تبلیغات
گیاهان دارویی
گیاهان دارویی
وبلاگ گیاهان دارویی
چهارشنبه 16 مرداد 1387

دستیابی به جایگاه واقعی گیاهان داروئی در ساخت دارو

چهارشنبه 16 مرداد 1387

نویسنده :پژمان

دستیابی به جایگاه واقعی گیاهان داروئی در ساخت دارو
علی رضا اردلان1 ، توران و پوران اردلان2
1 ، پژوهشگر و عضو هئیت علمی پژوهشكده امیر كبیر، عضو جامعه مخترعین و مبتكرین ایران
2- ، دانشجویان شیمی محض و اعضای جامعه مخترعین و مبتكرین ایران.


خلاصه

ساخت دارو دارای معیارهای علمی بین المللی است كه جز با همكاری متخصصین رشته‌های ذیربط ممكن نیست و آن دارویی است كه دارای خواص، عوارض، و ماندگاری تعیین شده باشد. بهبود بیمار را با كمترین عوارض جانبی فراهم آورد و به اخذ مجوزهای لازم نایل گردد چنین دارویی می‌تواند گیاهی ، معدنی ، شیمیایی یا با منشاء حیوانی یا سایر مواد و روشها باشد كه به صورت مفرده یا تركیب فرموله می شود مهم این است كه از آخرین دستاوردهای علمی به سود بیمار استفاده گردد. تفكیك داروهای شیمیایی یا سایر منابع از داروهای گیاهی چندسالی است متداول شده است. در طول تاریخ گیاهان دارویی و استحصالات آن به تنهایی یا همراه با سایر مواد در نسخ پزشكان و فرهنگ عامه ملل تجویز گردیده است. و براین باورم كه توسعه پایدار گیاهان دارویی زمانی میسر می‌گردد كه ماده مؤثره گیاهان دارویی در قسمتی از فرمول دارو قرار گیرد و از همه عوامل برای ساخت دارو بدون هیچ محدودیت و تعصبی برابر دانش روز استفاده شود.
واژه های کلیدی : OTC ، گیاهان داروئی .
 

مقدمه

در جهت توسعه پایدار گیاهان داروئی می‌توان گونه‌های كشت شده را جایگزین برداشت از طبیعت نمود و در مصرف عامه باورهای صحیح را تائید و خرافات را رد كرد. گیاهان داروئی و داروهای گیاهی OTC را تعیین نمود و آنها را با مشخصات و ذكر میزان مصرف، خواص و عوارض به علاقه‌مندان عرضه و اطلاع رسانی كرد و نـظام نامه‌ای تدوین و لیست آن را دراختیار قرار داد و مصرف بدون نسخه را به همین لیست محدود كرد. در مورد مصارف صنعتی و كارخانجات داروسازی گونه‌های اصلاح شده به سفارش كشت و در اختیار قرار داد. ساخت داروی گیاهی یك مزیت است و علاقمندان خاص خود را دارد. موضوع داروهای گیاهی چندسالی است كه مطرح شده است و با تـمام مزایائی كه دارد فراگیر نیست و طیف وسیعی از درمانهای جدی را شامل نمی‌شود و در ساخت و استخراج ماده موثر نیز با محدودیتهایی همراه است در مواردی برای مواد حامل نگهدارنده، پایدار كننده، تسهیل كننده، پوشش و سترون‌سازی به مواد و روشهای غیر گیاهی نیاز دارد. توصیه یا رد متعصبانه داروهای گیاهی و شیمیایی یا سایر روشهادیدگاه افراطی است و اصرار شدید به یكی از روشها موجب محروم شدن بیمار از مزایای روش دیگر خواهد شد و قابل پذیرش همه متخصصین نیست. دارو از هر منشاء که باشد اگر بصورت علمی تجویز نشود خطرآفرین است داروی گیاهی می تواند در مقایسه با مشابه خود از سایر منابع انتخاب اول باشد ولی انتخاب بی خطر نیست و باید به عوارض و تداخل احتمالی آن نیز توجه داشت .
 

مواد و روشها

توسعه علم شیمی در دو قرن گذشته آغاز تحول سودآوری برای غربیها بود .آنها با فرستادن استاد و پذیرش دانشجو دست آوردهای خود را در سایر ملل ترویج نمودند . بسیاری از مواد شیمیائی جدید را که کوچکترین خواصی داشت و حتی موادی که ریشه آن در شرق بود با شکل و نام جدید عرضه و در انحصار قرار دادند پس از توسعه صنعت بسته بندی در اشکال مختلف با حجم کم و دز تعیین شده تولید انبوه و بنام داروهای اسپسیالیته صادر و ماده مؤثره آن را در کتب و فارماکوپه ها معرفی نمودند و خلاء ناشی از درمانهای پرحجم تکراری و خسته کننده سنتی را با روش کم حجم و مدرن خود پر کردند در زمان جنگهای جهانی و گسترش نیاز به دارو و کشف چند داروی حیات بخش و ارائه روشهای مدرن تشخیص طبی اطمینان پزشکان و بیماران افزایش یافت . تا آن زمان مجموع مواد شیمیائی و سایر منابع شامل صدها گونه و هزاران فرمول بود که بتدریج رایج شده بود . از حدود سال 1965 به بعد پس از مصرف میلیونها دز از هر مواد یکی پس از دیگری تجویز آن ممنوع یا محدود شد و بازنگری وسیعی به آنچه تا قبل از این معمول بود صورت پذیرفت و این بدین معناست که معلوم گردید این فرهنگ سازی بر آزمون گسترده روی انسانها استوار بوده است و آنچه تجویز شده یا اثر درمانی آن ناچیز یا عوارض سوء آن بسیار بوده است در این حرکت علاوه بر خسارات انسانی ناشی از عوارض سوء متأسفانه سهم گیاهان داروئی در فرمولاسیونها شدیداً کاهش یافت و طب سنتی ملل کمرنگ گردید . یک بررسی دقیق نشان می دهد که عوارض سوء و حذف این مواد زمانی اعلام می گردید که یا ملل دیگر قادر به سنتز آن شده بودند یا خود کشور سازنده جایگزین مناسبی معرفی کرده بود . عجیب آن که غربیها که توسعه مواد شیمیائی جدید را برای درمان آغاز کردند خودشان آغازگر توسعه گیاهان داروئی و توجه به طب سنتی ملل دیگر هستند که دلیل آن متکی بود طب سنتی بر هزاران سال تجربه فرهنگهای مختلف است البته آنچه اکنون در درمان معمول است نتیجه تجربه قرنها و برگزیده ای از مجموعه مواد و علوم است بدون شک پیشرفتهای حاصل شده مهم ، تحسین برانگیز و قابل تقدیر است که هم اکنون نتیجه تلاش متخصصین بصورت فراگیر در اختیار بشریت قرار داد .
 

نتایج و بحث:

نتایج این بررسی تحولات و تغییرات نشان می‌دهد كه توسعه پایدار گیاهان داروئی به عوامل زیر بستگی دارد:
1-كشت گیاهان داروئی بجای برداشت از طبیعت برای تامین مواد اولیه كارخانجات داروسازی ومصارف سنتی .
2-ایجاد نظام نامه برای مصرف OTC .
3-ساخت داروهای 100% گیاهی برای پزشكان و بیماران علاقه‌مند .
4- مشارکت با کشورهای پیشرفته و ایجاد کارخانجات مدرن موجب تلفیق تجربه ما و تکنولوژی آنها می گردد و ورود به بازارهای جهانی را در پی دارد .
5-ساخت دارو از هر منشاء بدون هیچ محدودی در انتخاب مواد اولیه كه این روش فراگیرترین شیوه معمول در جهان در طول تاریخ در ملل مختلف است و هم اكنون نیز رایج است.
متخصصین با بررسی همه عوامل گزینه برتر را درخدمت درمان قرار دهند با نگرش تاریخی به تركیبات داروئی سهم گیاهان داروئی نسبت به سایر مواد در قرون گذشته بیشتر بوده است كه آموزش و اطلاع رسانی می‌تواند دستیابی به جایگاه واقعی گیاهان داروئی را در ساخت دارو میسر سازد.
مراكز علمی با شناخت ماده موثره گیاهان و اثبات خواص و تعیین دز و عوارض احتمالی آن و ارائه نتایج تحقیقات به كارخانجات داروسازی درتوسعه پایدار گیاهان داروئی نقش موثری را برعهده دارند.
بسیاری از بیماران كه درمان آنها ناشناخته مانده است در انتظار تلاش پژوهشگرانی هستند كه از بزرگترین كارخانه سنتز مواد كه همانا طبیعت است به داروی خود دست یابند و هرچه این تحقیقات گسترده باشد سهم ماده موثره گیاهی دركنار سایر عوامل تشكیل دهند دارو بیشتر خواهد بود.
 

