تبلیغات
گیاهان دارویی - مطالب آبان 1390
گیاهان دارویی
وبلاگ گیاهان دارویی
سه شنبه 17 آبان 1390

کاسنی، شاتره، زردچوبه و خارمریم ضد سموم کبدی هستند

سه شنبه 17 آبان 1390

نویسنده :پژمان

محمد صالحی سورمقی استاد فارماکولوژی دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفت‌وگو با خبرنگار بهداشت و درمان باشگاه خبری فارس «توانا» اظهار داشت: برخی از گیاهان دارویی مقوی کبد شناخته شده‌اند که از آن جمله می‌توان به زردچوبه، کاسنی، خارمریم و شاتره اشاره کرد.

وی گفت: زردچوبه یکی از داروهای مهمی به شمار می‌رود که از سلول‌های کبدی محافظت می‌کند و به عنوان صفرابر شناخته می‌شود.

استاد فارماکولوژی دانشگاه علوم پزشکی تهران اضافه کرد: معمولاً از زردچوبه در غذاهای روزانه به کار برده می‌شود ولی میزان‌ آن کم است، به همین دلیل می‌توان زردچوبه را به میزان یک گرم در کپسول‌های خالی قرار داد و روزانه 2 تا 3 عدد از این کپسول‌ها را استفاده کرد همچنین زردچوبه ضد سموم کبدی است.

صالحی سورمقی افزود: از مواد دیگری که برای سلول‌های کبدی مهم است، می‌توان به کاسنی اشاره کرد. کاسنی یکی از بهترین داروهای گیاهی برای حفاظت از کبد است و از آن داروی صنعتی  شیکوریدین ساخته می‌شود که آنتی‌اکسیدان و ضدسموم کبدی است.

وی بیان داشت: شاتره نیز خواص بسیار زیادی دارد؛ برای کبد بسیار مفید است و برای درمان بیماری‌های پوستی نیز می‌تواند مفید باشد.
 
استاد فارماکولوژی دانشگاه علوم پزشکی تهران ادامه داد: گیاه خارمریم نیز برای بهبود سلول‌های کبدی و حفظ آن از اهمیت زیادی برخوردار است و از آن در کارخانجات صنعتی داروهای زیادی ساخته شده است که در ایران وجود ندارد.




سه شنبه 17 آبان 1390

برگزاری نخستین همایش گیاهان دارویی در مشهد

سه شنبه 17 آبان 1390

نوع مطلب :عمومی، 
نویسنده :پژمان

با رویکرد ارتقای سطح علمی صورت گرفت؛
برگزاری نخستین همایش گیاهان دارویی در مشهد

خبرگزاری فارس: نخستین همایش تخصصی گیاهان دارویی با رویکرد ارتقای سطح علمی شاغلان و علاقه‌مندان این صنف با همکاری اتحادیه گیاهان دارویی و پشتیبانی بخش خصوصی در مشهد برگزار شد.

خبرگزاری فارس: برگزاری نخستین همایش گیاهان دارویی در مشهد

به گزارش خبرگزاری فارس از مشهد، به نقل از روابط عمومی مجمع امور صنفی توزیعی و خدماتی مشهد، سیدحسن بخارایی، رئیس اتحادیه گیاهان دارویی مشهد اظهار داشت: با توجه به پیشرفت علم و تکنولو‍‍‍ژی برگزاری این چنین همایش‌هایی تاثیر بسزایی در آگاه‌سازی شرکت‌کنندگان این مراسم دارد.


وی ادامه داد: ارتباط طب سنتی با طب جدید از جمله مباحثی بود که در این همایش مطرح شد و علاقه‌مندان توانستند بهره کافی از این مراسم ببرند و اساتید مختلفی به بیان موضوعات روز طب سنتی پرداختند.


رئیس اتحادیه گیاهان دارویی مشهد خاطرنشان کرد: در آینده‌ای نزدیک اتحادیه قصد دارد همایش کشوری با حضور حکما از سراسر کشور در مشهد برگزار نماید و همین جا از کسانی که ما را در برگزاری این همایش کمک کردند کمال تشکر و قدردانی را به جا می‌آورم.




سه شنبه 17 آبان 1390

سرخاب کولی (Phytolacca americana)

سه شنبه 17 آبان 1390

نوع مطلب :گیاهان دارویی، 
نویسنده :پژمان

گیاه سرخاب به خانواده فیتولاکاسه تعلق دارد. علفی، پایا، با ارتفاع حدود ۳ متر بومی شمال آمریکا(جنوب غربی کانادا و ایالت های ویرجینا فلوریدا ایالت متحده آمریکا) است و به فراوانی در سواحل دریای خزر می روید. برگهای این گیاه متناوب، بیضی شکل، بدون دندانه، فاقد تار با پهنک کامل بدون گوشوارک، با گل های سفید و یا سفید مایل به صورتی و میوه های به رنگ بنفش مایل به سیاه ارغوانی شبیه خوشه انگور می باشد . این گیاه اثرات متعدد درمانی در اختلالات گوارشی (ایجاد تهوع، استفراغ و اثر مسهلی)، روماتیسم مزمن و ضد میکروارگانیزمی (ضد میکروبی و ضد ویروسی) و کاهش آلودگی های قارچی و تحریک سیستم ایمنی دارد . در تحقیقات اخیر، وجود کدورت یا اختلالات کبدی گزارش شده است که برای اثبات فرضیه سمیت بافت کبدی به مطالعات تکمیلی نیاز است. دو تری ترپن ساپونینی فیتولاکتوکسین(Phytolactoxin) و فیتولاکسی ژنین (Phytolaccigenin) به عنوان عامل عمده سمیت شناسایی شدند. از طرفی میتوژن های گیاهی (PWM=Pokeweed mitogen) مانند Lectins به احتمال زیاد در سمیت کبدی دخالت دارند.

توکسین ها و میتوژن های گیاهی روی سلول های پارانشیمال کبدی و یا به طور غیر مستقیم از طریق مواد میانجی آزاد شده از سلول های غیر پارانشیمال کبدی مثل کوپفر کبدی عمل می کنند و منجر تغییرات هیستو پاتولوژیک می شوند که اغلب در منطقه ۳ لوب کبدی مشاهده می شود . برای ارزیابی سمیت کبدی عوامل مختلفی از قبیل: بررسی تغییرات پروتئین تام، تغییرات آنزیماتیک (ALT/AST)، سنجش میزان ذخایر گلوتاتیون، ریز بینی نمونه ها و بررسی آسیب های بافتی قابل بررسی هستند. آنزیم های ترانس آمیناز هر چند اختصاصی نیستند ولـــی در بسیاری از آسیب های کبدی افزایش می یابند که ذخائر گلوتاتیون برای خنثی سازی متابولیت های الکتروفیل کفایت نمی کند و با پراکسیداسیون غشاء چرب میتوکندری و لیزوزوم، آنزیم ها آزاد سازی می شوند.

اثرات سمی گیاه و فرایند سرطان زای آن کاربردهای متعدد و بهینه درمانی آن را با شک و تردید توأم می کند و نظارت و کنترل و محدود کردن مصرف آن را ضروری می نماید. به منظور ارزیابی سریع و نسبتاً دقیق میزان سمیت عصاره متانولی و عصاره آبی گیاه از سیستم پرفیوژن کبد جدا شده موش صحرایی که به حالت طبیعی و فیزیولوژیک شباهت زیادی دارد استفاده می شود. در این سیستم سلول های کبدی به طور مستقیم در مجاورت غلظت های مختلفی از عصاره متانولی و عصاره آبی گیاه قرار می گیرد. (اجزاء پلاسما و ارگان های مجاور و هورمون های موضعی روی سیستم پـــرفیوژن تأثیر چندانی ندارند) و در فاصله زمانی بسیار کوتاه مطالعه سمیت کبدی امکان پذیر می شود.

خواص درمانی


۱. ریشه این گیاه سمی است. ابتدا چند آب جوشانده بیرون ریخته شود سپس استفاده گردد. اگر چنان‌چه بر اثر بی‌احتیاطی استفاده شد جهت رفع مسمومیت آن شیر بنوشند.
۲. جهت جلوگیری از بزرگ شدن غده تیروئید برگ‌های سبز این گیاه را مانند سبزی خوردن می‌توان همراه غذا مصرف نمود.
۳. برای جلوگیری از سفت شدن كبد و رفع آن از برگ‌های این گیاه استفاده می‌شود.
۴. جهت درمان حالت صفراوی از سبزی این گیاه استفاده شود.
۵. میوه این گیاه ضد یبوست می‌باشد ولی نباید در خوردن آن افراط كرد.
۶. همچنین از برگهای جوان آن که محتوی ویتامین C می باشد بعنوان سبزی مصرف می شود 

 


اندام مورداستفاده

ریشه خشک شده :
امروز به عنوان تصفیه کننده لنف ، مخصوصا درتب غده ای والتهاب لوزه ، به کار می رود و می توان آن را برای درمان ماستیت به کار برد وداروهای روماتیسم اضافه کرد . کاربردخارجی آن برای بیماری های پوستی عفونی مانند جرب وکچلی قارچی پوست است و می توان آن را به مرهم های تسکین دهنده درد زخم ، همورویید و مفاصل ملتهب افزود .

میوه :
قدرت آن عموما کمتر از ریشه است .میوه تازه وخشک شده سمی است وشیوه آپاچی ، یعنی جویدن آن ، توصیه نمی شود. در گذشه آن را برای بیماری های پوستی و درمرهم های مسکن روماتیسم به کار می بردند. عصاره آن را روی زخم وتومور می مالیدند اما تاثیر چندانی ندارد .


تکثیر


ازدیاد این گیاه از طریق بذر صورت می گیرد . بذر این گیاه به رنگ بنفش و وزن هزار دانه آن معادل ۸۴۷/۵ گرم است . در صورتیکه بذر آن اواخر اسفند و اوایل فروردین کشت شود براحتی جوانه خواهد زد . میزان بذر مورد نیاز برای هرهکتار زمین ۲۰۰ تا ۵۰۰ گرم میباشد .


آفات


از آفات مهم این گونه تشی است که به ریشه های آن صدمه وارد می کند . میوه سرخاب کولی پس از رسیدن توسط خرس و همچنین پرندگان مصرف می شود .


با توجه به پراکنش جغرافیایی نسبتاَ کم گیاه سرخاب کولی درشمال ایران و استان گلستان که بیشتر در حاشیه جاده ها و اراضی زراعی می باشند ، بمنظور حفظ ذخیره ژنی این گیاه لازم است بذر آن جمع آوری و در بانک ژن گیاهی و کلکسیونهای گیاهان داروئی نگهداری و کشت شوند . همچنین بجهت کاربرد زیادی که در طب گیاهی و صنعت دارد استفاده های بهینه از این گیاه کم آشنا صورت پذیرد .




دوشنبه 16 آبان 1390

بادرنجبویه (Melisa officinalis)

دوشنبه 16 آبان 1390

نوع مطلب :
نویسنده :پژمان

بادرنجبویه

 نام علمی : Melisa officinalis

نام انگلیسی : Lemon balm  

خصوصیات گیاهی :

بادرنجبویه گیاهی علفی و چند ساله،باریزوم چوبی،ساقه راست ومنشعب 4گوش که ارتفاع آن تا حدود یک متر رسیده،کرکدار ،به رنگ سبز روشن مخروط با زرد می باشد . منشا این گیاه شــرق مدیترانه و جنوب اروپا گزارش شده است .ارتـفاع آن بین 50 تا 100 سانتی مترمتفاوت است. برگها پهن و تــخم مرغی شکل به طول 3 تا 6 سانتی مترو به صورت مـتقابل روی ساقه قرار می گیرند رنگ برگها سـبز تیره است . ســطح آنها ناصاف بوده و برجستگی های متعددی دارد . گلها در قسمت فوقانی ساقه و در ناحیه زاویه بـرگها تشکیل می شوند. غنچه های بادرنـجبویه مــعمولا زردرنگ هستند که پس ازبازشدن گلهای ســفید یا بـنفش پدید می آیند. بر روی ریزوم ، گره های خــاصی وجود دارد که ازاین گره ها اسـتولون ها وسایرانشعاب های ریشه ای به رنگ قهوه ای روشن خارج می شود . میوه این گیاه چهار قسمتی بوده و طول آن 1 تا 1.5 میلی متر است . دانه ، تخم مرغی شکل و رنگ آن تــیره و براق است. وزن هـــــزار دانه 0.6 تا 0.7 گرم است . بذوراین گیاه چنانچه درشرایط مناسبی نگهداری شوند ، تا چهار سال از قوه رویشی مناسبی برخورداند

قسمت دارویی :

پــــیکر رویشی ( برگ ها و ساقه های جوان بــــادرنجبویه ) حاوی مواد موثره بوده وخاصیت دارویی دارند .

