تبلیغات
گیاهان دارویی - مطالب خلاصه ای از خانواده گیاهان دارویی و اثرات آنها
گیاهان دارویی
وبلاگ گیاهان دارویی
شنبه 14 آبان 1384

شنبه 14 آبان 1384

نویسنده :پژمان

عصاره بادر شبو(Dracocephalum moldavicall)  

استفاده درمانی:قسمت مورد استفاده این گیاه،برگ ویا کلیه قسمتهای هوایی آن است که عموما بویی معطر و مطبوع  و شبه بوی بادرنجبویه دارد.در طب عوام به عنوان التیام دهنده زخمم و جراحات استفاده می گردد.از بادر شبو جهت تهیه عرق بادرشبی به عنوان تقویت کننده قلب و آرامبخش استفاده می شود.

سنجد((Elaeagnus angustifolia       

در هند از روغن هسته آن لعوق یا شربت غلیظی درست می کنند که در التهاب غشاهای مخاطی همراه با ترشح همانند انواع زکام و نیز در موارد عفونتهای برونشها مصرف می نمایند. در اسپانیا از شیره گل سنجد برای قطع تب های مهلک و خطرناک استفاده می شود. میوه سنجد از نظر طب سنتی،طبیعت سرد و خشک دارد و مقوی و مفرح است،ضد تهوع و صفرا بر نیز می باشد.سنجد به ویژه خام آن برای بند آوردن اسهال نافع است.جوشانده گل سنجد برای بیماریهای دماغی مانند فلج و کزاز و نیز برای قلب و زخمهای ریوی و تنگی نفس مفید است و برای تقویت معده و کبد و باز کردن گرفتگیها و تحلیل گاز معده و نفخ استسقاء و یرقان نافع می باشد.

گلپر (Heracleum persicum)( Desf)

از نظر ترکیبهای شیمیایی،در گیاه گلپر اسانس روغنی و فرار وجود دارد که از گرد آن برای معطر ساختن بعضی غذاها استفاده می شود،از نظر خواص درمانی ،گلپر ضد نفخ است و به هاظمه و رفع سوء هاظمه کمک می کند.

آنتول در گلپر وجود دارد ،موارد استفاده آن به قرار زیر است:

1-   استفاده وسیع از آنتول به عنوان طعم دهنده در صنایع غذایی و دارویی به دلیل بو و طعم دهنده در صنایع قنادی و شیرینی،در محلولهی دهن شوی،در خمیر دندان و یا گرده های مورد استفاده در دندانپزشکی در آشامیدنیهای غیر الکلی و فرآورده های دارویی دیگر.

    2-استاده ازآنتول به عنوان معطر کننده در صابون و خمیر دندان

    3-به عنوان عامل حساس کننده در بیرنگ کردن فیلمهای عکاسی رنگ

    4-به عنوان عامل جذب کننده مواد در مشاهدات میکروسکوپی

    5--به عنوان عامل ضد نفخ در مصارف دارویی

     6-استفاده از آنتول در سنتز آلدئید

    7-تهیه دی هیدرو آنتول به طریقه نیمه سنتزی

    8-تهیه پارامتوکسی هیدرو تروپیک آلدئید

با وجود تمام خواص دارویی مثبت آنتول نباید از گرد گلپر به مقادیر زیاد مصرف کرد چون ایجاد طپش قلب می کند.

 

اسانس گل راعی(Hypericum perforatum)

در نقطه های روشن برگ غده هایی وجود دارد که مملو از شیره قرمز رنگ مایل به قهوه ای است. در اروپا از این شیره به عنوان موثرترین دارو برای التیام زخمها،سوختگی و مالیدن به محلهایی از بدن که پوست آن کنده شده است،اتستفاده می کنند. برگهای گیاه برای اسب مسموم کننده است.در هند از گیاه به عنوان قابض،ضد کرم معده و روده،قاعده آور و مدر استفاده می کنند.طبق نظر حکمای طب سنتی هوفاریقون یا

علف چای از نظر طبیعت خیلی گرم و خشک است و معتقدند که خشک کننده است و گرفتگیها را باز  می کندو اخلاط و لزجی ها را از هم می پاشد .خوردن آن برای کزاز و باز کردن گرفتگیهای معده و کبد و ازدیاد ترشح ادرار نافع است و قاعده آور و مسهل صفرا می باشد.دم کرده آن برای میگرن و سر دردهای عصبی و تاخیر در عادات ماهیانه زنان جوان،آسم مرطوب،سرع،هستیری و تسکین اعصاب مفید است.برگ ها و گلهای گیاه چای کوهی حاوی غده هایی است که در اثر فشار با انگشتان،اسانس روغنی قرمزی از آنها خارج می شود. در قدیم خیس کرده چای کوهی را در شراب قرمز برای درمان مار گزیدگی تجویز می کردند. در مصرف خارجی برای درمان سوختگی و در مصرف داخلی به عنوان مدر،محرک،افزاینده عادت ماهیانه و برای درمان سیاتیک و تبهای نوبه لی توصیه می کردند.