سپاسگزاری

از همکاری جناب آقای مهندس محمد علی عسکرزاده و همکاران محترم ایشان در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان قدردانی می نمایم و از توران و پوران اردلان همکاران واحد تحقیق و توسعه R&D پادینا که در بررسی کتب قدیم جستجو نموده اند سپاسگزارم .

 

منابع

1. مجموعه قانون در طب ابوعلی سینا انتشارات سروش
2. فرمولر داروهای جالینوسی دكتر جنیدی
3. كدكس 1949 فرانسه
4. مجموعه پزشكی جلد اول دكتر مرتضی شاهین
5. فرهنگ داروئی ایران ؛ دكتر رهنما چیت‌ساز، دكتر توكلی صابری.
6. MIDDLE EAST 1992
7. پزشكی نامه ناظم الطباء
8. و با استفاده از متون قدیمی و نظریات شخصی


TO GAIN ACCESS TO THE REAL IMPORTANCE OF PLANT DRUGS IN MAKING DRUGS
Alireza ARDALAN
Assistants: Touran & pouran ARDALAN
Adress: Mashhad-Chaheshk-padina, Applied Industries & Researches Complex on Natural P.O Box: 91735-1183
1- Researcher and member of Iran Society of Inventors & Innovators.
2- students in Pure Chemistry and members of Iran Society of Inventors & Innovators.

Abstract
By examining books and written works of RAZY (Rhazes) and AVICENNA as well as other Iranian medical books during the past centuries and propagation of Chemical Drugs during the two recent century in treament and finally, rejection of Chemical Drugs during the three recent decennials and a new attention to the plant Druge, all of them, are enough convincing reasons for proving that the plant Drugs used in drugs preparation have proved their efficiency during the history.
I thank deeply Miss. Touran & Pouran ARDALAN for their valuable cooperation and studies of the ancient books in this field.
Keywords : medicinal plant , making drugs




سه شنبه 15 مرداد 1387

بررسی ارزش علوفه ای و دارویی درمنه كوهی (Boiss. Artemisia aucheri ) در استان گلستان

سه شنبه 15 مرداد 1387

نویسنده :پژمان

بررسی ارزش علوفه ای و دارویی درمنه كوهی (Boiss. Artemisia aucheri ) در استان گلستان
قاسمعلی ابرسجی١ و حسن اكبر پور١
1- اعضای هیات علمی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان
گرگان - خیابان شهید دكتر بهشتی - روبروی سازش - مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان - كد پستی 4915677555


خلاصه

درمنه كوهی (Artemisia aucheri ) گیاهی است بوته ای از خانواده Asteraceae به ارتفاع 25 تا 50 سانتی متر . این گونه در ارتفاعات و مراتع ییلاقی استان گلستان به وسعت تقریبی 68500 هكتار از منطقه حاجی آباد تا خوش ییلاق به وفور یافت می شود و معمولاً در فصل پائیز و زمستان مورد تغذیه دامهای منطقه قرار می گیرد . بر اساس نتایج بدست آمده از تحقیقات ، 17 تركیب عمده در اسانس این گیاه شناسایی و تعیین گردیده است (1) . تحقیقات انجام یافته نشان داده است كه گونه Artemisia aucheri دارای خاصیت ضد قارچی می باشد(6). با توجه به ارزش داروئی وعلوفه ای Artemisia aucheri ، جهت تعیین برخی از تركیبات شیمیایی درمنه كوهی ، از اندامهای هوایی این گیاه در سه مرحله رشد رویشی ، گلدهی و رسیدن بذر تعدادی نمونه و بصورت تصادفی از رویشگاه اصلی تهیه و در آزمایشگاه ، درصد پروتئین خام ، درصد چربی ، درصد الیاف خام ، درصد خاكستر ، درصد فسفرو میزان انرژی تعیین گردید . نتایج نشان داد كه درصد پروتئین خام این گیاه در سه مرحله فنولوژی ، یكسان نبوده بلكه بیشترین مقدار آن در مرحله رشد رویشی به میزان22/13 درصد می باشد كه با افزایش سن گیاه كاهش می یابد . بطوریكه میزان آن در مرحله گلدهی به 76/8 درصد و در مرحله رسیدن بذر به حداقل خود یعنی 37/7 درصد میرسد .
واژه های کلیدی : درمنه کوهی،ارزش علوفه ای،استان گلستان

 

مقدمه

یكی از مهمترین گیاهان بوته ای موجود در عرصه مراتع ، گیاهان جنس درمنه ( Artemisia) هستند كه به دلیل تنوع خواهشهای اكولوژیك ، دارای گونه های متعددی بوده و جوامع وسیع پوشش طبیعی مناطق استپی و نیمه استپی كشور را تشكیل می دهند . این گونه ها خصوصاً از اوایل پائیز و به تدریج بعد از مرحله گلدهی و رسیدن بذر كه گیاه تدریجاً خشك شده و منجر به تبخیر چربیهای فرار موجود در اندامها می گردد ، مورد چرای دام قرار می گیرند . بر اساس نتایج بدست آمده از تحقیقات ، 17 تركیب عمده ازجمله آلفا توجن، آلفا پینن ، كامفن ، سابینن ، بتا پینن ، بتا میرسن ، آلفا ترپینن ، پی سیمن ، 1 و 8 سینئول ، كامفر ، بورنئول ، 4 ترپینئول ، آلفا ترپینئول، ژرانیل استات ، آلفا كوپائن ، نرولیدول ، كاریوفیلن اكسید، در روغن اسانس این گیاه شناسایی و تعیین گردیده است (1). روغن های اصلی این گونه بر روی عفونتهای vaginalis Trichomonas مؤثر می باشد (4). تحقیقات انجام یافته نشان داده است كه این گونه دارای خاصیت ضد قارچی می باشد(5). همچنین بررسی ها نشان داد كه گونه Artemisia aucheri دارای شش oxygenated monoterpens می باشد(6) . در این گونه تركیبات اصلی عبارت بودند از verbenon ،camphor ، cineol ، Trans-verbenol (7) . لذا با توجه به اهمیت این گونه و ویژگیهای فوق الذكر و همچنین جهت استفاده بهینه و حفظ رویشگاهها ،آگاهی از تركیبات شیمیائی این گونه ضروری می باشد .
 


مواد و روشها

جهت تعیین برخی از تركیبات شیمیایی موجود در اندامهای هوائی گونه گیاهی درمنه كوهی( Artemisia aucheri) تعدادی نمونه وبصورت تصادفی از نقاط مختلف رویشگاه و در سه مرحله مهم فنولوژی گیاه (مرحله رشد رویشی ، مرحله گلدهی و مرحله رسیدن بذر ) برداشت گردید . در آزمایشگاه با استفاده از روشهای استاندارد و معمول ، فاكتورهایی از قبیل ، درصد ماده خشك ، درصد پروتئین خام ، درصد چربی ، درصد الیاف خام ، درصد خاكستر ، درصد فسفر ومیزان انرژی خام اندازه گیری و تعیین گردید .
 