مواد موثره :

پیکر رویشی این گیاه محتوی اســــانس است که مــــقدارآن بین 0.2 تا 0.5 درصد می باشد . مهمترین ترکیب تشکیل دهنده اسانس ســـــیترونلال ( 20 تا 50 درصد ) است و از ســـیترال ژرانیول ، لیالول واستات اوژنول نام برداسانس این گیاه حاوی مقادیر کمی اسید رزماری است .

خواص درمانی :

ازمـــواد موثره این گیاه ، داروهایی برای درمان ناراحتی های عصبی وهمچنین داروهایی برای مداوای بیماریهای معدی ، قلبی ، روده ای که منشاء عصبی دارند تهیه می شود .اسانس بادرنجبویه در صنایع دارویی ، غذایی و آرایشی و بهداشتی نیز کاربرد دارند .

مواد و عناصر غذایی مورد نیاز برای کشت :

درفصل پـــاییز (قبل کاشت و هنگام آماده سازی خاک)افزودن کودهای حیوانی کـاملا پوسیده به مقدار 25 تا 30 تن در هـکتار ، نقش عمده ای در افـــــزایش عملکرد گیاه دارد پس از افزودن کود حــــیوانی به خاک، با انجام شخم مناسبی بایدآن را به عمق 25 تا 30 سانتی مـــتری زمین منتقل نمود. نحوه اضافه کردن کودهای شــیمیایی به خاک های مختلف متفاوت بوده و به شرایط اقلیمی و بافت خاک بستگی دارد .

به طورکلی باید میزان 50 تا70 کیلوگرم درهکتار ازت، 50 تا60کیلودرهکتار اکسید فسفر و 80 تا 100 کیلو درهکتار اکسید پـــتاس در فصل پاییز یا زمستان، قبل از کشت گــیاه به عنوان مــــقادیر پایه به خاک اــــفزوده شود . همچنین توصیه می شود مــقدار 20 تا 30 کیلو گرم در هـکتار ازت در فـواصل بین ردیف ها (در بهار) پس از رویش گیاهان به طور سرک در اختیار گیاهان قرارگیرد . تحقیقات نشان می دهد اسـتفاده از کودهای مـایع به صورت مـــحلول پاشی به طور چشم گیری سبب افزایش عملکرد میشود .

سازگاری :

بادرنجبویه درطول رویش به هوای گرم و نورکافی نیاز دارد . بذر این گیاه در دمای 10 تا 12 درجه ســانتی گراداست این گیاه قادربه تحمل درجه حرارتهای پایین (20 تا 25) درجه سانتی گراد می باشد ولی برای گیاهان مسن ، درجه حرارتهای پــایین برای مدت طولانی مضـــر است و تـاثیر نامطلوبی بر رشد و همچنین مواد مــوثره آنها دارد رویش این گیاه در ســایه سبب کاهش کمیت و کیفیت اســانس آن می شود. بـــادرنجبویه را در هرنوع خاکی می توان کشت کرد ولی خاکهایی با بافت متــوسط و غنی از تــرکیبات کلسیم و دیگر عناصر غذایی برای رویش این گیاه مناسب هستند .

روش کاشت:

بادرنج بویه را می توان از طریق بذر یا از طریق رویشی تکثیر کرد.بذر گیاه بادرنج بویه دارای قوه رویشی کمی است.از این رم برای افزایش قوه رویشی،بذرها را باید به مدت 16تا20 ساعت درآب ودر دمای محیط خیساند یا این که به مدت 48ساعت در دمای 48درجه سانتیگراد قرار دارد.تکثیر به روش بذر به دو روش مستقیم وغیر مستقیم انجام می گیرد که در روش مستقیم بذر در زمان مناسب(اواخر پاییز) به صورت ردیفی در فاصله 60 سانتیمتری از هم کشت می شود . این بذر ها پس از طی دوره ی سرما در زمستان در فصل بهار سبز می شوند.این روش به علت مزاحمت بیش از اندازه علف های هرز فقط در سطوح کم توصیه می شود.در روش غیر مستقم ابتدا در خزانه بذر هارا کشت می کنند وسپس وارد زمین اصلی می کنند .

تکثیر رویشی : اواخـر تــابستان (اواخرشــهریور) زمان مناسبی برای تکـثیر رویشی بادرنجبویه است . تـکثیر رویــــشی از طریق تقسیم بوته صوت می گیرد. بدین صورت که پس ازخــارج کردن  بوته( بوته های 3 ساله )، آنها را به چــند قسمت تــقسیم کرده و در زمین اصـــلی کشت می کنند.

مراقبت و نگهداری :

رشـــد اولیه بادرنجبویه بسیار کند و بطئی بوده و وجـــین علفهای هرز در طول رویش این گیاه ضـــروری است. بنابراین در سال اول رویش تا قبل از بسته شدن بین ردیف ها بر اثر رشد گیاه، باید2تا 3 بار اقدام به وجین علفهای هرز نمود.اگر چه در سطوح کوچک کشت مبارزه مکانیکی با علف های هرز کافیست،ولی در سطوح وسیعکست وجین مکانیکی به تنهایی کافی نیست وبه موازات آن بایداز علف کش های مناسب استفاده کرد.

  این گیاه در طول رویش توسط برخی آفات یا عوامل بیماریزا تهدید می شود. لاروبعضی حشرات مانند: Melolontha و Phyllotreta sp ممکن است صدمات زیادی به محصول واردکند که بااستفاده از سموم مناسب می توان به مبارزه با آنها پرداخت. کک نباتی شـــــلغم Phyllotreta sp با تــغذیه از بـرگهای گیاه بادرنجبویه، آن را توری شکل می کند. زنجره ها و انواع شته ها از دیگرآفـاتی هستند که با تـغذیه از شــیره گیاه علاوه بر تضعیف آن ، باعث ابــــتلای گیاه به بـیماریهای ویروســی نـیز می شوند و خـسارات ســــنگینی به مـــحصول واردمی آورند .

قارچ لکه برگی septoria melisa نیز از بیماریهای شایع بــادرنجبویه است. با عملیات به زراعی مناسب و ســـموم مناسب می توان این بـیماریها را کنترل کرد .

برداشت :

از سال اول رویــش می توان محصول را برداشت کرد، در سال اول یکبار ولی از سال دوم به بعد دو یا حتی سـه مرتبه می توان پــیکر رویشی بـادرنجبویه را بــرداشت کرد.  زمان مــناسب برای اولین برداشت ، در مــرحله گـــلدهی کامل (تیرماه) است و دومین بـرداشت در اواســــط شـهریور انجام می شود. هنگام برداشت پــیکر رویشی گیاهان را از فاصله 4 تا 5 سانتی متری ســطح زمین برداشـت می کنند ، پــس از برداشت مــحصول را بـاید خـــشک کرد. تــاخیــر در خشک کردن کردن محصول سبب سـیاه و قهوه ای شدن برگها می شود که کاهش شــدید کمیت و کیفیت مــــواد موثره را به هــمراه دارد. دمـــای مناسب برای خشک کردن پـــیکر رویشی گیاه، دمای 45 تا 50 درجه سانتی گراد است. عـملکرد پــیکر رویشی تازه 10 تا 20 تن در هکتار است که پس از خشک شدن 2 تا 4 تن پیکر رویشی خشک به دست می آید .عملکرد برگ خشک 7/0تا1 تن در هکتار می باشد.

 منبع : وبلاگ دوست خوبم علی




دوشنبه 16 آبان 1390

مریم‌گلی (Salvia officinalis)

دوشنبه 16 آبان 1390

نوع مطلب :
نویسنده :پژمان

گیاهی است چند ساله و علفی، ریشه راست و دارای انشعابات فراوان ساقه راست و ارتفاع آن بین ۸۰-۵۰ سانتی متر می‌باشد. ساقه‌های جوان به رنگ سبز تیره وپوشیده از کرکهای انبوه و خاکستری رنگ است. با افزایش عمر گیاه، ساقه چوبی ور نگ آن قهوه‌ای می‌شود. برگها بلند ونیزه‌ای شکل می‌باشند. برگهای پایینی دارای دمبرگ بلند هستند در حالی که برگهای قسمت فوقانی ساقه، دمبرگ کوتاهی دارند. سطح فوقانی و تحتانی برگها پوشیده از کرکهای ظریف می‌باشد.گلها به رنگ بنفش متمایل به آبی، صورتی یا سفید و به صورت مجتمع در قسمت فوقانی ساقه‌ها روی چرخه‌های مخصوصی مشاهده می‌شوند.روی هرچرخه ۸-۵ گل وجود دارد میوه فندقه و به رنگ قهوه‌ای روشن یا تیره‌است. قطر تاج گیاه حدود ۵۵ سانتی متر است. وزن هزار دانه ۶۱/۵۵ گرم و طول دوره جوانه زنی ۱۲ روز می‌باشد.این گیاه از راسته لب‌گلی‌ها (Lamiales) و تیره نعنائیان (Lamiaceae) است.
یازهای اکولوژیکی پرورش مریم گلی باید در زمینهای اصلاح شده، قابل نفوذ، حاصلخیز و نسبتا" مرطوب صورت گیرد. بهترین رشد آن در خاکهای رسی غنی و زهکش دار صورت می‌گیردو اراضی رو به آفتاب را ترجیح می‌دهد. گیاهی است مدیترانه‌ای که در طول رویش به گرما و هوای خشک نیازدارد. مقاومت آن بر گرما زیاد است. این گیاه در زمستان در دمای پایین تر از ۱۵- درجه سانتیگراد دچار سرمازدگی شده و طی ۶-۵ روز خشک می‌شود. هوای گرم وخاکهایی با بافت متوسط که حاوی مقادیر مناسبی ترکیبات کلسیم باشند برای آن مناسب است. و در افزایش مواد موثره نقش زیادی دارد.خاکهای شنی و فقیر از عناصر غذایی، مناطق سرد و رطوبت فراوان از عوامل محدود کننده رشد این گیاه هستند. محدوده pH خاک برای کشت مریم گلی ۲/۸-۹/۴ است که pH مناسب آن ۴/۶ می‌باشد. این گیاه ۷-۵ سال عمر می‌کند و تا ۴ سال بازدهی اقتصادی دارد. بذور در درجه حرارت ۱۵-۱۲ سانتی گراد شروع به رویش می‌کنند.

ترکیبات شیمیائی : اسانس ( توژان حدود ۵۰درصد)، مواد تلخ و دی ترپن، فلاو نوئید، اسیدهای فنو لیک، تانن

مصارف محلی: درمان تشنج، دردهای مفصلی و سر گیجه و میگرن، کاهش دهنده قند خون و لرزش اندامها، برای بی نظمی قاعدگی و دردهای قاعدگی و ترشحات زنانگی بسیار نافع است

خواص دارویی و موارد مصرف این گیاه دارای خواص ضد عفونی کننده، قابض، ضد نفخ، کاهش دهنده قند خون می‌باشد. پراکنش در آمریکا، روسیه و ایتالیا در سطوح بزرگ کشت می‌شود.