هم اکنون گیاه را به صورت مصرف خارجی برای درمان زخمها و به صورت مصرف داخلی برای سیانیک ،بی خوابی،گرفتگی عادت ماهیانه،سر درد،سر ماخوردگی،ناراحتی های سینه ای و به عنوان آرام بخش مفید دانسته و توصیه می کنند.ماده شیمیایی فعال هایپرسین فعالیت ضد ویروسی و ضد افسردگی دارد.یکی از آثار جالب چای کوهی  اثر ماده شیمیایی فعال  هایپرسین بر ضد ویروس ایدز است و همچنین این ماده در فعالیت ماده ای به نام MAO و جزء گروه مهمی از داروهای ضد افسردگی می باشند.

 

عصاره پیچ امین الدوله(Lonicera caprifolicuml)

برگ این گیاه دارای مقداری تانن است و در سابق از آن جوشاندهای تهیه می نمودند که به صورت غرغره و به عنوان قابض مصرف داشته است.از گلهای آن در سابق نوعی آب مقطر و شربت مقوی قلب و رفع کننده سرفه و تحریکات سینه تهیه می نموده اند.

رده خزه ها:

زغال سنگ نارس که برای مدتهای طولانی بعنوان سوخت به کار می رفته است ،بیشتر از خزه ها  و گیاهان دیگری که تا حدی پوسیده بودند تشکیل می شد.در سالهای اخیر،زغال سنگ نارس را بعنوان منبع تولید الکتریسیته و همچنین در باغبانی  علمی و زراعت بکار می برند مخلوطی از گونه های مختلف جنس اسفاگنوم بعنوان ماده جذب کننده در زخمها بکار می رود.از طرفی ممکن است که این مخلوط را تحت فشار زیاد بصورت ورقه های نازک در آورند و بعنوان پانسمان جذب کننده مورد استفاده قرار دهند.

 

 

 

 

 

پر سیاوشان(Adiantum capillus)

اندام هوایی این گیاه بعلت داشتن موسیلاژ بعنوان نرم کننده در بیماریهای سینه استفاده می شود. از ترکیبات مهمی که در فیلیسه ها یافت می شوند میتوان هورمونهای لازم جهت پوست اندازی حشرات را نام برد که امروزه نظر بسیاری از محققین را به خود جلب کرده است .

 

دم اسب ایران

گونه های مختلف اکیزوم و به ویژه گونه ارونس در فارماکوبه های قدیمی بعنوان داروهای رسمی ذکر می شدند.اکیوزتوم دارای خواص مدر و بند آورنده خون می باشد.

 

گیاه کبریت(Lycopolium clavatum)

بسیاری از گونه های لیکوپود دارای آلکالوئید می باشند.اسپورهای لیکوپودیوم کلاواتوم را در میکروسکوپی کمی و به طور محدودی در داروهای بوئیدنی و پودرهای پاشیدنی مورد استفاده قرار  

 می دهند.

 

راسته ژینگو(Ginkgoales):گونه Ginkgobiloba

از عصاره خالص برگ گیاه فرآورده هایی به بازار آمده است که جهت رفع عوارض ناشی از نارسایی مزمن اعمال مغز از قبیل کم شدن قوای عضلانی در کهولت استفاده شده است.همچنین از دانه های آن روغن خوراکی بدست می آید.

 

کاج(Pinaceae)

درختهای مختلف آن: کاج(100-70گونه)،نراد(با 50 گونه)درخت نرئل(با 50 گونه) می باشند.گیاهان این تیره بعنوان چوب و ماده اولیه تهیه کاغذ به کار می روند.گونه هایی از کاج (pinus)تولید رزین می کنند مانند رزین کولوفونی والءورزین تربانتین و از بعضی از گونه ها جهت تهیه قطران  استفاده می شود. گونه (Abies balsamea) تولید بالزام کانادا می کند.

خانواده سرو(cupressaceae)

 

از گیاه (Juniperus communis) اسانس تهیه می کنند.

j.virginiana چوب آن را برای ساختن مداد بکار می برند و از روغن  آن در بافت شناسی استفاده

می کنند .

j.oxycedrus ، در نتیجه تقطیر تخریبی تولید روغنی بنام روغن کاد می کند که در دامپزشکی از آن استفاده می کنند.این روغن دارای ترکیبات فنلی و کادینن است .

میوه گیاه مای مرز(Juniperus Sabina) بنام ابهل در بیماری جلدی استفاده می شود.

عصاره گیاه (Thuja orientalis) دارای اثر سیتوتوکسیک بوده است.