نتایج و بحث

بررسی ارزش غذائی به منظور بررسی كیفی علوفه وتلفیق آن با مقادیر كمی جهت برآورد دقیق ظرفیت مراتع وتنظیم جیره غذائی دامهائی كه از مراتع استفاده می كنند از اهمیت ویژه ای بر خورداراست(2) . االبته دربعضی موارد خوشخوراكی علوفه را نمی توان از طریق تركیبات شیمیائی تعیین نمود. ازطرف دیگر به نظرمی رسد كه هر نوع تركیب گیاهی كه عطر ویاطعم علوفه را تغییردهد با تاثیر بر حواس دام برخوشخوراكی علوفه نیز تاثیر خواهد گذاشت(3) . در این بررسی مشاهده گردید كه با توجه به اینكه درمنه كوهی در مرحله رشد رویشی كه دارای 22/13درصد پروتئین خام می باشد ولیكن در این مرحله كمتر مورد مصرف قرار گرفته و دامها رغبت چندانی به خوردن آن از خود نشان نمی دهند. اما همین گیاه در فصل پاییز وزمستان كه همزمان با ریزش بذر وخشك شدن گیاه بوده ونیز نسبت به مرحله رویشی از میزان پروتئین خام كمتری برخوردار می باشد ولی بهتر مورد استفاده دام قرار می گیرد كه علت آن احتمالا به دلیل وجود اسانسهای موجود در این گیاه در طول دوره رویش وتا مرحله گلدهی می باشد كه پس از این مرحله وبا تبخیر اسانسها،مورد تعلیف دام قرار می گیرد كه این خود عامل مهمی در حفظ وبقاءاین گونه بوده است زیرا مصرف این گیاه در این زمان باعث می شود كه بذور در عرصه ریزش كرده وتوسط سم حیوانات وارد خاك شده و نقش مهمی در زاد آوری گیاه داشته باشد.
 


منابع

1 - اكبر پور ، حسن ، 1374 . مطالعه خصوصیات اكولوژیك در منه كوهی (Artemisi aucheri) در منطقه گرگان و دشت ، پایان نامه كارشناسی ارشد ، دانشگاه علوم كشاورزی و منابع طبیعی گرگان .
2 - صادقی ، بهنام ، 1371 . بررسی ارزش غذایی بر اساس چند تركیب شیمیایی در گونه های شناخته شده جنس درمنه از مراتع ایران ، پایان نامه كارشناسی ارشد ، دانشگاه تهران .
3 - قدسی راثی، هومن ،1375.مقایسه روشهای تعیین خوش خوراكی وبررسی عوامل مؤثربرخوش خوراكی گونه های مهم مرتعی منطقه چهارباغ گرگان، پایان نامه كارشناسی ارشد دانشگاه تهران .
4-Abdollahy, F.,Ziaei H.Shabankhani B,and M.Azadbakht,2004,Effect of essential oil of Artemisia aucheri Boiss.Zetaria multiflora Boiss,and Myrtus communis L. on Trichomonas vaginalis,2nd International congress on traditional Medicine and Materia Medica,Tehran,Iran.
5-AMIN,G.,ANAHITA DEHMOOBED.,et.al.Screeng of Iranian plants for Antifongal activity.Department of pharmacognosy,Tehran university of Medical science.Tehran,Iran.
6-Bamoniri.A.,2004,constituents of the essential oil of Artemisia aucheri in kashan area., Iranian Jurnal of pharmaceutical research.2:83-83.
7-Sefidkon, F.,A.jalili and T.Mirhaji,.2001,Essential oil composition of three Artemisia spp.from Iran.Resarch institute of forests and rangelands,p.o.Box 13485-116,Tehran,Iran.


Investigation on forage and medicinal value of Artemisia aucheri Boiss. in Golestan province
Ghasem Ali Abarsaji & Hassan Akbar Pour
Members of scientific board of Agricultural and Natural Resources Research center of Golestan Province
E.mail : gh_abarsaji@yahoo. com

Abstract
Artemisia aucheri is a shrubplant of the Asteracea family with a height 25-50 cm.This plant is found plenty on elevated aereas and summer ranges about 68500 hectars from Haji Abad to Kosh Yeelagh regions. Artemisia aucheri is feeded by livestock in autumn and winter seasons.Based on results obtained from investigations,there have been identified and determined 17 main compounds in extract of this plant.Accomplished investigations show that Artemisia aucheri species has anti-fungal properties.with regard to medicinal and forage value of Artemisia aucheri,to determine some of chemical compounds of this plant,there were prepared a number samples of the aereal organs of this plant in original site of Artemisia aucheri in three stages including vegetative,flowering and seed rippening stages as random.Then the samples were transited to the laboratory and measured some factors include crude protein percent,fat percent,crude fiber percent,ash and phosphorous percent and the rate of energy.Results showed that crude protein rates of Artemisia aucheri in three stages was not the same, but the most amount of crude protein was 13.22% at vegetative growth stage and it reduces with increasing of the plant age so that its rate reaches to 8.76% at flowering stage and minimum 7.37% at seed rippening stage.
Key words:Forage and medicinal value,Artemisia aucheri ,Golestan province




سه شنبه 15 مرداد 1387

بررسی اسانس بذر گیاه دارویی Vitex pseudo-negundo (هنده بید ) در سبزوار

سه شنبه 15 مرداد 1387

نویسنده :پژمان

بررسی اسانس بذر گیاه دارویی Vitex pseudo-negundo (هنده بید ) در سبزوار
سید هاشم اخلاقی1 - اسماعیل فیله كش2 - رضا طیبی3- محبوبه سادات مقدسی ثانی4
1- مربی دانشگاه آزاد اسلامی سبزوار 2 - كارشناس ارشد پژوهشی ایستگاه تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی سبزوار 3 - دانشیار دانشگاه تربیت معلم سبزوار 4- كمك كارشناس گیاهان دارویی سبزوار - صندوق پستی 103 تلفن 2647006 - فاكس 2647491


چكیده

گیاه دارویی Vitex pseudo-negundo در خراسان و بالاخص شهرستان سبزوار رویش داشته و به صورت درختچه هایی به ارتفاع 1-3 متر و به قطر تاج پوشش 5-3 متر به طور طبیعی در مسیل ها و آبراهه ها و كناره های رود خانه های فصلی و دائمی گسترش دارند. برای گونه های مختلف جنس Vitex خواص متعدد دارویی از جمله : محرك برای ترشح غدد هیپوفیز , ازدیاد شیر , خواص ضد باكتریایی , بهبود برخی ناراحتی های گوارشی و ... ذكر گردیده (3) و شركت های بزرگ دارویی جهان اندام های مختلف این گیاه را به صورت طبیعی , قرص, كپسول, قطره , شربت و ... عرضه می كنند . با توجه به اهمیت روزافزون این گیاه و كاربرد آن در درمان انواع بیماری ها , بررسی میزان اسانس آن در مناطقی كه سطح زیادی از این گونه در آن گسترش دارد حائز اهمیت بوده و می تواند راه را برای شرائط تجاری كردن این گونه را فراهم نماید . این بررسی در ادامه پژوهش های انجام گرفته برای تعیین میزان اسانس اندام های مختلف گیاه Vitex انجام گرفته است و ریشه و بذر ( میوه ) این گیاه از عرصه آبخوان سبزوار ( كیلومتر 45 جاده سبزوار به تهران) جمع آوری و به روش تقطیر با آب و بخار آب با دستگاه كلونجر اسانس گیری شد . نتایج حاصله نشان می دهد كه : میزان اسانس موجود در ریشه به میزان بسیار ناچیز و میزان اسانس در میوه (بذر) به میزان 8/0 % در این منطقه نسبتا خوب بوده و با توجه به نتایج حاصله از سایر مناطق بالاترین میزان اسانس را دارا می باشد .نتایج این بررسی می تواند زمینه كاربرد و استفاده اقتصادی از این گیاه را برای ورود به عرصه دارو های گیاهی فراهم نماید .
كلید واژه ها: itex pseudo-negundo اسانس - بذر -سبزوار

 