دوشنبه 16 آبان 1390

مرزنجوش (Oriyganum vulgare)

دوشنبه 16 آبان 1390

نوع مطلب :گیاهان دارویی، 
نویسنده :پژمان

مرزنجوش وحشی:

Oriyganum vulgare

نام انگلیسی:Oregano

گیاهشناسی:

گیاهی است چند ساله و منشا آن نواحی مدیترانه می باشد. این گیاه دارای ریشه سطحی بوده و ارتفاع آن  بسته به منطقه رویشی به 100-50 سانتی متر می رسد. ساقه چهارگوش به رنگ قرمز،  پوشیده از کرکهای ترشحی، برگها به طول 5-3 سانتی متر و تخم مرغی شکل، فاقد دندانه و به ندرت کرکدار هستند. میوه فندقه، استوانه ای شکل با سطحی صاف به رنگ قهوه ای و به طول یک میلی متر است.

خواص دارویی و موارد مصرف

اندام رویشی این گیاه به عنوان ادویه استفاده می شود. مواد موثره آن سرفه راتسکین داده و در ناراحتیهای تنفسی به عنوان ماده ای خلط آور استفاده می شود از دم کرده اندام های رویشی  به عنوان ماده ای اشتها آور و ضد نفخ استفاده می شود. اسانس این گیاه خاصیت ضد باکتریایی و ضد قارچی دارد.

 

پراکنش:

منشاء این گیاه نواحی مدیترانه ای می باشد و در کشورهای دارای آب و هوای مدیترانه ای کشت می شود.

 

نیازهای اکولوژیکی

بذور در درجه حرارت 25 درجه سانتیگراد در طول یک تا دو هفته سبز می شوند. احتیاج به نور فراوان دارد و خاکهای شنی حاوی ترکیبات آهکی را می پسندد، 7/8-5/4: pH برای رشد گیاه مناسب است.


منبع : وبلاگ دوست عزیزم جلال (وبلاگ گیاهان دارویی آکش)



گیاه شناسی کلی مرزنجوش

نام علمی:
Origanum Majorana L.
فرانسه: Marjolaine des jardins , Marjolaine
آلمانی: Majoran , Mayoran
ایتالیایی: Majorana , sansuco
انگلیسی: Sweet Marjoram
عربی: مرزنجوش، مردقوش، ریحان داوود

مرزنجوش که یکی از گیاهان دارویی است خود را با شرایط متفاوت محیط زندگی نواحی مختلف انطباق داده است زیرا، در نواحی گرم به صورتی پایا، در منطقه مدیترانه به صورت گیاهی دوساله و در نواحی معتدل به شکل گیاه یکساله رشد می کند. ساقه آن علفی، برگ کوچک و انبوه، متقابل، بیضی شکل، فاقد دندانه و یا کنگره است.

تمام قسمت های هوایی گیاه شامل تارهایی غدهایست که اسانس مطبوعی از آن ها تصاعد می گردد. از محور کناری برگ ها، یک مجموع ساقه و برگ رشد کرده، و از این طریق، تکثیر زیادی می کند. جام گل صورتی نگ و یا سفید رنگ است که شامل 4 ردیف براکته است و از نظر کلی، شکلی کروی به گل بخشیده، که در بالای ساقه ظاهر می گردند.
وجود گیاه مرزنجوش را در ایران بدون تعیین مشخصات محل رویش، حدس زده اند، لکن در کتب گیاهی مختلف تایید نشده است. آن چه که در منابع خارجی ذکر شده است، با شک و تردید زادگاه مرزن جوش را آفریقای شمالی (در مصر) دانسته اند که از آن جا به اروپای مرکزی رفته است و به همین دلیل است که در عهد باستان، مرزن جوش به عنوان یک ادویه مهم و نیز گیاهی اهلی و پر ارزش، به ویژه در مشرق زمین، می درخشیده است.

خوشبختانه در حال حاضر نام سه گونه مرزنجوش که به حالت وحشی در ایران انتشار دارند، در فلور ایران تالیف آقای دکتر احمد قهرمان، جلد دوم، چهارم، ششم ذکر گردیده عبارتنداز:

1) Origanum vulgare L.
محل انتشار: لاهیجان، بندرانزلی، تالار، آستارا، چمن های مرطوب آبدار و حوالی لنگرود.
2) Origanum Strobilaceum S.Mobayen et A.Ghahreman
محل انتشار: ارتفاعات بین تنکابن و چورته.
3) Origanum viride (Boiss.) Halacsys
محل انتشار: گرگان، شاه پسند، بهشهر، بین عباس آباد و قائم شهر، آمل، کجور، نوشهر، گردنه حیران، رشت، بین بجنورد و تپه مراوه.
تاریخچه

قال رسول الله صل الله علیه و آله: به مرزنجوش رو کرده، آن را بو کنید که برای رفع غضب مفید است.

عطر نافذ و مطبوع مرزن جوش از آغاز تمدن بشری، همه را دنبال خود کشانده و توجه شفا دهندگان و جادوگران را به خود جلب کرده است، به طوری که درباره آن حکایات و داستان های زیادی گفته شده است، که از جمله این حکایات، حکایت خالد ابن ولید است.
وی یکی از سرداران اسلام بود که سرکردگی عده ای از سواران، مامور فتح مداین گردید که در تصرف یزدگرد سوم بود. خالد با سوارانش به نزدیک مداین رسیدند و قرار بود فردای آن روز حمله را شروع کنند، لکن معلوم نیست به چه علتی خالد مایل شد جشنی برپا کند. در هر حال او این جشن را برپا کرد و خود شراب فراوانی نوشید و مست شد. تمامی سواران و همه اطرافیان، وقتی مستی فرمانده و سرکرده خود را مشاهده کردند، نسبت به فتح فردای خود هراسان شدند و در نتیجه در صدد چاره جویی برآمدند، به طوری که نزد ابراهیم ابن امیه، که شهرتی در معالجه و مداوای بیماران داشت رفتنند و از او کمک طلبیدند. ابراهیم ابن امیه، نوشابه ای تهیه کرد و به خالد خورانید. بلافاصله پس از صرف آن نوشابه، مستی اش برطرف شد و به حالت عادی برگشت. خالد فردای آن روز، با کمال عقل و هوشیاری، حمله خود را علیه مداین و یزدگرد سوم آغاز کرد و بدون این که یک تن از سربازان و لشکریان او کشته شوند، آن جا را فتح کرد. این فتح خالد به خاطر نوشابه ای بود که ابراهیم ابن امیه از گل مرزنجوش برای او تهیه کرده بود.

گونه های صادراتی مرزن جوش


در بازارهای تجارت و صادراتی دنیا، از دو نوع گیاه مرزن جوش، یکی گیاه وحشی و دیگری گیاه اهلی نامبرده می شود که عبارتند از:


الف) مرزنجوش وحشی: Origanum vulgare L.

گیاهی است از تیره نعنا، پایا و علفی، به ارتفاع 60-20 سانتی متر، شامل تارهای غده ای. برگ ها متقابل، دارای دمبرگ، تخم مرغی شکل، در حاشیه صاف و یا کنگرهای بوده و هر چه به طرف راس گیاه می رود، کوچکتر می شود. به علاوه از تمامی قسمت های گیاه بوی معطر متصاعد میگردد. گل ها به طول 7-4 میلیمتر، به رنگ صورتی یا سرخ، به صورت مجتمع و خوشه ای است که در انتهای شاخه ها ظاهر می گردند. فصل گلدهی به تناسب شرایط محیط زیست، خرداد – مهر است که بهترین فصل برداشت هم به حساب می آید.
قسمت های مورد استفاده گیاه: تمام قسمت های هوایی آن است.
اصولاً گیاه وحشی مرزنجوش را می توان در مسیر راه جنگل ها، کنار جاده های بیشه زارها، در دامنه ها، تنگه های مرطوب و نیز در بعضی صخره ها پیدا کرد.
محل رویش طبیعی گیاه Origanum vulgare L، طبق منابع موجود، در شمال: لاهیجان، بندر انزلی، تالار، آستارا، چمن های مرطوب و آبدار لنگرود، ذکر گردیده است.
ترکیبات شیمیایی
این گیاه دارای 4 درصد تانن، 0.15 تا 1 درصد اسانس و ماده تلخ است.

ترکیبات شیمیایی اسانس

ترکیب شیمیایی اسانس گیاه مرزن جوش وحشی بر حسب محل رویش، متفاوت بوده و شامل هیدروکربور معطر یک حلقوی به نام آلفاترپینن (α-Terpinene) ، تیمول (Thymol) ، روغن و مواد دیگر با خاصیت گند زدایی است. وزن مخصوص آن در گرمای 15 درجه بین 0.917 و 0.940 است.
شایان ذکر است که اگر از پایه های گیاهانی که مورد حمله آفتی از آکارین ها (Acarien) به نام Triphyes Thomasimac قرار گرفته اند، اسانس گیری شود، مقدار اسانس آن به 36/2 درصد می رسد، لکن در عوض مقدار درصد فنل های آن با مقایسه اسانس گیاه سالم، کاهش پیدا می کند.

خواص درمانی
از سر شاخه های گل دار گیاه به عنوان محرک اشتها، نیرو دهنده، مسکن سرفه و سیاه سرفه، رفع آسم و دردهای عصبی، رفع تشنج و نزله های روده و معده و نیز مداوای یرقان و زردی استفاده می شود. قابل ذکر است که تا حال درباره تاثیرات رفع تشنج آن به درستی بیان نگردیده است. از اسانس اوریگان برای التیام و ضدعفونی زخم ها استفاده به عمل می آید.

مقدار و نحوه مصرف
1- مصرف داخلی

1-1- به صورت دم کرده:
مقدار 3-2 قاشق چای خوری گیاه خرد شده ی خشک و یا دو قاشق غذا خوری گیاه خرد شده تر، در لیتر آب جوشیده، به مدت 20-15 دقیقه دم کرده، به منظور درمان بیماری ها مصرف می شود.

2- استعمال خارجی

1-2- به صورت غرغره:
برای رفع گلو درد و به عنوان دهان شویه، از جوشانده صاف شده آن، مصرف می گردد.

2-2- به صورت حمام:
از جوشانده سر شاخه های گیاه، برای قاعده آوری و نیز تقویت استخوان کودکان مبتلا به نرمی استخوان استفاده به عمل می آید.
باید توجه داشت که مصرف زیاد از حد دم کرده و یا اسانس آن، قلب را به شدت تحریک می کند، لذا بایستی همیشه از مقادیر کم آن استفاده گردد.

ب) مرزنجوش اهلی: Magorana hortensis Moenc

گیاهی است از تیره نعنا، یکساله تا پایا، تمامی گیاه دارای تارهای غده ای بوده که ارتفاع آن به 50-20 سانتی متر می رسد. ساقه مایل به قهوه ای، راست، پرشاخه، کم و بیش کرک دار تا کاملاً کرک دار است. برگ ها متقابل، بیضی شکل، انبوه، فاقد دانه، در دو سطح به رنگ نمدی خاکستری و دارای طعم و بویی قوی است. گل ها کوچک، به رنگ سفید تا صورتی کم رنگ، به صورت خوشه ای کروی، در فصل گل دهی و به نسبت شرایط مختلف آب و هوایی محیط زندگی در تیر- مرداد و حتی مهرماه ظاهر می شوند.

ترکیبات شیمیایی

این گیاه دارای ترکیبات تانن، ماده ای تلخ با اسانس فرار و مواد دیگری از جمله ماده ای با خواص گندزدایی است. اسانس آن را با تقطیر با بخار آب به دست می آورند، دارای رنگ زرد مایل به سبز و بویی مخصوص و طعمی ملایم است. ترکیب این اسانس بر حسب کشت در مناطق مختلف متفاوت بوده و دارای 40 درصد از ترپن ها، به ویژه ترپنین (Terpinene)، ترپینئول،

سابینن (Sabinene) و تعداد زیادی مواد طبیعی است.

