوده می شوند و همچنین 50 کیلوگرم کود پتاسه درهکتار ، بهترین عملکرد را خواهد داشت . لازم به ذکر است که کود فسفر برای افزایش عملکرد بسیار ضروری می باشد . بر طبق مطالعات انجام شده در کلکته هند ، به دلیل وجود ناسازگاریهای محوری و ریشه ای و همچنین ناسازگاری ژنتیکی مثل دیر جدا شدن کروموزومهای laggard ، پل چسبنده و غیره دانه های گرده انواع زنجبیل نابارور بوده و از طرفی فاقد منابع طبیعی می باشد که خود عاملی برای ناباروری گرده می باشد .

به طور کلی دو نوع دانه گرده کشیده و نابارور ، دانۀ گرده گرد و نابارور در زنجبیل مشاهده می شود . به دلیل اینکه تعداد دانه های گرده کشیده نابارور از انواع گرد و بارور زیادتر است، تولید بذر در زنجبیل به مقدار خیلی کم صورت می گیرد.

آفات و بیماریهای زنجبیل:

زنجبیل به بیماری پوسیدگی نرم که همان پوسیدگی ریزوم است مبتلا می شود. عامل این بیماری که در طول مدت ذخیره زنجبیل در انبار بدان حمله می کند نوعی قارچ به نام pythium ophanidermatum می باشد که بین 80 - 60 درصد به محصول زنجیل خسارت می زند . این بیماری را می توان با استفاده از سرازان 25 درصد کنترل کرد . بیماری زردی زنجبیل که منجر به زرد شدن برگها ی این گیاه می شود و از پایین گیاه شروع می شود و به طرف بالا پیش می رود نیزدر زنجبیل مشاهده می شود . برعکس زنجبیلهای مبتلا به بیماری پوسیدگی نرم ، زنجبیل های مبتلا به بیماری زردی پس از مدتی خشک می شوند . ریزومهای مبتلا به بیماری پوسیدگی ریشه پس از مدتی به رنگ کرمی در می ایند و حالتی نرم پیدا می کنند و قادر به رشد نمی باشند که برای کنترل این بیماری باید ریزومهای بذری را در محلول قارچ کش 45-m dithane 3/0 درصد یا benalate به مدت دو ساعت بخیسانیم و آنها را بکاریم . پس از به کار بردن این قارچ کشها باید یک آبیاری در زمان کاشتن و یک آبیاری در روز پانزدهم پس از کاشتن صورت پذیرد . لاروهای ساقه خوار، برگ خوار ، میوه خوار و ریشه خوار پروانه ها به زنجبیل حمله می کنند . لاروساقه خوار و برگ خوار ار زنجبیل که یکی از آفتهای مهم این گیاه می باشد و باعث از پا در آمدن گیاه می شود ، به زنجبیل حمله می کند که نام علمی آن ( conogethes punctiferalis) می باشد و راه مبارزه با آن استفاده از سم حشره کش endrin 5/0 درصد می باشد .



برداشت زنجبیل :

در زمانیکه قسمت هوایی گیاه در پایان دورۀ رشد شروع به خشک شدن کردند ریزومها آماده برداشت هستند . ریزومها بعد از برداشت از هم جدا می شوند و باید شسته شوند در غیر این صورت محصول نهایی که زنجبیل سفید است بدست نمی آید . در صورتی که تقاضای بازار برای زنجبیل سبز زیاد باشد ، زنجبیل را باید زودتر از موعد مقرر ( 15 تا 20 روز قبل از رسیدن کامل ) برداشت کنند. ریزومهای سالم و گوشتالو را به مدت 30 دقیقه در سراسان 25 % قرار می دهند تا از بیماریهای قارچی انباری در امان بمانند و سپس آنها را در سیلو نگهداری می کنند . رطوبت زنجبیل خشک حداکثر باید 10 % باشد . زنجبیلهای خشک شده در کیسه های کاغذی بسته بندی می شوند و مناسب ترین دما برای نگهداری آنها در انبار 35 تا 38 درجه سانتی گراد می باشد .

تهیه زنجبیل خشک :

زنجبیل سبز را 2 یا 3 بار کاملاً در آب شسته می شود و سپس برای یک روز در آب خیسانده می شود . روز بعد پوست ریزوم با چاقوهای کوچک از جنس خیزران بدقت کنده می شود و باید مواظب باشیم که فقط پوست خارجی را بکنیم و در اثر آسیب دیدن پوست زیرین عصاره روغنی از دست می رود . بعد از کندن پوست ریزوم زنجبیل ان را به دقت می شو یند و در آفتاب خشک میکنند. برای بهبود کیفیت محصول زنجبیل سفید ، ریزومها را به مدت چند دقیقه در محلول آب آهک 3 درصد می خیسانند و سپس با گوگرد ضد عفونی و سپس خشک میکنند. این عمل برای افزایش کیفیت زنجبیل سفید به میزان 18 تا 20 درصد تا دو بار تکرار می شود.