مقدمه

آمار ارائه شده در سالهای اخیر در مورد مصرف گیاهان داروئی نشان می دهد كه مصرف آن در كشورهای پیشرفته به شدت افزایش یافته است. مواد موثره حدود 50% داروهای عرضه شده به بازار دارای منشا طبیعی هستند و در برخی از كشورها مردم بیش از 90% داروهایی كه مصرف می كنند منشا گیاهی دارد. از طرف دیگر تهیه برخی از مواد موثر فعال صنعتی كه در صنایع داروئی از اهمیت زیادی برخوردار بوده، تولید آنها به صورت صنعتی مشكل و یا امكان پذیر نیست. این دسته از مواد یا بطوركلی فرمول پناشناخته ای دارند و یا به دلیل داشتن فرمول بسیار پیچیده شیمیایی، تولید آنها مستلزم صرف هزینه بالائی است. مواد موثره گیاهان اثر بخشی تدریجی دارند و اثرات جانبی آنها نیز مفید است، طعم، بو، مزه فرآورده های حاصله از مواد موثره گیاهان داروئی مطلوب است.
شناخت اسانس های جدید گیاهی بالاخص گیاهان داروئی بومی در كشور ما از اهمیت ویژه ای برخوردار است. این امر می تواند ضمن كاهش وابستگی داروئی به ماده اولیه داروها، زمینه ایجاد اشتغال و تولید داروهای جدید را نیز فراهم نماید. گیاه هنده بید با نام علمیpseudo-negundo Vitex از جمله گونه های داروئی است كه كار پژوهشی بر روی آن كمتر انجام گرفته است. این بررسی برای نشان دادن مواد موثر در اندام های مختلف این گونه برای اولین بار انجام گرفته و امید است این پژوهش مورد استفاده محققان داروسازی و.... قرار گیرد.
 

پنج انگشت: Vitex L.

Vitex sp از خانواده Verbenaceae رویشگاه آن در نقاط مختلف استپی و جنوب ایران می باشد. نام فارسی آن در نقاط مختلف به نام پنج انگشت، فلفل دروغی، هنده بید و... نامیده می شود.
این گیاه بیشتر به صورت درختچه یافت می شود و دارای چندین گونه در سراسر جهان می باشد. گونه های ذیل از ایران نام برده شده است (2):
1Vitex angus- castus - : مناطق رویشی آن در استان خراسان و همچنین نواحی استپی اطراف كرج به صورت طبیعی دیده می شود.
2: Vitex angus castus var. micrantha - با نام فارسی جاز، برگها ریزتر و بوی آن تند زننده، در ارتفاعات غرب (تنگه ملاوی، سپید دشت و دورود) دیده می شود.
Negundo -3 Vitex : به صورت درخت و ارتفاع درخت به 8 متر می رسد رویشگاه آن در اپسین بندرعباس است
4-: Vitex pseudo-negundo با نام های محلی پنج انگشتی, بنگله، نیگرو، گناك و گنگ و هنده بید و... . این گونه دامنه رویشگاهی بالائی داشته و در آسیای غربی، سوریه، كردستان، ایران، افغانستان گسترش دارد. دامنه انتشار این گونه در بیشه زرد، رود دز، دورود تا بختیاری گچساران، هفت گل، بهبهان، اهواز و فارس (سیوند و كازرون، فیروز آباد) جهرم، در بلوچستان (چابهار، تنگه سرحه، كاراندرو) در خراسان از عباس آباد میامی و سبزوار می باشد. این گونه بیشتر به صورت درختچه به ارتفاع 3-1 در مسیل رودخانه های فصلی به صورت كلنی دیده می شود.
5- Vitex trifolia: درختی كوچك (درختچه) به ارتفاع 6 متر. در مناطق نیك شهر و ایرانشهر گسترش و نام محلی آن گنك است.)2)

مواد و روشها

الف : جمع آوری و آماده سازی نمونه گیاهی :
نمونه های مورد بررسی از عرصه آبخوان ایستگاه سبزوار جمع آوری گردید. این منطقه در فاصله 45 كیلومتری غرب سبزوار و در شمال جاده سبزوار به تهران قرار داشته و ارتفاع متوسط آن از سطح دریا 1050 متر می باشد . متوسط بارندگی منطقه 200 میلیمتر و از نظر اقلیمی در اقلیم فراخشك سرد قرار می گیرد. گیاه Vitex به صورت درختچه های حجیم به قطر 5-3 متر و و ارتفاع 1-3 متر بیشتر در مسیل آبراهه های فصلی و كنار رودخانه ها دیده می شود. خاك عرصه سبك و بیش از 60% آن را گراول تشكیل می دهد. نمونه ریشه از سایه انداز گیاه از عمق cm80-50 بیرون آورده و پس از وزن نمودن و تعیین درصد رطوبت، قطعه قطعه و در هوای آزاد خشك گردید. برای اسانس گیری از پودر خورد شده كه در هوای آزاد خشك شده بود استفاده گردید. بذر ( میوه ) گیاه از روی سرشاخه هایی كه در سال جاری تولید بذر نموده و در حال سفت شدن بود جمع آوری و به آزمایشگاه انتقال یافت . پس از تعیین درصد رطوبت به 2 صورت تر و پس از خشك شدن بدون اینكه هیچ عملی روی بذور انجام گیرد اسانس گیری شد .
 

اسانس گیری

اسانس گیری به روش تقطیر با آب و بخار آب با استفاده از دستگاه كلونجر انجام گرفت . این عمل در دمای 79 درجه سانتیگراد برای شروع و پس از به جوش آمدن در دمای 35 درجه تنظیم تا عمل تقطیر انجام گیرد . بیشترین میزان اسانس در 15 دقیقه اول حاصل می آید . پس از 5/1 ساعت هنگامی كه دیگر به حجم اسانس افزوده نشد اسانس گیری متوقف گردید. اسانس حاصله بوی ملایم و رنگ زرد روشن داشت .
 


نتایج و بحث

علیرغم اینكه در برخی منابع برای ریشه این گیاه نیز اسانس و میزان مواد متشكله ذكر شده ولی اسانس موجود در ریشه این منطقه بسیار ناچیز بود . در اسانس در جمع آوری شده نمونه های بذر در نمونه نر حدود 8/0 درصد و در نمونه خشك شده در هوای آزاد 62/0 درصد بود. گسترش این گونه در مسیل ها و نواحی خشك و نیمه خشك به عنوان یك توان بالقوه تولیدی در عرصه گیاهان دارویی می تواند مد نظر قرار گیرد . میزان اسانس موجود در بذر بررسی شده در مناطق دیگر از جمله مسیر فیروزآباد به شیراز ارتفاع 1800 متر با میزان 25/0 (1) و تحت جلگه نیشابور با 72/0 (4) نشان می دهد كه با اسانس موجود در رویشگاههای منطقه سبزوار متفاوت بوده و نیاز به بررسی عمیق تری می باشد .
 

پیشنهادات

انجام بررسی های ذیل برای روشن شدن وضعیت این گونه در فهرست گیاهان دارویی الزامی می باشد :
- دامنه گسترش این جنس و گونه در نواحی مختلف و سطحی كه هر گونه به خود اختصاص داده است .
- موارد مصرف سنتی این گونه , نوع اندام مصرفی و سایر كاربرد ها
- مناطقی كه امكان بهره برداری از این گونه به صورت پایدار وجود دارد .
- نحوه بهره برداری از اندام ها و ضرورت بهره برداری از هریك
به نظر می رسد با توجه به عدم شناخت كافی از این گونه بهره برداری از اندام های مختلف این گونه بالاخص بذر باید با احتیاط صورت پذیرد .