خواص درمانی
به طوری که در منابع مختلف ذکر گردیده، قسمت هوایی گیاه دارای خواص درمانی متعددی ازجمله بادشکن، معرق، نیرودهنده، قاعده آور، آرام کننده، محرک اشتها، مقوی معده و قلب، التیام دهنده زخم ها، ضد تشنج و دردهای رماتیسمی، رفع میگرن و ناراحتی های تنفسی، بیخوابی و اعصاب است که در موافع بروز ناراحتی، در طب سنتی، این گیاه تجویز می شود.

مقدار و نحوه استفاده

1- مصرف داخلی
1-1- به صورت دم کرده:
10-5 گرم پودر خشک و یا 50-25 در هزار برگ تازه را در یک لیتر آب جوشیده به مدت 20-15 دقیقه دم کرده، بعد صاف کرده و روزی 3-2 فنجان قبل از هر غذا مصرف شود. باید توجه داشت که مصرف بی رویه و زیاد از حد دم کرده مرزن جوش، قلب را به شدت تحریک می کند.


2- استعمال خارجی

1-2- به صورت روغن:
مقدار 100 گرم برگ خشک را کاملاً به صورت پودر نرم در آورده بعد در لیتر روغن زیتون در ظرفی مخلوط کرده، سپس آن را به مدت 2 ساعت در ظرف دیگری که پر از آب جوش است و روی آتش می جوشد، گذارده، آن را مرتب به هم زده تا روغن کاملاً و به خوبی جذب پودر گیاه شود. بعد از آن مدت، مخلوط را در پارچه نرمی صاف کرده و آن را در شیشه ای رنگین ریخته و نگهداری می کنند. هرگاه درد رماتیسم یا سیاتیک بر بدن غلبه کرد، مقداری از روغن تهیه شده را روی محل درد ریخته و با دست مالش می دهند.در صورتی که چند روز این عمل تکرار گردد، بهبودی حاصل می شود.

2-2- به صورت پماد:
برای ضد عفونی کردن و جلوگیری از آلودگی و نیز التیام زخم ها، از پمادی که تهیه می کنند، استفاده می شود.

3-2- به صورت حمام:
مقدار 50 گرم برگ و یا قسمت هوایی را جوشانده بعد آن را صاف کرده و در آب وان ریخته، سپس برای قاعده آوری و یا تقویت بدن در آن مدتی می نشینند.

3- موارد استفاده های دیگر از مرزنجوش

1-3- از برگ گیاه مرزنجوش برای معطر ساختن غذاها، از جمله در کارخانجات سوسیس و کالباس استفاده می شود. بعلاوه از اسانس آن در عطر سازی و تهیه صابون های معطر استفاده فراوانی به عمل می آید.

کشت مرزنجوش

برای کشت گیاه مرزنجوش و برداشت محصولی در حد مطلوب، توجه کشتکاران و دست اندرکاران گیاهان دارویی را به عملیات زیر جلب می کنم:

عملیات زراعی
1- عملیات کاشت

انتخاب زمین:

زمینی که برای کشت مرزنجوش انتخاب می شود، بهتر است زمینی پر قدرت، پوک و آفتاب گیر باشد. ولی باید از کاشت این گیاه در زمین های شور و قلیایی اجتناب گردد، زیرا در تولید میزان محصول بسیار موثر است. در ضمن باید توجه داشت، در زمینی که به آن کود حیوانی تازه داده اند، از کاشت خود داری شود. در حد مطلوب یک زمین با 6.4–5.6=ph برای آن مناسب است.

تهیه زمین:

در مورد تهیه زمین، باید نهایت سعی و مراقبت را انجام داد تا چنانچه زمین مزبور احتیاج به تسطیح داشته باشد، در مرحله اول آن را هموار کرده، تا برای انجام عملیات بعدی، آماده شود و نیز برای ذخیره شدن رطوبت لازم و تبادل آب و هوایی در خاک، باید زمین انتخاب شده را در فصل پاییز به عمق 30-25 سانتی متر شخم زده و اولین کود حیوانی پوسیده را همراه شخم وارد زمین کرد.

نیاز های کودی قبل از کاشت

برای تامین مواد اولیه غذایی خاک، بایستی کود مصرفی را در هنگام شخم پاییزی به زمین داد تا ضمن شخم زدن داخل خاک گردد. البته باید توجه داشت، در مناطقی که بارندگی زیاد و یا بسیار کم است، عملیات کودهی باید مدت کوتاه، قبل از کشت، انجام شود تا در یک فاصله تا زمان کاشت، کود در خاک شسته نشود. در ازاء هر هکتار 15 تن کود حیوانی پوسیده، در هنگام شخم پاییزی و 15 تن در فصل بهار کمی قبل از کاشت، به زمین داده می شود.

دفع علف های هرز قبل از کاشت


چون بعد از کاشت، مبارزه شیمیایی برای دفع علف های هرز در کشت گیاهان دارویی مناسب به نظر نمی رسد، بنابراین برای از بین بردن علف های هرز، قبل ازکاشت، ازعلف کش ها در حین شخم بهاره در زمین سمپاشی می کنیم.

تعیین خلوص بذر

بذور مورد استفاده چون اصولاً اصلاح شده و عاری از هر گونه مواد زائد دیگری است، بنابراین خلوص آن را 100 درصد در نظر می گیریم.

تعیین قوه نامیه بذر

برای به دست آوردن قدرت جوانه زدن و در نتیجه روش بذر تهیه شده، ابتدا سه زیر گلدانی انتخاب شده و بعد هر کدام را به قطر 5 سانتی متر با ماسه شسته شده پر کرده و تعداد 100 عدد بذر مرزن جوش را که قبلاً به طور تصادفی به صورت مخلوط برای هر زیر گلدانی گردید و کشت شدند. بعد از این عمل با آبفشان ریز به صورت پودر روی آن را آبیاری کرده و در آخر روی هر کدام از زیر گلدانی ها را شیشه ای به صورت در پوش گذاشته تا رطوبت آن ها حفظ شود.
در تمام مدت، روزانه رطوبت آن ها و نیز درجه حرارت اطاق کنترل شود، به طوری که درجه حرارت، بین 23-22 درجه سانتی گراد باشد.

نوع و مقدار بذر مصرفی در هکتار

اصولاً در هر کشت نکته مهمی را که می بایست در نظر گرفت، انتخاب بذر سالم، مرغوب و عاری از هرگونه علف هرز است، به همین دلیل باید همیشه بذر را از منابع مطمئن تهیه کرد. به علاوه باید در نظر داشت، اصولاً قوه نامیه بذر نبایستی ضعیف باشد و چنانچه در موقع کشت به نظر رسید که بذر چندان مناسب نیست، باید از مقدار بیشتری استفاده گردد.
بهترین روش تهیه مقدار بذر مصرفی برای کشت در هکتار را می توان از طریق زیر تعیین کرد:
با توجه به درصد خلوص و تعیین قوه نامیه بذر در صورتی که هر دوی آن صد درصد باشد، همان مقدار معیین بذر را که برای هر هکتار در نظر گرفته شده، کشت می کنیم. مثلاً برای مرزن جوش برای کشت ردیفی در هکتار مقدار 3 کیلوگرم بذر با خلوص و قوه نامیه صد درصد در نظر گرفته شده است، ولی چون چنین عملی به ندرت پیش می آید، بنابراین با تعیین درصد قوه نامیه (به طور مثال 62%) و خلوص بذر تهیه شده،مقدار صحیح آن را برای کشت در هکتار طبق فرمول زیر به دست می آوریم:

بنابراین مقدار 4838.7 گرم به دست آمده برای کشت ردیفی بذر تهیه شده در هکتار برای با فرض قوه نامیه 62% موجود است.

عمق کاشت

به دلیل ریز بودن بذر گیاه مرزنجوش با قشر بسیار نازکی از خاک و ماسه روی آن ها پوشیده و آبیاری را انجام داده. بهتر است قبل از کاشت (دو روز قبل) یک بار زمین را آب داده تا خاک نشست کند چون ممکن است پس از کاشت و آبیاری زمین نشست کند و بذور به سطح خاک آیند و از بین بروند.


عملیات زراعی داشت تا برداشت

دفع علف های هرز، تنک کردن و وجین

مبارزه با علف های هرز زراعتی، به ویژه در کشت گیاهانی که دارای اهمیت خاصی هستند، بسیار مهم است. زیرا علف های هرز از مواد غذایی موجود در زمین، نور و فضای رشد گیاه اصلی استفاده می کنند، بطوری که باعث کاهش میزان محصول در هکتار می گردند. حتی در بعضی اوقات اگر علف های هرز در ابتدای رویش گیاه به موقع از زمین خارج نشوند، بر بوته های جوان گیاه مرزن جوش غلبه کرده و به طور کلی این امکان به وجود می آید که گیاه به کلی از بین رفته و یا باعث عدم رشد آن گردد، در نتیجه گیاه به موقع از رشد رشد خوبی برخوردار نمی شود. بنابراین باید توجه داشت که عملیات وجین و دفع علف های هرز می بایست به موقع صورت گیرد. علف های هرز علاوه بر زیان های ذکر شده بالا، می توانند میزبان خوبی باشند. برای پرورش انواع حشرات مضر و در نتیجه انتقال امراض به محصول اصلی باشد.
ردیف نام فارسی نام لاتین
1 تاج خروس Amarantus retroplexus L.
2 شیرین بیان Ghycyrrhiza glabra L.
3 اویارسلام Cyporus rotundus L.
4 خرفه Portulaca oleraceae L.
5 شنگ Tragopogon graminifolius L.
6 گل گندم Centaurea depressa M.B.
7 خار شتر Alhagi camelorum Fhsch.
8 غازیاغی Falcaria Sioides (Wib.) Aschers
9 بی جیندک Cardaria draba L.

تعدای از علف های هرز مرزنجوش
مبارزه شیمیای حین داشت

به دلیل تاثیر احتمالی مواد شیمیایی بر مواد موثر گیاهان دارویی باید از به کار بردن مواد شیمیایی روی علف های هرز همراه گیاه کشت شده، جداً خودداری گردد.

کود دادن حین داشت

برای رشد بهتر گیاهان کشت شده و در نتیجه تولید محصول بهتر و بیشتری، از کود های فسفات،آمونیوم و پتاس طبق جدول زیر استفاده می کنیم.
ردیف نوع کود مصرفی میزان کود در هکتار
1 سوپر فسفات Kg100
2 سولفات آمونیوم Kg200
3 کود پتاس دار




دوشنبه 16 آبان 1390

زنجبیل (Zingiber officinal)

دوشنبه 16 آبان 1390

نوع مطلب :گیاهان دارویی، 
نویسنده :پژمان

نام فارسی : زنجبیل
تیره: Zingi beraceae
نام علمی: Zingiber officinal
نام انگلیسی:Ginger

زنجبیل گیاهی دوساله یا چند ساله ، دارای ریزومهای خزنده و ساقه ای یکساله به طول 30 سانتی متر تا 1 متر می باشد.ساقه این گیاه توپر، راست واستوانه ای شکل است که توسط غلاف غشائی متراکم و فلس مانند احاطه می شود. برگهای این گیاه به فرم سرنیزه ای، فاقد دمبرگ، نوک تیز وبه طول 20 سانتی مترو عرض 2 سانتی متر قابل مشاهده هستند.برگها بطور متناوب بر روی غلاف ساقه قرار گرفته اند.ساقه گل دهنده که حاوی گل اذین سنبله است به موازات ساقه اصلی وبه طول 30 سانتی متر مشاهده می شود و مانند ساقه اصلی ازفلسهای نازک وغلافهای غشائی متراکم پوشیده شده است. گلهای زنجبیل به رنگ زرد مایل به سبز و منقوش به لکه هایی ارغوانی یا زرد می باشند ودر هر برا کته 2 تا 3 عدد از آنها محصور می باشند. بطور متوسط در هر گل آذین 12 تا18 گل وجود دارد و تنها یکی از سه پرچم گل بارور می باشد. میوه زنجبیل بصورت کپسول کشیده است. دوره رشد این گیاه بین 9 تا 10 ماه می باشد. هندوستان 50 درصد زنجبیل جهان را تولید می کند. سایر تولیدکنندگان بزرگ زنجبیل کشورهایی چون نیجریه،جامائیکا،سیرالئون،تایلند،تایوان،چین،جزایر ایسلند،استرالیا، ژاپن و سریلانکا میباشند. عربستان سعودی بزرگترین وارد کننده زنجبیل از امریکا،انگلستان،هلند و سودان می باشد. زنجبیل در کشورهایی چون هندوستان،اندونزی،شمال افریقا،شرق افریقا،چین استرالیا،مکزیک و جامائیکا درسطح وسیع کاشته می شود. هندوستان سالانه 67000 تن زنجبیل تولید می کند که درحدود12000 تن آن به صورت زنجبیل خشک می باشد . هندوستان زنجبیل خشک خود را به سایر کشورها صادر می کند که صادرات زنجبیل هندوستان در سال 1999 تا 2000 به ارزش 60/30 کرور روپیه بوده است .