آروکاریاسه(Araucariadceae)

 

از برخی از گونه های آگاتیس رزین مخصوصی بنام کوپال(copal) تهیه می گردد که در تهیه ورنی و لاک بکار می رود.

خانواده میریکاسه:

 

جنسMyrica gale حاوی اسانس است.

 

 

 

خانواده گردو(Juglandaceae)

این خانواده  دارای 7 یا 8 جنس است . گیاهان این خانواده بصورت درخت با برگهای مرکب شاخه ای و متناوب ،یک پایه،تک جنسی،میوه شفت مانند با پوسته فیبری یا چرم مانند میباشند.از جنسهای مهم خانواده گردو، جنس Juglans و Petrocarya    است.

اهمیت دارویی:گیاه دارویی این خانواده درخت گردوی معمولی (wolnut) با نام علمی (Juglans regia) می باشد،که حاوی ماده ژوگلون(یک نفوکینون) می باشد که بیماریهای جلدی (از جمله ضد قارچ ) استفاده می شود.جوشانده سرد حاصل از قطعات قسمت سبز و تازه میوه، رنگ قهوه ای به موی سر می هد.از میوه گردو علاوه بر مصرف خوراکی، روغن گردو نیز می گیرند. درخت لرک با نام علمی(Petrocarya fraxinifolia) گیاهی دیگر از خانواده گردو است که وجود ژوگلون در برگهای آن ثابت شده و در شمال کشور بعنوان مرگ ماهی استفاده می شود.

بید(salicaceae)

 

پوست،برگ و جوانه های هر دو جنس حاوی گلیکوزیدهای فنلی مشتقات سالیسیلاتها همچون سالیسین و پوپولین(بنزیل سالیسین)هستند.پوست درخت بید خاصیت تب بر و ضد روماتیسمی دارد.نام علمی بید معمولی (salin alba) می باشد.مان بیدخشت یا بید انگبین که از کربوهیدراتهاست،دراثر فعالیت یک نوع حشره بر روی نوعی درخت بید (s.excelsa)حاصل شده که بعنوان شیرین کننده،ملین و تسکین سرفه استفاده می شود.

توسکا(Betulaceae)

 

ترکیبات فنلی زیادی همچون میریستین،دلفی نیدن،اسد آلاژیکو همچنین ترکیبات ترپنوئیدی همچون لوپه اول و بتولین در گیاهان این تیره یافت می شوند.گیاه معروف این تیره توس یاغان (Betula pendula) می باشد که ازپوست و چوب آن قطران گرفته و بعنوان ضد عفونی کننده استفاده می شود.

 

 

 

خانواده بلوط (Fagaceae)

 

این تیره بصورت درخت یا درختچه همیشه سبز یا برگ ریز با برگهای متناوب و ساده بوده، میوه آنها بصورت فندقه محصور در پیاله ای به نام کوپول می باشد.در این گیاهان اسید شیکیمیک،متیل سالیسیلات و ترکیبات ترپنوئیدی و بویژه تانن یافت می شود.پوست بلوط پاد زهر خوبی برای مسمومیتهای ناشی از آلکالوئیدها و فلزات است.

Fagus sylvatica:از میوه های آن برای تولید روغن استفاده می شود .|پوست گونه های  بلوط حاوی تانن زیادی است وبعنوان مواد تانن دار استفاده می شود.Q.stenophylla جهت تولید رنگ زرد و در روی برگهای گیاهان Q.infectoria و Q.brantii  گال یا مازو یا مازوج تولید اسید تانیک است.

عصاره Q.stenophylla برای تسریع دفع سنگ کلیوی و مجاری ادراری استفاده شده است. از تانن ها (ترکیبلت پلی فنلیک)در پزشکی و داروسازی بعنوان قابض،ضد اسهال و ضد خونریزی و التیام دهنده پوست و در صنعت جوهر سازی و دباغی استفاده می گردد.همچنین بر اثر فعالیت یک حشره روی گونه هایی از درختان بلوط(Q.infctoria) مان گز علفی که از کربوهیدراتها بوده تشکیل می گردد که بعنوان شیرین کننده و ملین مصرف می گردد.ضمنا پوست میوه گیاهان مذکور با نام (جفت) دارای تانن فراوان است.

خانواده نارون(ulmaceae)

 

در پوست درخت نارون(Ulmus compesteris)موسیلاژ وجود دارد در celtis یک ایندول گزارش شد

خانواده شاهدانه(Cannabidaceae)

 

از رازک اسانس فرار و از پایه ماده شاهدانه، حشیش که حاوی کانابیوئیدها از جمله تترا هیدرو کانا بینول است را می گیرند که هر دو خلسه آور می باشند.