 

منبع

احمدی , لطیفه - 1379 - شناسایی و و مقایسه تركیب های موجود در اسانس برگ و میوه گیاه دارویی پنج انگشت Vitex pseudo-negundo -تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران شماره 5 - نشریه شماره 219 مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع
ثابتی , حبیب ا...- 1373 - درختان و درختچه های ایران - انتشارات دانشگاه یزد
زرگری , علی -1368 - گیاهان دارویی جلد 3 - دانشگاه تهران
مهرزاد , حسین - 1375 - تجزیه و شناسایی اسانس هنده بید Vitex pseudo-negundo - پایاننامه دكترای داروسازی - دانشگاه علوم پزشكی تهران

Study of the seed essence medical plant,s Vitex pseudo-negundo in Sabzevar
S. H. Akhlaghi (1), I. Filehkesh(2).R. Tayebee (3)
(1) Azad University of Sabzevar (2)Station Agriculture and Natural Resources in Sabzevar-(3), Sabzevar Teacher Training University
Abstract:
Vitex pseudo-negundo, as a medical drug, naturally grows in several regions of Iran. This species exists around seasonal rivers in Sabzevar. Several pharmaceutical and medicinal properties of this species caused to introduce Vitex pseudo-negundo as a familiar drug. Ups to now, several efforts have been done to introduce constituents and quantity of each chemical in different parts of this species. Therefore, further investigation on the essence constituents and germination time of this plant has attracted great interest in the past few years. constituents of seed, of Vitex pseudo-negundo gathered from the height of 1050 meter in the 42 Km of the west of Sabzevar in the late of Mehr. The extracts were obtained using water steam distillation with Klonjer apparatus.
Result & Discussion: The essence Vitex pseudo-negundo was ./8 % . This plant is good geneus for investigation




سه شنبه 15 مرداد 1387

بررسی میزان فلاونوئید نارنجین روی میوه نارنج (Citrus aurantium L.) در تنكابن و جیرفت

سه شنبه 15 مرداد 1387

نویسنده :پژمان

بررسی میزان فلاونوئید نارنجین روی میوه نارنج (Citrus aurantium L.) در تنكابن و جیرفت
خدایار همتی1، زین العابدین بشیری صدر2 و احمد احمد پور3
1-دانشگاه علوم كشاورزی و منابع طبیعی گرگان 2- سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران 3-ایستگاه تحقیقات مركبات جیرفت


خلاصه

این تحقیق در قالب طرح كاملاً‌ تصادفی درمؤسسه های تحقیقات مركبات تنكابن( كترا) وجیرفت در انجام شد. در این تحقیق تأثیر زمان برداشت میوه نارنج( (Citrus aurantium L. بر فاكتورهایی مانند ضخامت پوست میوه ، ماده خشك میوه ، میزان عصاره كل و مقدار نارنجین موجود در عصاره كل بررسی گردید . در این تحقیق استخراج عصاره كل به روش هگزان و اندازه گیری مقدار نارنجین با استفاده از دستگاه كروماتو گرافی مایع با كارایی بالا(HPLC) انجام گرفت. بر اساس نتایج این تحقیق زمان برداشت اثر معنی داری روی میزان نارنجین داشت بالاترین مقدارنارنجین در تنكابن ( 44/10درصد ) بیشتر از جیرفت(29/5 در صد) در عصاره میوه هایی كه 45 روز پس از گلدهی كامل استخراج شدند بدست آمد .
واژه های کلیدی : فلاونوئید،نارنجین و زمان برداشت .

 

مقدمه

میوه های نارس گونه های مختلف مركبات به عنوان ذخایر مهم فلاونوئیدها شناخته شده اند . نارنجین یكی از فلاونوئیدهایی است كه مزه بسیار تلخی دارد . اثرات نارنجین در درمان سرطان سینه طی آزمایشات بالینی به اثبات رسیده است .بعلاوه نارنجین به عنوان انتی اكسیدان و كاهش دهنده كلسترول خون اهمیت فراوانی دارد
(1). در كشاورزی از نارنجین بعنوان محرك رشد برخی از سبزیجات مانند كلم چینی ،‌ تربچه و - استفاده میشود (2).طی بررسیهای بعمل آمده میزان فلاونوئیدهای موجود در مركبات به شدت بستگی به زمان برداشت میوه های آن دارد (3). اورتانو و همكاران (1997) اظهار داشتند كه مقدار فلاونوئید نارنجین در میوه های نارس به مراتب بیشتر از مقدار آن در میوه های كاملاً رسیده است. آنها همچنین اظهار داشتند كه اقلیم ، نوع كولیتوار و پایه روی مقدار فلاونوئیدها تأثیر داشته و بیشترین میزان نارنجین در گریپ فروت روی پایه نارنج گزارش شده است. با توجه به اهمیت نارنجین در صنایع مدرن داروسازی هدف از انجام این تحقیق تعیین مناسبترین زمان برداشت میوه نارس نارنج در تنكابن و جیرفت و مقایسه این دو مكان است بطوریكه بتوان بیشترین مقدار نارنجین را بدست آورد .
 

مواد و روشها

این تحقیق در موسسه های تحقیقات مركبات كترا در تنكابن و جیرفت در قالب طرح كاملاً تصادفی در سه تكرارروی درخت نارنج انجام گرفت. نمونه ها 45 روز پس از گلدهی كامل در چهار نوبت به فاصله 10 روز جمع آوری شدند. استخراج عصاره كل و اندازه گیری میزان نارنجین به روش هگزان و دستگاه كروماتوگرافی مایع با كارایی بالا در پژوهشكده صنایع شیمیایی سازمان پژوهش های علمی صنعتی ایران انجام گرفت .
میوه های برداشت شده خشك و آسیاب شدند. عصاره گیری با هگزان و تركیب متانول و دی متیل سولفوكسایدانجام گردید(5).از هر نمونه 10 میلی لیتر عصاره برای تزریق به دستگاه كروماتوگرافی مایع با كارایی بالا استفاده شد.
 

نتایج و بحث

بر اساس آزمون دانكن مقدار درصد نارنجین نمونه ها به چهار سطح طبقه بندی شده كه بیشترین آن در مرحله اول برداشت در تنكابن و كمترین آن در مرحله چهارم برداشت در جیرفت تولید شده و در سطح احتمال 1درصد(P<1%) معنی دار شده است. نتایج نشان می دهد كه میزان نارنجین موجود در عصاره خشك نیز بطور معنی دار تحت تأثیر زمان برداشت قرار گرفته ، بطوریكه بیشترین میزان نارنجین در تنكابن و جیرفت (44/10 و 29/5درصد) در اولین مرحله برداشت میوه ( 45 روز پس از گلدهی كامل ) وكمترین آن(1/8 و95/3 در صد) در مرحله چهارم (75روز پس از گلدهی كامل) تولید گردیده است (جدول 1). در این تحقیق پراكندگی فلاونوئید نارنجین در میوه های نابالغ نارنج تحت شرایط تنكابن و جیرفت بررسی گردیده كه بیشترین در صد آن در مراحل اولیه رشد، زمانیكه قطر میوه13 میلیمتر بوده تولید گردیده است.
 

منابع

1-Behar, A . Laurain, E ., Maurel, A ., Brun, M.D.and Chauvin, L .1997.The pathophysiological mechanism of fluid retention in advanced cancer patient trearted docetaxel. J.Clin. Pharmacol. 43: 53-8
2- Bronner, W.G.and Beechei, G.R.1995. Extraction and measurment of prominent flavinoids in orange and grapefruit juice concentrates. J.of Chromato. 705: 247-256
3- Castillo, J. Benavente,O. and Del Rio,J.A. 1992. Naringin and neohesperdin levels during development of leaves,flower buds and fruits of Citrus aurantium.Plant Physiology.99:67-9
4- Ortuno, A., Reynaldo, I., Fuster, M.D., Botia, J., Puig, D. J., Sabater, F., Lindon, A, Q., Porras, I.and Del Rio,J.L.1997. Citrus cultivars with high flavonoid contents in the fruits Sci. Hort. 68: 231-236
5- Renaldo, I.,Botia, J.,Lindon, A.,Q.and Del Rio, J.L.1999. Flavonoids found in several citrus species cultivated in Cuba and Spain for the industerial application.J.Article.20000309157
6- Ortuno,A. I.Reynaldo,M.D.Fuster, J. Botia, D.J. Puig, F.Sabater, A.Q. indon, I. Porras and J. L Del Rio.(1997). Citrus cultivars with high flavonoid contents in the fruits. Science. Horticulture. 68: 231-236



 

جدول- 1: مقا یسه میا نگین اثر زمان برداشت میوه بر عصاره كل، مقدار نارنجین و عملكرد نارنجین ( بر اساس روش دانكن).
 