ترکیبات شیمیایی و خواص درمانی زنجبیل :

بر طبق آخرین مطالعات انجام شده و بر اساس اطلاعات فنی به دست آمده و تجزیه شیمیایی ترکیبات موجود در زنجبیل مشخص شده است که شامل 4/2 درصد پروتئین و آمینو اسید ، 3/12 درصد کربو هیدرات هایی چون نشاسته ، گلوکز و فروکتوز ، 2/1 درصد مواد معدنی مثل کلسیم ، فسفر ، آهن ، سدیم ، پتاسیم و منیزیم ، چربیها ویتامینهایی چون تیامین ، ریبوفلاوین ، نیاسین ، ویتامین a ، ویتامین c ، 1 تا 3 درصد اسانسهای روغنی شامل سیترال ، سینئول ، زینجیبرین ، ژرانیول ، ژرانیول استات ، بورنئول ، لینالول ، استات زینجیبرول و غیره می باشد . در مورد خواص دارویی زنجبیل می توان گفت که ضد نفخ ، نیرو دهنده ، مقوی معده ، باد شکن ، ضد اسکوربوت ، محرک پوست ، قوه باه ، معرق ، ضد تشنج ، ضد تهوع می باشد و از آن بعنوان چاشنی در بین ملل مختلف استفاده می شود ، زنجبیل یکی از ادویه های خوراکی است و برای خوش طعم کردن نان قندی و تهیه آبجو به کار می رود . زنجبیل همچنین برای تهیه محصولات غذایی مثل کیکها و بیسکوییتها و تغذیه حیوانات به کار می رود . زنجبیل خشک برای تولید روغن زنجبیل و اسانس آن و استخراج اولئورزین از آن بکار می رود . زنجبیل گیاهی بومی نواحی شرق هندوستان می باشد و در سیلان ، مالابر و چین نیز بطور خودرو مشاهده شده است .

یکی از بزرگترین شرکتهای داروسازی جهان ، در سالهای اخیر موفق به ساختن دارویی مرکب از گلوکز آمین ، منگنز ، منگنز گلوکنیت و زنجبیل برای درمان التهاب مفاصل ، استئوآرتریت ، نقرس و کمر درد شده است . که این دارو AB ORIOSTIN نام دارد و موجب درمان طبیعی ورم مفاصل می شود . گلوکز آمین سولفات همراه با منگنز و زنجبیل به شکل فرمولی در آورده شده اند که در درمان درد عصب سیاتیک ، رماتیسم و دردهای عضلانی موثر می باشد . گلوکز آمین سولفات در بازسازی غضروف به بدن کمک می کند . زنجبیل باعث تسکین درد و ورم مفاصل می شود . مجموعه این داروها با فرمول گلوکز آمین سولفات به میزان 750 میلی گرم ، منگنز گلوکنیت به میزان 5/45 میلی گرم ، منگنز به میزان 5 میلی گرم ، پودر ریزوم زنجبیل به میزان 200 میلی گرم با یکدیگر ترکیب شده اند . این دارو به صورت کپسولهایی دربسته های60 تایی به بازار ارائه شده است . با توجه به اینکه با افزایش سن انسان و بروز پیری میزان گلوکز آمین موجود در بدن انسان کاهش می یابد وبد لیل کاهش میزان این ماده انسانها در هنگام پیری دچار رماتیسم و تقرس و سایر عوارض اسکلتی می شوند . بنابراین استفاده از این کپسول ها در افراد مسن برای جبران میزان گلوکز از دست رفته بسیار مفید می باشد . هر فرد روزانه می تواند 1تا2 کپسول را بعد از غذا استفاده کند . لازم به ذکر است که افرادی که نسبت به غذاهای دریایی حساسیت دارند یا دچار بیماریهای خاص هستند، باید قبل از خوردن این کپسولها با پزشک مشورت کنند

کشت و کار زنجبیل

آب و هوا و خاک :

این گیاه در نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری کاشته می شود و به درجه حرارت بالا و بارندگی خوب نیاز دارد و در جنوب غربی هند و مناطق دارای بارش سالیانه 250 سانتی متر به صورت دیم کاشته می شود . این گیاه در ارتفاعات 1300 تا 1600 متری از سطح دریا قادر به رشد است . بر طبق مطالعات انجام شده توسط coimbator مشخص شده است که کشت زنجبیل بصورت مخلوط در کشتزارهای فوفل به دلیل وجود شدت نور نسبتاً کم ، درجه حرارت مناسب خاک و هوا ، رطوبت نسبی بالا ، نسبت به کشت این گیاه بطور انفرادی محصول بهتری را به دست ما می دهد . خاک سبک شنی لومی مناسبترین نوع خاک برای رشد زنجبیل می باشد و خاکهای سنگین رسی و شنی زبر برای کاشت این گیاه نامناسب هستند . این گیاه به عناصر غذایی زیادی نیاز دارد و خاک مزرعه باید بسیار حاصلخیز باشد . این گیاه در شرایط غرقابی و خاکهای شنی دارای قابلیت درشت عملکرد خوبی ندارد . مساعد ترین درجه حرارت خاک برای جوانه زنی ریزومهای بذری این گیاه 25 تا 30 درجه سانتی گراد می باشد و در درجه حرارتهای کمتر زمان بیشتری برای جوانه زنی لازم است .

روش تکثیر :

برای تکثیر زنجبیل ریزومهای گیاه را که شامل یک جوانه و به طول 5/2 سانتی متر می باشد . در زمین می کارند که نسبت به ریزومهای بزرگتر محصول بهتری می دهند. زمان کاشت ریزومها تقریباً در اوایل بهار می باشد ( دیمی ) . برای کاشت این گیاه از طریق آبیاری ریزومها را در اواخر پاییز تا اوایل زمستان می کارند . فاصله کاشت به میزان 30 سانتی متر بین ردیفها و 15 تا 20 سانتی متر روی ردیفها می باشد . عمق کاشت بین 4 تا 5 سانتی متر می باشد . میزان ریزوم مورد نیاز برای کاشت یک هکتار زمین 1000 تا 1200 کیلوگرم می باشد . برای تحریک جوانه زنی ریزومها آنها را به مدت 5 دقیقه در agallol 100 گرم یا Agrymycin 188 همراه با Kealux 6 میلی لیتر همراه با sendovito 15 لیتر در 300 لیتر آب خیسانده می شوند و پس از انجام این عملیات در سایه خشک می گردندد و در زمین کاشته می شوند . پس از کاشت مالچ پاشی صورت می گیرد که در هندوستان مالچ پاشی با برگ سبز به میزان دو برابر عملکرد محصول را افزایش می دهد . از مزایای دیگر مالچ پاشی حفظ رطوبت خاک تا عمق 1 تا 2 سانتی متر می باشد . بر طبق مطالعات انجام شده در هندوستان ، مالچ پاشی با برگ shasin نسبت به مالچ پاشی با برنگ مانگو ، کاه و کلش برنج و عدم مالچ پاشی ، اثر بهتری بر افزایش عملکرد گیاه دارد . مالچ پاشی در دو مرحله بعد از کاشت نیز ( 45 تا 60 و 90 تا 120 روز بعد از کاشت ) صورت می گیرد . میزان مالچ مورد نیاز 15 تا 20 تن در هکتار می باشد .

کودها و عناصر غذایی مورد نیاز :

بر طبق مطالعات انجام شده در Kerala هندوستان زنجبیل با افزایش 30 تن کود دامی در هکتار که قبل از کاشت باید بواسطه شخم زدن با خاک مخلوط شود و همچنین افزایش کودهای اوره به میزان 75 کیلوگرم در هکتار ، p2 o5 به میزان 50 کیلوگرم درهکتار 60 روز و 120 روز بعد از کاشت به زمین افزوده می شوند و همچنین 50 کیلوگرم کود پتاسه درهکتار ، بهترین عملکرد را خواهد داشت . لازم به ذکر است که کود فسفر برای افزایش عملکرد بسیار ضروری می باشد . بر طبق مطالعات انجام شده در کلکته هند ، به دلیل وجود ناسازگاریهای محوری و ریشه ای و همچنین ناسازگاری ژنتیکی مثل دیر جدا شدن کروموزومهای laggard ، پل چسبنده و غیره دانه های گرده انواع زنجبیل نابارور بوده و از طرفی فاقد منابع طبیعی می باشد که خود عاملی برای ناباروری گرده می باشد .

به طور کلی دو نوع دانه گرده کشیده و نابارور ، دانۀ گرده گرد و نابارور در زنجبیل مشاهده می شود . به دلیل اینکه تعداد دانه های گرده کشیده نابارور از انواع گرد و بارور زیادتر است، تولید بذر در زنجبیل به مقدار خیلی کم صورت می گیرد.

آفات و بیماریهای زنجبیل:

زنجبیل به بیماری پوسیدگی نرم که همان پوسیدگی ریزوم است مبتلا می شود. عامل این بیماری که در طول مدت ذخیره زنجبیل در انبار بدان حمله می کند نوعی قارچ به نام pythium ophanidermatum می باشد که بین 80 - 60 درصد به محصول زنجیل خسارت می زند . این بیماری را می توان با استفاده از سرازان 25 درصد کنترل کرد . بیماری زردی زنجبیل که منجر به زرد شدن برگها ی این گیاه می شود و از پایین گیاه شروع می شود و به طرف بالا پیش می رود نیزدر زنجبیل مشاهده می شود . برعکس زنجبیلهای مبتلا به بیماری پوسیدگی نرم ، زنجبیل های مبتلا به بیماری زردی پس از مدتی خشک می شوند . ریزومهای مبتلا به بیماری پوسیدگی ریشه پس از مدتی به رنگ کرمی در می ایند و حالتی نرم پیدا می کنند و قادر به رشد نمی باشند که برای کنترل این بیماری باید ریزومهای بذری را در محلول قارچ کش 45-m dithane 3/0 درصد یا benalate به مدت دو ساعت بخیسانیم و آنها را بکاریم . پس از به کار بردن این قارچ کشها باید یک آبیاری در زمان کاشتن و یک آبیاری در روز پانزدهم پس از کاشتن صورت پذیرد . لاروهای ساقه خوار، برگ خوار ، میوه خوار و ریشه خوار پروانه ها به زنجبیل حمله می کنند . لاروساقه خوار و برگ خوار ار زنجبیل که یکی از آفتهای مهم این گیاه می باشد و باعث از پا در آمدن گیاه می شود ، به زنجبیل حمله می کند که نام علمی آن ( conogethes punctiferalis) می باشد و راه مبارزه با آن استفاده از سم حشره کش endrin 5/0 درصد می باشد .