خانواده گزنه(urticaceae)

 

جنس مهم این خانواده urit دارای 50 گونه است.گونه گزنه u. dioica بصورت دو پایه است. از برگ گزنه کلروفیل استخراج می شود.اعتقاد بر این است که جوشانده گیاه و خیسانده ریشه آن بصورت لوسیون در رشد موی سر موثر است.همچنین عصاره ریشه گزنه بعضی حالات هیپرتروفی غده پروستات را بهبود می بخشند. پراکندگی تیره در ایران در گیلان و مازندران است.از دانه های گیاه انجره بعنوان مدر استفاده می نمایند.

خانواده صندل(santalaceae)

 

گیاهان این تیره بصورت درخت یا درختچه یا علفی می باشند و غالبا از طریق ارتباط با ریشه گیاهان مختلف بصورت نیمه انگلی بسر می برند. چوب درخت صندل سفید(santalum album) دارای اسانس بوده که بیشتر از الکلهای سزکوئی ترپن تشکیل می شود.اسانس مزبور دارای اثر ضد عفونی کننده است.

مصرف مهم اسانس صندل در عطر سازی است.

خانواده داروش(Lorantaceae)

 

گیاهان این تیره بصورت درخت یا درختچه یا علفی می باشند وعموما به حالت طفیلی و بندرت نیمه طفیلی بر روی درختان و درختچه های مختلف بسر می برند.از جنسهای آن داروش(viscum) با 60 گونه و موخور(Loranthus)با 500 گونه می باشد. جنس این خانواده داروش(viscum)بوده که گیاه طفیلی و همیشه سبز بوده و داغرای ترکیبات سیکلیتول می باشد.این گیاهان  در آسیا و شمال آفریقا رویش دارند.گونه v.album حاوی ماده چسبنده ای بنام ویسین در میوه های خود است که در تهیه چسب استفاده می شود .میوه دارواش دارای اثر کاهش دهنده فشار خون،مدر و ضد تومور است.مصرف فراورده دارویی داروش باید بدقت صورت گیرد.میوه گیاه شیرینک(Loranthus grewinkii)با نام کشمش کولی بعنوان برطرف کننده موهای سطحی پوست مصرف سنتی دارد.

راسته علف هفت بند(polygonales)

 

در گیاهان ایت تیره معمولا پیگمانهای آنتوسیانین وجود دارند.از دیگر ترکیبات مهم،فلاونها و فلاونولها هستند،مثلا(Fagopyrum esculentum) منبع تجارتی تهیه روتین می باشد که به میزان 3 تا 4 درصد در گیاه وجود دارد. کینونها،آنتراکینونها،دی آنتروکینونها ،در بسیاری از گونه های ریوند،ترشک و پلی گونوم یافت می شوند.ریشه رباب یا ریوند و ریشه ریواس ملین اند. چون علاوه بر انجبار بعلت دارا بودن تانن فراوان در ریزوم ان دارای اثر قابض قوی است. در علف هفت بند تمام قسمتهای گیاه،دارای اثر قابض قوی است.تخم هماز بعنوان رنگ مو و بدلیل تانن آن به عنوان بند آورنده خون استفاده می شود.از بین گیاهان فوق فقط Fagopyram در ایران نیست و از بین گونه های قاثعئ منحصرا گونه rh.ribess بنام ریواس در ایران می روید.

خانواده سرخاب کولی(فیتولاکاسه)

 

برگها و ریشه گونه p.americana  را گاهی با بلادون مخلوط می کنند.در صورتی که از میوه ارغوانی آن جهت رنگ کردن فراورده ها استفاده می کنند.این گونه تنها خانواده در ایران است که بخصوص در استان گیلان به صورت بوته ای می روید.

خانواده میخک(caryophlaceae)

 

بسیاری از گیاهان تیره میخک حاوی مقادیر زیادی ترکیبات ساپونینی می باشند،ریشه گیاه صابونی

(Saponaria officinalis) دارای حدود 5 درصد ساپونین بوده و بعنوان ماده پاک کننده مورد استفاده قرار می گیرد.از ریشه بعضی از گونه های چوبک مثل (Acanthophllum squarrosum) جهت شستشو و در ساخت حلوای ارده(حلوا شکری) استفاده می شود.هر سه جنس ذکر شده در ایران وجود دارند.

 

 

 

تیره اسفناج(Chenopodiacese)

گونه (Worm sead)حاوی آسکاریدول می باشد که جزء اسانسهای پر اکسیدی است.اسانس کنوپود اثر کرم کش قوی دارد.مصرف ml20-16 آن در اسب که آسکاریدهای آن به سختی دفع می گردند موجب می شود که 95 درصد این طفیلی ها به کلی از بین بروند.

احتیاط:مقادیر کم در انسان بی اثر و مقادیر زیاد خطرناک است.

  • نظرات()