صفات

 میزان نارنجین (درصد)

مكان

تنكابن

جیرفت

برداشت اول

برداشت دوم

برداشت سوم

برداشت چهارم

44/10A

A69/9

AB81/8

B1/8

29/5C

CD74/4

CD59/4

D95/3

* حروف مشابه بعد از میانگین ها در هر ستون نمایانگر عدم وجود اختلاف معنی دار در سطح احتمال ذكر شده( ( P<1% بین آنهاست
روش چند دامنه ای دانکن )
سپاسگزاری
از كلیه كاركنان مؤسسه تحقیقات مركبات كترا تنكابن و جیرفت وپژوهشكده شیمی سازمان پژوهش های علمی صنعتی ایران كه در انجام این پروژه تحقیقاتی ما را یاری كردند تشكر و قدردانی می شود.



The effect of harvesting time on naringin contentin Sour orange
(Citrus aurantium L.)fruit in Tonecabon and Jiroft
Khodayar hemmati1 and Zainolabedin Bashiri sadre2
1Faculti member Gorgan of Natural Resources and Agricultural Science University and 2Iranian Research of Organisation for Science and Technology
Email: khodayarhemmati@yahoo.com

Abstract
This research has been used statistical design of randomized completely and was conducted in the Citrus Research Organizations located in Tonekabon and Jiroft. In this investigation the effects of fruit harvest time sour orang (Citrus aurantium L.) and total extract and naringin flavoniod content in the total extract was studied. Extraction of total extract used to hexan method and naringin content measured using HPLC. On the basis of the results,fruit harvest time had significant effect on narigin content.The highest naringin content(10.44%) was found in Tonekabon than to Jiroft(5.29%) in the fruit gathered 45 days after full bloom.
Keywords: Citrus aurantium , naringin flavoniod , Tonecabon , Jiroft




سه شنبه 15 مرداد 1387

بررسی امكان استفاده از اسانس زیره سبز و آویشن باغی به عنوان آنتی‌اكسیدان در روغن‌های خوراكی

سه شنبه 15 مرداد 1387

نویسنده :پژمان

بررسی امكان استفاده از اسانس زیره سبز و آویشن باغی به عنوان آنتی‌اكسیدان در روغن‌های خوراكی
عباس همتی كاخكی1- محمدتقی مهذب رحیم‌زاده2- الهه همتی كاخكی3
1- عضو هیأت علمی پژوهشكده تحقیقات توسعه فناوری خراسان 2- كارشناس ارشد صنایع غذایی 3- دانشجوی رشته گیاهپزشكی دانشگاه فردوسی مشهد
مشهد- كیلومتر 12- بزرگراه قوچان- پارك علم و فناوری خراسان- صندوق پستی 139-91735 - E - mail:
Hemati@kstp.ir
 


خلاصه

از آنجا كه مصرف آنتی‌اكسیدان‌های تركیبی در روغن‌های خوراكی اثرات نامطلوب بر سلامتی انسان دارند، امروزه تلاشهای وسیعی جهت جایگزین نمودن آنها با انواع طبیعی صورت می‌گیرد. اسانسهای گیاهی به دلیل داشتن تركیبهای فنلی دارای گروههای فعال، خاصیت آنتی‌اكسیدانی دارند. در این تحقیق از هر یک از اسانسهای دو گیاه زیره سبز و آویشن باغی در سه سطح به روغن مایع آفتابگردان اضافه شده و بعد اثرات آنتی‌اكسیدانی آنها با نمونه شاهد حاوی 200 قسمت در میلیون آنتی‌اكسیدان تركیبی BHT در طی 70 روز نگهداری مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل نشان داد كه هر دو اسانس در تمامی غلظتهای مورد استفاده اثرات آنتی‌اكسیدانی دارند. ولی تأثیر آنها در مقایسه با BHT برای اسانس آویشن و زیره سبز به ترتیب 1000 و 2000 قسمت در میلیون می‌باشد.
واژه‌های كلیدی: اسانس، زیره سبز، آویشن باغی
 

مقدمه

روغنها و چربی‌های خوراكی یكی از سه مادة اصلی در جیرة غذایی می‌باشند كه از سه طریق اتواكسیداسیون، فتواكسیداسیون و اكسیداسیون آنزیمی اكسیده می‌شوند. در حال حاضر در صنایع روغن ایران از آنتی‌اكسیدانهای تركیبی نظیر BHT، BHA و پروپیل گالات و یا مخلوطی از آنها استفاده می‌شود. از آنجا كه تحقیقات اخیر اثرات مضر این‌گونه آنتی‌اكسیدانها را بر روی حیوانات آزمایشگاهی به اثبات رسانده است، بنابراین مصرف آنها در برخی از كشورها به دلیل امكان داشتن اثرات مشابه در انسان، ممنوع و تلاش و استقبال فزاینده‌ای جهت جایگزینی آنها با انواع طبیعی صورت گرفته است (1 و 2). اسانسهای موجود در ادویه و برخی از گیاهان دارویی به دلیل دارا بودن تركیبهای فنلی به عنوان آنتی‌اكسیدان عمل می‌كنند. برخی از بررسیها نشان می‌دهد كه اسانس موجود در دو گیاه زیرة سبز و آویشن باغی دارای خواص آنتی‌اكسیدانی در روغن‌ها بوده و قابلیت جایگزین نمودن آنها با آنتی‌اكسیدانهای تركیبی وجود دارد (3 و4).

 

مواد و روشها

تهیه نمونه‌ها: روغن آفتابگردان تصفیه شده از خط تولید شركت روغن نباتی دامون تهیه گردید. كلیه مراحل تصفیه رنگبری و بوگیری بر روی این روغن انجام شد ولی هیچ‌گونه آنتی‌اكسیدانی به آن اضافه نشده بود. اسانس موردنیاز از دو گیاه آویشن باغی و زیرة سبز به روش تقطیر با بخار آب تهیه و پس از جداسازی و آبگیری مورد استفاده قرار گرفت. اسانس زیرة سبز در سه سطح 400، 800 و 2000 قسمت در میلیون و اسانس آویشن باغی در سه سطح200، 600 و 1000 قسمت در میلیون به نمونه‌های روغن اضافه گردید. به عنوان شاهد از نمونه روغن بدون آنتی‌اكسیدان و جهت مقایسه اثربخشی نسبت به آنتی‌اكسیدانهای تركیبی از نمونه روغن حاوی آنتی‌اكسیدان تركیبیBHT در سطح 200 قسمت در میلیون استفاده گردید. نمونه‌های تهیه شده در ظرفهای شیشه‌ای استریل بسته‌بندی گردید.
نگهداری نمونه‌ها: نمونه‌های تهیه شده در حرارت یكسان (C40) ولی در دو محیط روشنایی و تاریكی به مدت 75 روز نگهداری شدند. در طی مدت زمان نگهداری هر 15 روز یكبار اندیس پراكسید و تیوربابیتوریك از هر تیمار به عنوان شاخص پیشرفت اكسیداسیون روغن در سه تكرار اندازه‌گیری گردید.
طرح آماری مورد استفاده كاملاً تصادفی با آرایش اسپلیت پلات بوده و مقایسه میانگین‌ها نیز از طریق آزمون چنددامنه‌ای دانكن (در سطح 5%) انجام پذیرفت.
 

نتایج و بحث

بررسی قابلیت آنتی‌اكسیدانی دو اسانس زیرة سبز و آویشن باغی بر روی روغن مایع آفتابگردان تصفیه شده در غلظت‌های مختلف مورد استفاده نشان داد كه هر دو اسانس مذكور دارای خاصیت ضداكسیدانی بوده و با نمونه شاهد فاقد آنتی‌اكسیدان اختلاف معنی‌داری دارند. مقایسه دو اسانس مذكور نشان می‌دهد كه با توجه به غلظت‌های مورد استفاده، اسانس آویشن باغی نسبت به اسانس زیره در غلظت‌های مساوی از خاصیت آنتی‌اكسیدانی بیشتری برخوردار است. مقایسه اثربخشی غلظت‌های مختلف اسانسهای اضافه شده به روغن در مقایسه با BHT نیز بیانگر این واقعیت است كه اسانس زیره و آویشن به ترتیب در غلظت 2000 و1000 قسمت در میلیون اثراتی مشابه آنتی‌اكسیدان تركیبی BHT با غلظت 200 قسمت در میلیون (غلظت مصرفی در صنعت) را دارا می‌باشند. شكل 1 روند تغییرات اندیس پراكسید روغن را در طی 75 روز نگهداری و شكل شمارة 2 همین تغییرات را در مورد اندیس تیوبار بیتوریك به عنوان دو شاخص پیشرفت اكسیداسیون روغن نشان می‌دهد.
این بررسی همچنین نشان داد كه سرعت اكسیداسیون در تیمارهای نگهداری شده در نور نسبت به نمونه‌های نگهداری شده در تاریكی بیشتر بوده است. نتایج این تحقیق مؤید نتایج بدست آمده توسط فرج و همكاران (1989) می‌باشد (4).