برداشت زنجبیل :

در زمانیکه قسمت هوایی گیاه در پایان دورۀ رشد شروع به خشک شدن کردند ریزومها آماده برداشت هستند . ریزومها بعد از برداشت از هم جدا می شوند و باید شسته شوند در غیر این صورت محصول نهایی که زنجبیل سفید است بدست نمی آید . در صورتی که تقاضای بازار برای زنجبیل سبز زیاد باشد ، زنجبیل را باید زودتر از موعد مقرر ( 15 تا 20 روز قبل از رسیدن کامل ) برداشت کنند. ریزومهای سالم و گوشتالو را به مدت 30 دقیقه در سراسان 25 % قرار می دهند تا از بیماریهای قارچی انباری در امان بمانند و سپس آنها را در سیلو نگهداری می کنند . رطوبت زنجبیل خشک حداکثر باید 10 % باشد . زنجبیلهای خشک شده در کیسه های کاغذی بسته بندی می شوند و مناسب ترین دما برای نگهداری آنها در انبار 35 تا 38 درجه سانتی گراد می باشد .

تهیه زنجبیل خشک :

زنجبیل سبز را 2 یا 3 بار کاملاً در آب شسته می شود و سپس برای یک روز در آب خیسانده می شود . روز بعد پوست ریزوم با چاقوهای کوچک از جنس خیزران بدقت کنده می شود و باید مواظب باشیم که فقط پوست خارجی را بکنیم و در اثر آسیب دیدن پوست زیرین عصاره روغنی از دست می رود . بعد از کندن پوست ریزوم زنجبیل ان را به دقت می شو یند و در آفتاب خشک میکنند. برای بهبود کیفیت محصول زنجبیل سفید ، ریزومها را به مدت چند دقیقه در محلول آب آهک 3 درصد می خیسانند و سپس با گوگرد ضد عفونی و سپس خشک میکنند. این عمل برای افزایش کیفیت زنجبیل سفید به میزان 18 تا 20 درصد تا دو بار تکرار می شود.

 




دوشنبه 16 آبان 1390

شاهدانه (Cannabis sativa)

دوشنبه 16 آبان 1390

نوع مطلب :گیاهان دارویی، 
نویسنده :پژمان

شرح گیاه

شاهدانه ،از گیاهان زراعی قدیمی است که احتمالاً موطن اصلی آن آسیای مرکزی می باشد که از آنجا به چین رفته و در این کشور بیش از 4500 سال سابقه کشت دارد. تولید شاهدانه در درجه اول برای استفاده الیاف آن است که برای تهیه طناب، گونی، نخ قند، بادبان کشتی ، پارچه های مخصوص تور ماهیگیری کمر بند نجات، برزنت بکار می رود. همچنین در صنعت کاغذ سازی کاربرد دارد. دانه آن به مقدار زیاد در صنعت روغن کشی و دارو سازی کاربرد دارد. شاهدانه گیاهی 2 پایه ، علفی ، یکساله و به ارتفاع 1 تا 3 متر حتی بیشتر و دارای واریته ها و فرم های مختلف است شاهدانه برگهائی متقابل در طول ساقه دارد ولی هر چه به انتهای ساقه نزدیک می شویم برگهای آن وضع منفرد پیدا می کنند. پهنک برگهای شاهدانه منقسم به 5 تا 7 لوب عمیق دندانه دار و منتهی به دمبرگ دراز است. گلهای آن در حالت طبیعی بر دو نوع نر و ماده ، واقع بر روی دو پایه جدا گانه اند. از مشخصات گلهای نر شاهدانه آن است که به صورت مجتمع و به وضع آویخته بر روی پایه ای که از کنگره برگها خارج می شود و همچنین در قسمت انتهایی ساقه ظاهر می گردند هر یک از این گلها نیز دارای 5 پرچم در درون پوشش گل اند. گلهای ماده عموماً همان وضع گلهای نر را دارند با این تفاوت که بدون دارا بودن دمگل مشخص ، در بغل براکته هایی شبیه به برگ جای می گیرند. میوه این گیاه به صورت فندقه و به رنگ قهوه ای یا تیره و دارای یک دانه بدون آلبومن است.

نیاز اکولوژیکی

آب و هوا

شاهدانه در مقابل سرما حساس بوده و در دوره رشد آن نباید سرما و یخبندان وجود داشته باشد زیرا این دو عامل مخصوص یخبندان گیاه جوان شاهدانه را از بین می برد. مقدار حرارت مورد نیاز شاهدانه در صورتیکه جهت تولید الیاف باشد کمتر از مواردی است که برای تولید بذر کشت می گردد. شاهدانه گیاهی است روز کوتاه و نسبت به نور بسیار حساس می باشد.

خاک

زمینی که در آن شاهدانه کاشته می شود باید از نظر مواد غذایی کاملاًغنی و حاصلخیز و دارای عمق کافی بوده و تهویه در آن بخوبی انجام شود. چون ریشه شاهدانه نسبتاً ضعیف و حساس می باشد باید مواد غذایی و رطوبت کافی در اطراف آن موجود بوده و ضمناً زمین هم باتلاقی نباشد و همچین ذرات خاک کاملاً یکنواخت و PH آن حدود 7 باشد. بهترین PH برای شاهدانه بین 5/6 تا 4/7 است.خاکهای شور و خاکهای سرد و خیلی سنگین و یا خیلی سبک برای کاشت این گیاه مناسب نیستند. خاکهای رسی لمونی و یا لمونی که غنی و حاصلخیز می باشند و خاکهای لمونی که از رسوب رودخانه ها تشکیل شده اند و یا خاکهای رسی شنی برای رشد و نمو این گیاه بسیار مناسب می باشد.

کود

در صورتیکه برای تقویت و اصلاح زمین از کودهای دامی استفاده شود می توان در هر هکتار 20 تا 40 تن همراه با شخم پائیزه به زمین اضافه نمود در طول دوره رشد شاهدانه به فسفر زیادی نیاز دارد و هر گاه در تناوب بعد از یونجه قرار گرفته باشد مقدار کودهای مورد نیاز آن بقرار زیر است ازت 60 تا 100 کیلوگرم در هکتار فسفر 40 تا 60 کیلوگرم در هکتار ، پتاس 75 تا 120 کیلوگرم در هکتار آهک 30 کیلوگرم در هکتار. برای آنکه شاهدانه کود ازته را کاملاً جذب و استفاده کند بهتر است این کود در دو نوبت به زمین داده شود. همچنین از مصرف زیاد ازت برای این گیاه باید خودداری گردد زیرا زیادی ازت کیفیت الیاف را پائین می آورد. در صورتیکه در تناوب شاهدانه بعد از گیاهان وجینی و یا غلات قرار گیرد مقدار کودهای شیمیائی مورد نیاز آن بدین شرح است ازت 150 تا 200 کیلوگرم در هکتار فسفر 100 تا 120 کیلوگرم در هکتار پتاس 100 تا 150 کیلوگرم در هکتار.

تناوب

شاهدانه مانند گیاهان وجینی بهتر است در اول تناوب قرار گیرد زیرا علاوه بربالا رفتن کیفیت و کمیت محصول بعد از شاهدانه زمین کاملاً تمیز است وگیاه بعد که در تناوب قرار می گیرد محصول خوبی تولید خواهد نمود. بهتر است بعد از شاهدانه گندم کاشته شود همچنین می توان دو سال بطور متوالی در یک زمین شاهدانه کاشت. آماده سازی زمین : برای کاشت شاهدانه باید زمین را در پائیز به عمق 25 سانتی متر شخم زد و همراه با شخم کود دامی نیز به زمین اضافه شود. در طول زمستان کلوخ هائی که در اثر شخم پائیزه ایجاد شده اند در اثر ریزش باران و یا سرما و یخبندان خرد و متلاشی شده و پس از خاتمه زمستان و در فصل بهار زمانی که درجه حرارت برای کشت بذر مناسب باشد بایستی عملیات تکمیلی تهیه زمین به موقع شروع گردد. در بهار زمین را باید دیسک کافی زد تا کلوخ های باقیمانده خرد و نرم شوند و در صورتیکه ریشه و بقایای محصول سال قبل و یا علفهای هرز در زمین باقیمانده باشند توسط هرس از زمین خارج شوند هر گاه سطح خاک زیاد بالا آمده باشد. می توان از غلتک استفاده نمود تا با فشار آن خاک به اندازه کافی نشست کرده برای کاشت بذر آماده شود.

کاشت

شاهدانه گیاهی است بهاره برای همین در مناطق مختلف از حدود اوایل تا اواسط بهار در صورت مساعد بودن شرایط جوی و دما بذر پاشی انجام می گیرد. تا با در نظر گرفتن طول دوره رشد نبات ، گل دهی آن بموقع انجام و محصول نیز در شرایط مساعد رسیده و برداشت گردد بهترین زمان کاشت با در نظر گرفتن واریته و شرایط جوی از اوایل تا اواخر اردیبهشت ماه است هنگام تولید جوانه هر گاه درجه حرارت کاهش یافته و یک درجه سانتی گراد برسد جوانه زدن آن متوقف می گردد. مقدار بذر مورد نیاز بستگی به واریته و نمو استفاده از گیاه دارد در صورتیکه منظور از کاشت شاهدانه تولید دانه باشد حدود 50 تا 70 کیلوگرم در هکتار بذر لازم است ولی اگر برای تولید الیاف کشت گردد حدود 80 تا 100 کیلوگرم بذر مورد نیاز است بنابر این برای تولید الیاف باید بذر بیشتری کشت نمود تا به علت متراکم شدن بوته ها ساقه ها منشعب نشده و الیاف بیشتر و با کیفیت بهتری تولید گردد. عمق لازم برای بذر حدود 2 تا 3 سانتی متر است ولی در هر حال این عمق بستگی به جنس زمین دارد. در صورتیکه کشت بوسیله بذرافشان روی خطوط انجام شود فواصل بوته ها در مورد انواعی که برای تولید دانه کاشته می شوند 15 تا 17 و فواصل خطوط 60 سانتی متر و در مورد انواعی که برای تولید الیاف کاشته می شوند فواصل گیاهان در روی خطوط 20 سانتی متر و فواصل خطوط از هم 80 سانتیمتر باید در نظر گرفته شود و بطورکلی بایستی در هر متر مربع تعداد 160 تا 180 گیاه وجود داشته باشد.

داشت

پس از آنکه عملیات کاشت بذر به پایان رسید در صورتیکه شرایط مساعد باشد حدود 6 تا 10 روز بعد از جوانه تولید شده و بسرعت به رشد خود ادامه خواهد داد لیکن در ابتدای دوره زندگی لازم است یک یا دو مرتبه نسبت به وجین علفهای هرز موجود در زمین اقدام شود در مناطقی که بارندگی کافی وجود ندارد به علت آنکه در دوره زندگی هر هکتار زراعت شاهدانه به حدود 4500 متر مکعب آب نیاز دارد و لذا لازم است در این مدت 6 تا 8 بار آبیاری گردد ولی در مناطق با بارندگی مناسب مثل گیلان و مازندران کاشت آن به صورت دیم امکان پذیر است. مهمترین زمان نیاز به آب در مرحله تولید جوانه و گل می باشد که اگر در این دو مرحله آبیاری کافی نشود یا گیاه مدتی در معرض خشکی قرار گیرد لطمه زیادی به آن وارد می شود بنابراین در این مرحله از رشد باید مزرعه را به اندازه کافی آبیاری کرد.

برداشت

زمان برداشت شاهدانه بستگی به آب و هوا و واریته دارد چون پایه های نر حدود سه هفته زودتر از پایه های ماده میرسند به همین نسبت برداشت آنها زودتر انجام می شود بطورکلی هنگامی که پایه های نر ، گل و در پایه های ماده میوه تشکیل شد می توان برداشت را شروع کرد در زارعتهای کوچک پایه های نر و ماده را جدا از هم برداشت کرده و از پایه های ماده دانه را بدست می آورند در مزارع کوچک برداشت با داس یا چاقو انجام می شود در این حالت بوته ها را معمولاً حدود 3 تا 5 سانتی متر بالاتر از سطح زمین قطع و جهت خشک شدن روی زمین پخش می نمایند. در برداشت با دست خطر شکسته شدن ساقه ها کم ، لیکن مدت زمان برداشت طولانی می باشد. در مزارع بزرگ و در زارعتهای مکانیزه برای برداشت از ماشینهای مخصوص استفاده می کنند این ماشینها قادرند ساقه ها را قطع و در دسته بندیهائیکه هر کدام شامل 15 تا 20 ساقه می باشد، آماده می کنند بسته ها 3 تا 4 روز در مزرعه باقی می ماننند تا خشک شوند سپس آنها را به انبار و یا کارخانه جهت جدا کردن دانه و الیاف انتقال میدهند و یا آنها را به وسیله کمباین های مخصوص جدا می کنند ساقه های شاهدانه که روی زمین باقی می مانند. دراثر فعالیت باکتریها و ریزش باران و شبنم بتدریج پوسیده که مدت زمان لازم برای پوسیدن آنها بستگی به آب و هوا دارد و این عمل معمولاً در مدت یک تا سه هفته انجام می شود در مناطق گرم و مرطوب پوسیدن ساقه ها بهتر و زودتر انجام می شود برای آنکه اثر شبنم روی ساقه ها بهتر و یکنواخت باشد و عمل پوسیدن نیز بطور یکسان انجام شود ساقه ها را به قطر کم در سطح مزرعه پراکنده می نمایند. هر گاه عمل پوشانیدن ساقه بیش از اندازه انجام گیرد کیفیت الیاف کاهش می یابد. بطورکلی در صورتیکه شاهدانه برای تولید الیاف کاشته شود بوته های نر و ماده با هم برداشت می گردند لیکن اگر منظور تولید الیاف و دانه باشد ابتدا با دست بوته های نر و پس از سه هفته بوته های ماده برداشت می شوند.

عملکرد

مقدار محصول شاهدانه از هر هکتار تحت تاثیر عوامل مختلف متفاوت حدود 2 تا 5 تن و حداکثر 7 تن ساقه خشک می باشد که تقریباً 500 تا 1500 کیلوگرم الیاف تولید می نمایند.هر گاه منظور تولید دانه باشد از هر هکتار بطور متوسط 300 تا 400 و حداکثر 1000 کیلوگرم دانه برداشت می شود. همچنین از هر هکتار می توان حدود 5 تن خمیر کاغذ تولید نمود.

دامنه انتشار

استانهای گیلان و مازندران کشت می شود. در بندر گز، خراسان ، مغرب ایران، ترمیس در اراک، بلوچستان و جنوب غربی ایران می روید.




دوشنبه 16 آبان 1390

گیاه سنا

دوشنبه 16 آبان 1390

نوع مطلب :گیاهان دارویی، 
نویسنده :پژمان

نام علمی : Cassia angustifolia 

خانواده :  ارغوان
پراكنش جغرافیایی:

این گیاه به حالت خود رو به مقدار زیاد در افریقا مانند  ناحیه سودان وصحرا،آسیای صغیر،عربستان و سواحل سومالی تا موزامبیك می روید

ودر هندوستان  در بنجاب ،در ایران در نواحی جنوبی وبلوچستان می روید

ویژگی های بوتانیكی:

درختچه ای به ارتفاع 70سانتی متر وچند ساله دارای برگهای مركب برگها كمی پهن وتخم مرغی شكل گل آن زرد مایل به كبود،میوه آن به صورت غلاف قوسی و خمیده از نظر اندازه در حدود طول غلاف باقلا است.برگچه ومیوه آن خاصیت دارویی دارد.

تركیبات شیمیایی ومواد مؤثره:

رئین دارای صمغ،املاح منیزیم ونوعی قند است علاوه بر این دارای ماده اوكسی متیل،آنتراكینون ست ،الو امودین، سنئوزیدها وفلاونوئیدهااز دیگر تركیبات موجود در سنا است

مصارف دارویی:

برگ وتخم سنا به عنوان ملین بصورت بودر یا چای مصرفضمناً در درمان یبوست های مزمن به همراه شیرین بیان كاربرد دارد دارای خاصیت مدر،تسكین دهنده اضطراب وآسم،بواسیر ودرمان خارش های  پوستی می باشد.

نحوه تكثیر:

تكثیر سنا بوسیله بذر است

نیاز های اكولوژیكی:

این گیاه در مرحله بلوغ به هوای گرم وآفتابی نیاز دارد وبیشتر درخاك های لومی رسی رشد می كند

كاشت ،داشت وبرداشت:

زمان مناسب  كاشت مستقیم این گیاه فروردین تا اردیبهشت است0بذر این گیاه را باید قبل از كاشت خراش دهی كردو سپس به مدت 12-10 در آب خیساند بذور 3روز پس از كاشت شروع به جوانه زنی می كنند وپس از 14 روز جوانه زنی آن كامل می شود. این گیاه در مرحله بلوغ كامل به شوری  مقاوم است0 این گیاه در هر هكتار به 100تا 50 كیلو گرم نیتروژن ،20 تا50 كیلو گرم فسفات،20تا30 كیلو گرم پتاس نیاز دارد 0به آبیاری زیاد وغرقابی شدن حساس است

آبیاری آن به صورت فارویی است0زمان برداشت این گیاه پس از كاشت وپس از اینكه برگها رشد كافی نمودند می باشد 0   معمولا ً3برداشت انجام می شود كه برداشت دوم 30تا20 روز پس از برداشت اول و برداشت سوم 30 تا 20روز  پس از برداشت دوم می باشد0 بعداز برداشت برگها را بصورت یك لایه نازك در سایه پهن كرده تا كاملاً خشك شود وجین علفهای هرز در مرحله كاشت در این گیاه ضروری است

عملكرد ومقدار تولید در هكتار:

سنا حدود 2200 تا1400kg در هكتار برگ و200 تا150kg میوه خشك تولید می نماید

پراكنش جغرافیایی:

این گیاه به حالت خود رو به مقدار زیاد در افریقا مانند  ناحیه سودان وصحرا،آسیای صغیر،عربستان و سواحل سومالی تا موزامبیك می روید

ودر هندوستان  در بنجاب ،در ایران در نواحی جنوبی وبلوچستان می روید

ویژگی های بوتانیكی:

درختچه ای به ارتفاع 70سانتی متر وچند ساله دارای برگهای مركب برگها كمی پهن وتخم مرغی شكل گل آن زرد مایل به كبود،میوه آن به صورت غلاف قوسی و خمیده از نظر اندازه در حدود طول غلاف باقلا است.برگچه ومیوه آن خاصیت دارویی دارد.

تركیبات شیمیایی ومواد مؤثره:

رئین دارای صمغ،املاح منیزیم ونوعی قند است علاوه بر این دارای ماده اوكسی متیل،آنتراكینون ست ،الو امودین، سنئوزیدها وفلاونوئیدهااز دیگر تركیبات موجود در سنا است

مصارف دارویی:

برگ وتخم سنا به عنوان ملین بصورت بودر یا چای مصرفضمناً در درمان یبوست های مزمن به همراه شیرین بیان كاربرد دارد دارای خاصیت مدر،تسكین دهنده اضطراب وآسم،بواسیر ودرمان خارش های  پوستی می باشد.

نحوه تكثیر:

تكثیر سنا بوسیله بذر است

نیاز های اكولوژیكی:

این گیاه در مرحله بلوغ به هوای گرم وآفتابی نیاز دارد وبیشتر درخاك های لومی رسی رشد می كند

كاشت ،داشت وبرداشت:

زمان مناسب  كاشت مستقیم این گیاه فروردین تا اردیبهشت است0بذر این گیاه را باید قبل از كاشت خراش دهی كردو سپس به مدت 12-10 در آب خیساند بذور 3روز پس از كاشت شروع به جوانه زنی می كنند وپس از 14 روز جوانه زنی آن كامل می شود. این گیاه در مرحله بلوغ كامل به شوری  مقاوم است0 این گیاه در هر هكتار به 100تا 50 كیلو گرم نیتروژن ،20 تا50 كیلو گرم فسفات،20تا30 كیلو گرم پتاس نیاز دارد 0به آبیاری زیاد وغرقابی شدن حساس است

آبیاری آن به صورت فارویی است0زمان برداشت این گیاه پس از كاشت وپس از اینكه برگها رشد كافی نمودند می باشد 0   معمولا ً3برداشت انجام می شود كه برداشت دوم 30تا20 روز پس از برداشت اول و برداشت سوم 30 تا 20روز  پس از برداشت دوم می باشد0 بعداز برداشت برگها را بصورت یك لایه نازك در سایه پهن كرده تا كاملاً خشك شود وجین علفهای هرز در مرحله كاشت در این گیاه ضروری است

عملكرد ومقدار تولید در هكتار:

سنا حدود 2200 تا1400kg در هكتار برگ و200 تا150kg میوه خشك تولید می نماید




دوشنبه 16 آبان 1390

کنگر

دوشنبه 16 آبان 1390

نوع مطلب :گیاهان دارویی، 
نویسنده :پژمان

اهمیت کشاورزی ، غذائی و اقتصادی

نظر به اهمیتی که این گیاه از نظر تغذیه در کشور ما دارد ، ما این گیاه را ضمن گیاهان زراعی تیره کلاه برگیان ذکر می کنیم ، ولی باید یادآوری کنیم که گر چه کشت وکار این گیاه سودمند در ایران و در کشورهای دیگر متداول نیست ، ولی این گیاه یکی از فراوان ترین گیاهان مناطق کوسهتانی و استپی ایران است که تکثیر آن به فراوانی در طبیعت بطور خود بخود صورت       می گیرد . فراوانی و جمع آوری و اقتصاد آن به حدی است که عملا در کشورما نیازی به کاشت و پرورش آن نیست ، گرچه کشت و کار آن نیز میسر است . تقریبا در کلیه مناطق کوهستانی ایران ، در دامنه های الوند بین همدان و تویسرکان ، همدان و کرمانشاه ، کوههای آذربایجان ، کوههای بختیاری و لرستان ، کوههای کردستان ، کوههای خراسان و کوههای جنوب البرز بویژه در منطقه آبعلی تا پلور این گیاه بطور خودرو به فراوانی می روید . در کشورهای اطراف مدیترانه و کشورهای آفریقائی نیز می روید . از نظر اهمیت غذائی ، قسمت خوراکی این گیاه ته دمبرگهای جوان آنست که از آنها در زیر خاک روئیده و سفید می شوند و سبزی خوشمزه و لطیف و بازارپسندی را تشکیل می دهند که در فصل بهار قبل از اینکه برگهای آن باز شود ، توسط روستائیان کوهستانی جمع آوری و به بازار شهرها و شهرستانها به بهای مناسبی عرضه می شود . مصرف آن در خورشت ( خورشت کنگر که یکی از بهترین غذاهای ایرانی است ) و بطور مخلوط با ماست ( کنگر ماست که بسیار معروف است ) و بصورت پخته و خام مورد تغذیه قرار می گیرد . حتی برخی افراد از آن کوکوی کنگر تهیه می کنند . ولی این گیاه عملا در بازارهای اروپا دیده نمی شوند و یا کمتر وارد می شود ، چون در آب و هوای مرطوب و سرد اروپا بخوبی نمی روید . در کتابهای اروپائی نیز کمتر اسمی از آن برده می شود و غذاشناسان اروپائی کمتر آن را می شناسند . دارای ویتامینهایC , B , A  فراوان و املاح سودمند غذائی زیاد است . اشتهاآور است و ترشحات غدد را تقویت می کند و تنها یک مقوی ساده نیست ، بلکه محرک شهوت بوده و آن را لذت بخش می نماید ( جزایری – 1352 ) . بیماری " برص " را که ازعدم تعادل تراوشات غدد داخلی ناشی می شود ، معالجه می کند .

بادشکن و پیشاب آور است . هضم غذا را آسان می کند و به درمان بیماری دیابت ( مرض قند ) کمک می کند . اثرات داروئی آن را در بخش دیگری مفصلا بیان خواهیم کرد . روی هم رفته  گیاه شفابخشی است که برای بسیاری از بیماریها معالج است .

از نظر اقتصادی باید گفت که مصرف آن در ایران بسیار زیاد و چند جانبه است و می تواند درآمد خوبی عاید سازد .