 

منابع

1- عین افشار، پروین. 1374. تعیین اثر درجه حرارت، نور‌ و ‌غلظت آنتی‌اكسیدان طبیعی (اكلیل‌كوهی و آلفاتوكوفرول) و تركیبی جهت نگهداری روغن سویا. پایان‌نامة كارشناسی ارشد. دانشگاه تربیت‌مدرس.
2- همتی كاخكی، عباس و محمدتقی مهذب رحیم‌زاده. 1378. بررسی اثرات آنتی‌اكسیدانی اسانسهای زیرة سبز و آویشن باغی در روغن آفتابگردان مایع. گزارش نهایی طرح تحقیقاتی. سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران- پژوهشكده خراسان.
3- Badei, A.Z., Farag, R.S. and Baroty, G.S.A. 1989. Influence of thyme and clove essential oils on cotton seed oil oxidation. J. Am. Oil chem. Soc. , 66: 800-804.
4- Farag,A.S.1989. Antioxidant activity of some spice essential oil on linoleic acid oxidation in aqueous media, J. Am. Oil chem. Soc., 66:792-799.


Uses of thyme and cumin essential oils on sunflower oil oxidation
Abbas Hemmati Kakhki, MohammadTagi Mohazab, Elahe Hemmati Kakhki
Khorasn Science and Technoloty park
E -mail: Hemati@kstp.ir

Abstract
Uses of synthetic antioxidants in edible oils cause health hazards. Therefore in recent years attempts have been made to replace them with natural antioxidants. In this study, thyme and cumin essentials oils were added to the refined sunflower oil at 3 levels and their antioxidant activity was evaluated in compare 200ppm BHT. (Butylated hydroxy toluen). Results indicated that both thyme and cumin essential oils had effects in all of the levels used, but they had the same effect of200 ppm BHT only in 1000ppm concentration for thyme and 2000ppm concentration for cumin.
Keywords: Thyme, cumin, Essential oil




سه شنبه 15 مرداد 1387

روش بهبود و بهینه سازی استحصال مواد مؤثر

سه شنبه 15 مرداد 1387

نویسنده :پژمان

روش بهبود و بهینه سازی استحصال مواد مؤثر
Rosemarinus officinalis.l
سید مهدی میر حسینی و ریحانه نیك خواه

خلاصه

مواد اولیه گیاهی و فراورده‌های درمانی حاصل از آنها سهم مهمی از بازار دارویی را در بر می‌گیرند. طی سه سال گذشته به دلیل ایجاد بازار مناسب داخلی و افزایش صادرات گیاه رزماری Rosemarinus officinalis.l و سیاستهای تشویقی وزارت جهاد كشاورزی سطح زیر كشت گیاهان دارویی به خصوص گونة فوق به شدت افزایش یافت، به طوری كه در حال حاضر بیش از 700 هكتار سطح زیر كشت رزمارینوس به طور رسمی و به همین میزان به شكل غیر رسمی به كاشت این گیاه دارویی پر مصرف اختصاص داده شده است .
به موازات افزایش كاشت گیاه رزماری واحدهای فراوری كننده فرایند استخراج اسانس آن را افزایش داده اند، اما به دلیل انتخاب روشهای نامناسب فرایند، اسانس تولید شده، چه از لحاظ كیفیت و چه از جهت مقدار، قابل عرضه به بازارو صادرات نیست. این تحقیق با هدف مقایسه روشهای استخراج اسانس رزمارینوس كه در كشور ما قابل دسترس باشد صورت گرفته و روش بهینه با داده‌های آماری معرفی گردیده است .
واژه‌های كلیدی: رزماری، اسانس، بهینهسازی
 

مقدمه

با توجه به گسترش روز افزون مصرف مواد مؤثر گیاهان دارویی و جایگزین شدن این مواد در صنایع دارویی، بهداشتی، آرایشی و غذایی نیاز یه انجام این طزح ضروری به نظر رسید هدف عمده و محوری اجرای این طرح افزایش بهره وری و كیفیت و كاهش هزینه‌های استخراج مواد مؤثر گیاهان دارویی در كشور بوده است.
روشهایی كه اكنون در واحدهای صنعتی استخراج مواد مؤثر گیاهان دارویی رایج است بسیار قدیمی و دارای كمترین بازده و بیشترین هزینه می‌باشد، به طوری‌كه در سال 1381 براساس آمارهای جمع‌آوری شده بازار تقاضای اسانس به شدت افزایش یافت این میزان تقاضا از طرف شركتهای صادر كنندة گیاهان دارویی خشك و اسانس آنها فقط با هدف صادرات بوده است .
استانداردهای گیاهان دارویی و اسانسهای این گیاهان كه شركتهای خریدار ارائه داده‌اند در مورد استخراج مادة مؤثر گیاهان دارویی كشور ما رعایت نگردیده، به طوری‌كه اسانس رزمارینوس در استان خراسان از كیلویی صد هزار ریال تا حد اكثر كیلویی چهارصد هزار ریال به فروش رسید و با تقطیر مجدد و اصلاح كیفیت آن در مبادی خروجی تا كیلویی یك میلیون و صد هزار ریال صادر گردید.
با انجام این پروژه دورنمای روشنی از صادرات اسانس گیاهان دارویی بدست آمد . در بازار یابی و تجارت امروز فروش محصولات فرآوری نشده اشتباهی بزرگ و غیر قابل جبران می‌باشد. این عمل علاوه بر كاهش فرصت اشتغال و افزایش بیكاری سهم تولید ناخالص ملی را به شدت كاهش داده است .
كشور ما با توجه به مزیتهای بالقوه تولید و فراوری گیاهان دارویی با انتخاب روشهای صحیح عرضة مواد مؤثره این گیاهان می‌تواند فرصتهای از دست رفتة اشتغال و بهره‌وری اقتصادی را احیاء نموده و از صادرات مواد خام به شدت پرهیز نماید. یكی از مهمترین عوامل افزایش بیكاری در كشور عرضة مواد خام بوده است. تفاوت ارزش اقتصادی گیاهان دارویی خشك و اسانس آنها بیش از 70 تا 120 برابر می‌باشد. در حال حاضر گیاه رزمارینوس خشك كیلوئی نه هزار ریال عرضه می‌گردد، در صورتی كه اسانس آن با رعایت شرایط استانداردهای اروپایی و كشورهای پیشرفته تا كیلویی صد یورو قابل عرضه است .