ویژگیهای گیاهی کنگر

این گیاه در کشورهای آسیائی ، آفریقائی و خاورمیانه از جمله ایران کسترشگاه بسیار وسیعی دارد و در ارتفاعات متوسط از 500 – 2500 متر از سطح دریا در جلگه ها و دامنه های کوهستانهای استپی ایران به فراوانی می روید . در آذربایجان ، کردستان ، لرستان ، جنوب البرز، کرمان ، خراسان ، بلوچستان می روید .

گیاهیست از گروه گیاهان عالی گلدار، ازرده دولپه ایها و از گیاهان پایا ( ریشه پایا ) از تیره کلاه برگیان ( مرکبان ) COMPOSITAE ، ازچنین GUNDELIA ، ازگونه GUNDELIA TOURNEFORTIIL .

نامهای فارسی و عربی آن کنگر، عکوب ، سلبین ، جزمع ، حرشف ، کندل ، جندل ، کعیب ، کعوب ، عقوب ، شکاغی ، طوبه ، کافیلو و کنگرخر، کنگرکوهی و غیره می باشد . نام ترکی آن کنگر، نام انگلیسی آنACANTHUS PRICKLY ARTICHOKE  نام فرانسه آن UNESORTE DARTICHAUT ، نام آلمانی آن   EINE ART = ARTISCHOCKE   EINE ART = ARTISCHOCKE  .

ریشه آن : قطور، محوری و عمیق ، پایا با پوسته سیاه

ساقه آن : علفی ، نیمه علفی ، قطور، افراشته و منشعب ، هر انشعاب به یک گل منتهی می شود .

برگها : نیمه ساقه آغوش ( نیمه پرفولیه ) بدون دمبرگ ، خشن ، ضخیم ، چرمی ، با بریدگیهای عمیق و با کناره دندانه دار ، هر یک از دندانه ها منتهی به یک تیغ تیز ، شکل ظاهری برگ خنجری یا بشکل قمه دندانه دار، برگهای پائین بوته در قاعده باریک تر شده و شکل دمبرگ نشان می دهند . برگهای بالا بدون دمبرگ و گاهی دور گل را احاطه می کنند . رگبرگها بسیار پهن و مشخص ، براکته های واقعی دردور گلها چرمی و سرنیزه ای و به یک خار خشن منتهی می شود و طول آنها بمراتب از طول گلچه ها بلندتر است . دمبرگها ی جوان بسیار لطیف و سفید رنگ .

گل آذین : نهنج تخم مرغی شکل قهوه ای رنگ که گلها بطور پراکنده در روی آن  می رویند و گلچه ها بشکل ستاره کوچک صورتی یا بنفش رنگ در روی آن دیده میشود .

گلچه ها پیوسته گلبرگ ، فقط لبه گلبرگها در انتهای خود به 5 قسمت مشخص تقسیم شده است .

میوه : فندقه خشک ناشکوفا ، ریز و قابل پراکنش .

بذر : سبک ، کشیده ، پوسته میوه بر روی آن چسبیده ، دارای چترموئی و قابل پراکنش ، در شرایط مساعد بخوبی می روید ، دارای  نامیه خوب و بادوام .

اکولوژی کنگر

از نظر آب و هوا گیاهیست بسیار کم نیاز و مقاوم به سرما و خشکی هوا و تغییرات شدید درجه حرارت شبانه روز را تحمل می کند . به همین دلیل گسترشگاه آن در آسیا و آفریقا بسیار وسیع می باشد . گاهی فراوانی آن در دامنه کوهستانهای ایران بویژه در آذربایجان ، بین زنجان وهمدان ، در دامنه های الوند و دامنه های البرز بقدری زیاد می شود که عملا یک کنگرستان               (  GUNDELIATUM) تشکیل می دهد ، ولی اکثرا همراه گیاهان دیگر مانند انواع زولا       (  ERINGIUM) ، هویج صحرائی (  DAUCUS) ، و گیاهان پیازی از جمله لاله             ( TULIPA ) ، سیرها( ALLIUM ) و غیره دیده می شود .

از نظر خاک و شرایط آن ، کنگر خاکهای عمیق و معدنی ریزشی و لغزشی را که از خرد شدن سنگها ی کوهستان و جابجا شدن آنها بدست می آید می پسندد ، چون این خاکها اولا بسیار عمیق بوده و کنگر با ریشه عمیق خود می تواند رطوبت را از لایه های مختلف آن بالا بکشد و از خشک شدن نجات یافته ، سالها به زندگی خود ادامه دهد . ثانیا این خاکها دارای ذرات گوشه تیز هستند و در داخل آنها سنگهای بزرگی جای می گیرد که پناه خوبی برای ریشه کنگر می باشد . خاکهائی که کنگر درآنها می روید ، ازلحاظ مواد آلی چندان غنی نیستند و هوموس کمی دارند . آب آنها بخوبی زه کشی طبیعی می شود .

قسمت خوراکی کنگر نیزدر درون همین خاکها تشکیل می شود ، یعنی بتدریج که برگها و دمبرگها ی کنگر رشد می کند ، خاک دامنه کوهستان اطراف آن را بطور طبیعی می پوشاند و یکنوع عمل سفید کردن طبیعی صورت می گیرد که بعدا روستائیان و کوه نشینان آنها را کنده و به بازار می آورند .

مواد آلی خاکهائی که کنگر درآنها می روید ، از ریختن فضولات دامها که در مناطق رویش آن به چرا می پردازند ، تامین می شود .

تکثیر آن و کشت و کار و پرورش آن هم در زمینهای کوهپایه ای مشابه بخوبی امکان پذیر است و چنانچه گفته شد ، فراوانی کنگر بحدی است که کشت و کار آن تصورنمی رود صرفه اقتصادی داشته باشد .

نژادها و واریته ها

تا کنون نژادهائی ازآن نام برده نشده ، ولی بنظر می رسد که با توجه به گسترشگاه وسیع این گیاه فرمهای جغرافیائی و نژادهای پاکوتاه و پابلند و زود رشد و دیررشد داشته باشد .

کنگر فرنگی (  CYNARA CARDANCULUS)

اهمیت کشاورزی ، غذائی و اقتصادی

کنگر فرنگی هم مانند " آرتیشو" یکی از گیاهان پر اهمیت تیره کلاه برکیان ( مرکبان ) است که زمان طولانی است کشت و کارآن به عنوان گیاه غذائی و نوعی سبزی در کشورهای پیشرفته بویژه در کشورهای اروپائی متداول است ، ولی هنوز چنانچه باید و شاید کاشت و پرورش آن در ایران رایج و متداول نگشته است ، گرچه بعد از جنگ جهانی کاشت آن در ایران ابتدا در منطقه کرج و بویژه در دانشکده کشاورزی کرج توسط استادان وقت باغبانی آغاز و مورد آزمایش قرار گرفته است ، ولی چندان مورد استقبال قرار نگرفته ، زیرا :

اولا کاشت و پرورش آن مراقبتهای ویژه ای مانند سفید کردن دمبرگ و غیره لازم دارد که روستائیان ایران چندان با آن آشنا نیستند .

ثانیا مزه آن چندان مناسب ذائقه ایرانیها نیست و ابتدا باید به آن عادت نمایند که مدتی طول می کشد .

ثالثا درمقایسه با کنگرایرانی که شرح آن گذشت ، گرچه از نظر تولید می تواند پرعملکرد از آن باشد ، ولی دمبرگهای کنگر فرنگی که مورد تغذیه قرار می گیرد ، دارای الیافیست که لطافت آن به لطافت کنگر ایرانی نمی رسد و همچنین از نظر کشاورزی و اقتصادی وقتی طبیعت کنگر فراوانی را در مناطق کوهستانی ایران به رایگان می رویاند و براحتی در دسترس قرار میدهد ،لزوم کاشت کنگر فرنگی بعنوان سبزی مشابه با آن چندان احساس نمی شود . با وجود این کنگر فرنگی یک گیاه پر سود و سودمندیست که دمبرگهای سفید کرده آن به مصرف غذائی ( خورشت ، کنارغذاهای فرنگی بعنوان سبزی و غیره ) می رسد .

از نظر غذائی دارای املاح فراوان و همچنین دارای ویتامینهای  A و B وC قابل ملاحظه ای است . دارای هورمونهای گیاهیست و ترشحات غدد داخلی را تنظیم می کند و فزاینده نیروی جنسی است و محرک شهوت . بادشکن و پیشاب آور است . با الیافی که دارد ، هضم غذا را آسان        می کند . به درمان بیماری قند کمک می کند . از ریزش مو جلوگیری کرده و به درمان کچلی کمک می کند . برای معالجه بیماریهای پوستی سودمند بوده و ضد خارش است . تقریبا ویژگیهای غذائی و درمانی آن شبیه کنگر ایرانی است . گیاهیست بزرگ که در هر هکتار اگر صحیح عمل شود ، 9500 -10000 بوته از آن بعمل می آید که هربوته با نرخ روز درحدود بیش از 150ریال ارزش دارد . مناسب سوپر مارکتها و بازارهای سبزی مناطق پر درآمد است . درایران از آن خورشت خوشمزه ای تهیه می کنند . برای پرورش آن رجوع شود به سبزیکاری .


ویژگیهای گیاهی کنگرفرنگی

کنگرفرنگی گیاهی است دو ساله یا چند ساله از گیاهان عالی و گلدار و از رده دولپه ای ها ، از تیرهCOMPOSITAE  ، از جنسCYNARA  ، از گونه CYNARA CARDUNCULUS

نام فارسی آن کنگرفرنگی ، نام انگلیسی آن ARTICHOKE ، نام فرانسه آن CARDON, CHARDONETTE ، نام آلمانی آن EINE ART ARTISCHOKE .

ریشه آن نسبتا بلند، محوری ، نسبتا قطور مانند کنگر ایرانی و دارای ریشه های فرعی کوچک ، ریشه پایا .

ساقه : هوائی ، علفی ، آبدار ، سبز رمگ و منتهی به یک گل مرکب.

برگ ها : بزرگ به طول 1- 5/1 متر ، به پهنای بیش از 5/0 متر ، کشیده ، نیمه افراشته ، سبز مایل به آبی (کبود) ، حاشیه برگ ها دارای بریدگی های عمیق که به دمبرگ یا به رگبرگ وسطی می رسد. نوک بریدگی های برگ به یک خار نوک تیز ختم می شود. پشت برگ ها کرک دارف دمبرگ یا دنباله برگ وسطی پهن، آبدار، پس از سفید کردن خوردنی است. (برای آگاهی از روش کشت و کار و سفید کردن، به دروس سبزیکاری مراجعه شود).

غنچه: مانند اکثر گیاهان تیره کلاه برکیان و شبیه غنچه (آرتیشو) ولی کوچک تر بوده و خوراکی نیست و کاسبرگ های آن گوشتی و آبدار نیستند.

گل آذین : نهنج پهن و گلچه های کوچک با برگ های لوله ای چسبیده، اکثرا به رنگ قرمز ارغوانی، پرچم ها 5 عدد، مادگی دارای یک تخمدان دو برچه ای و با کلاله دو شاخه.

میوه : یک فندققه خشک یا ناشکوفا با کرک های چتری قابل پراکنش.

دانه : کوچک ، کشیده ، پوسته میوه بر روی آن چسبیده ، قوه نامیه آن زیاد.

اکولوژی کنگر فرنگی

کنگر فرنگی طالب آب و هوای نیمه خشک استوایی است. بسیار روشنایی پسند و مقاوم به خشکی و سرماست.

خاک های عمیق و حاصلخیز را دوست دارد. زمین آن باید خوب قابل نفوذ و زه کشی شده باشد.

نژادهای کنگر فرنگی

از این گونه نژادها و واریته های زیادی را نام نبرده اند و فقط در نشریات زبان فرانسه به یک نژاد اصلاح شده بدون خار سفید(CARDON BLANC AMELIORE SANS EPINES اشاره شده است.




  • کل صفحات: 2
  • 1  
  • 2