مواد و روشها

پس از ارزیابی كیفیت غیر قابل قبول اسانس رزماری و پایین بودن قیمت ان روشهای استخراج اسانس گیاهان دارویی به‌خصوص رزماری در 12 واحد فراوری كنندة اسانسها در استان خراسان مورد بررسی قرار گرفت .
در تمام واحدهای مورد نظر از روش تقطیربه وسیله اب و یا بخارآب استفاده می‌شود. این روش باعث هیدرولیز شدن و كاراملیزه شدن و نیز اكسیداسیون محصول می‌گردد. سه عامل فوق عوامل تخریب اسانسها هستند كه كیفیت آن را به شدت كاهش داده راندمان را پایین می‌آورند .
با جمع‌آوری دوازده نمونه اسانس رزماری از دوازده شركت مورد مطالعه و آزمایش كیفیت آنها به وسیلة دستگاه G.C.Mas در دانشكده داروسازی دانشگاه علوم پزشكی مشهد جداول مربوط به عوامل كیفی شامل نام تركیبها، درصد و نیز شاخص كواتس و مقایسه آنها با استانداردهای جهانی اسانس رزمارینوس مشخص گردید كه عوامل تخریب محصول مانند حرارت بالا (110-150 درجه سانتیگراد) و نیز حضورآب در محیط باعث كاهش كیفیت و كمیت میزان اسانس می‌گردد .
از میان روشهای موجود روش تقطیر در خلاً به عنوان روش بهینه انتخاب گردید. دلیل این امر كاهش درجة حرارت (45-60 درجه سانتیگراد) و نیز انجام فرایند در شرایط بدون رطوبت بوده است.
جهت اطمینان از روش انتخاب شده سه گروه A,B,C انتخاب گردیدند تفاوت این گروهها در میزان فشار خلاً و نیز تغییر درجة حرارت فرایند و نیز مدت فرایند بود .
میزان لینالل به عنوان شاخص كیفیت اسانس بدست آمده تعیین گردید. آمارها و نمودارهای بدست امده نشان دهنده انتخاب روش تقطیر در خلاً به عنوان بهترین روش استخراج مواد مؤثر گیاهان دارویی به خصوص اسانس رزمارینوس می‌باشد. (توضیح: علاقه مندان می‌توانند به گزارش این طرح با نام روش بهبود و بهینه‌سازی استحصال مواد مؤثرة رزمارینوس و ضابطه‌دار كردن صادرات آن در كتابخانة سازمان صنایع و معادن خراسان و نیز كتابخانه مركزی وزارت صنایع و معادن در تهران مراجعه نمایند.)
 


نتایج و بحث

نتایج این پژوهش نشان داد كه :
روش رایج در واحدهای فرآوری كنندة گیاهان دارویی بدترین روش استخراج مواد مؤثر می‌باشد .(تقطیر باآب) هزینة تأمین درجه حرارت بالا در این روش هزینة استخراج را افزایش می‌دهد و این درجة حرارت به دلایل گفته شده كیفیت اسانسها را به شدت كاهش می‌دهد .
ارزش افزودة اسانس حاصل از روش بهینه هشت برابرروش رایج بوده و شرایط یك محصول قابل صدور به بازارهای جهانی را ایجاد می‌كند .
در سالهای آتی به دلیل تولید گیاهان دارویی در شركتهای كشت و صنعت و عرضه آن به بازار داخلی تنها با اتخاذ بهترین روش استخراج می‌توان به ترویج زراعت گیاهان دارویی اقدام نمود، در غیر این صورت بخش كشاورزی این گیاهان دچار چالش اقتصادی می‌گردد.
نتایج این طرح نشان می‌دهد كه در روش معمول از هر 1 كیلو گرم گیاه خشك رزمارینوس بین 24/7 تا 98/7 گرم اسانس با كیفیت پایین به دست می‌آید در صورتی كه در روش بهینه پیشنهادی از هر 1كیلوگرم گیاه خشك به طور متوسط 21/9 تا 62/9 گرم اسانس با كیفیت قابل قبول جهانی حاصل می‌شود .
در صورت عدم استفاده از روش بهینه هزینة تقطیر مجدد یا تصفیة اسانس بسیار بالا بوده به طوری كه معادل فرایند تقطیر كامل هزینة تولید را افزایش می‌دهد .
با توجه به ناچیز بودن تقاضای داخلی برای اسانس گیاهان دارویی و حفظ استانداردهای جهانی با هدف تولید برای صادرات واحدهای فرآوری كنندة گیاهان دارویی تنها با انتخاب روش بهینه می‌توانند از سرمایه‌گذاری خود بهره لازم را ببرند .
 

منابع

اسانسهای گیاهی و اثرات درمانی انها .دكتر تاج خانم مؤمنی - دكتر نوبهار شاهرخی - انتشارات دانشگاه تهران .
مقایسه كمی و كیفی اسانسها به كمك روش كاپیلاری گازكروموتوگرافی مجله پژوهش و سازندگی
تركیبات شیمیایی در گیاهان دارویی محمد باقر رضایی كامكار جایمند


The best direct of extraction essential Oil Rosemarinus offisinalis.
S.Mehdi Mirhoseini
Daneshjoo Blvd. 13th no: 132 Tel: (0511) 6054491. Fax: 6068121 Mashed - Iran

Abstract
Rosemary
Rosmarinus offisinalis is best appreciated as an aromatic culinary spice that adds distinctive flavor to chicken, bread, and many other foods
Plant description Rosemary thrives in somewhat dry soil and a light warm environment the woody rootstock bears rigid branches with fissured bark. The long, linear, needle likes leaves and dark green above and white beneath. Both the fresh and dried leaves are pungent. The small flowers are pale blues. The leaves and parts of the flowers contain volatile oil.Medicinal uses Rosemary is used for treating people whit the following types of condition and symptoms.Digestive - circulatory - pain - neuralgia (pain along a nerve) - mild spasms - wounds - eczema -muscle pain - sciatica - rheumatism - depression - parasites. Rosemary oil, taken orally, can trigger convulsions: epileptic patients should exercise caution in using rosemary and never ingest quantities larger than those used in foods. Topical preparations containing rosemary oil are potentially harmful to hypersensitive people who may be allergic to camphor.
Keywords: Rosmary, Essential oil




سه شنبه 15 مرداد 1387

تغییرات هیپریسین گل‌ راعی در رویشگاههای مختلف ایران

سه شنبه 15 مرداد 1387

نویسنده :پژمان

تغییرات هیپریسین گل‌ راعی در رویشگاههای مختلف ایران
محمد حسین لباسچی1 علیرضا كوچكی2 و ابراهیم شریفی عاشور آبادی1
1- اعضای هیات علمی موسه تحقیقات جنگلها و مراتع 2- استاد دانشگاه فردوسی

چکیده

گل راعی رویشگاههای مختلفی در نواحی شمالی و غربی ایران دارد. در این بررسی که در سالهای 78-1377 انجام شد، نمونه‌های گل‌راعی از نواحی گرگان، نوشهر، گیلان و خلخال برداشت و ماده مؤثر آن (هیپریسین) استخراج و اندازه‌گیری شد. در بین رویشگاههای مورد بررسی، گرگان و گیلان در سال اول به ترتیب با 2730 و 2584 قسمت در میلیون هیپریسین وگیلان، گرگان و نوشهر در سال دوم به ترتیب با 2230، 2218 و 2120 قسمت در میلیون با خلخال (1937 و 1779 قسمت در میلیون ) تفاوت معنی داری نشان دادند. چنین به نظر می رسد که در مناطقی با ارتفاع 250 تا 400 متر از سطح دریا و بارندگی 500 تا 900 میلیمتر و خاکی با مواد آلی و معدنی کافی، توان بالقوه تولید هیپریسین بالا باشد.
 


مقدمه

ایران رویشگاه نسبتا غنی متشكل از بیش از 7500 گونه گیاهی است كه بسیاری از آنها را گونه های داروئی تشكیل میدهد. گل راعی یا هوفاریقون با نام علمی. L Hypericum perforatum در ایران دارای 17 گونه بوده و تنها گونة با ارزش از خانواده Hypericaceae میباشد. این گیاه دارویی در نواحی شمال، شمالغرب و شمالشرق، غرب كشور و در استانهای فارس، كهكیلویه و دامنه كوههای البرز وجود دارد(1و2). مهمترین مادة مؤثره گل راعی یك ماده كینونی به نام هیپریسین است. كمپبل (1985)بهترین شرایط برای رشد H. perforatum را در محیط طبیعی در ارتفاع 600 متر و بارندگی بیشتر از 760 میلیمتر عنوان نموده است
 


مواد و روشها

در سالهای 77 و78 آزمایش از گل راعی در برخی از رویشگاههای تیپ كشور نمونه برداری شد. این نمونه ها از مناطق مختلف شمال كشور (گرگان- نوشهر- سیاهكل- خلخال) بعنوان مناطق مرطوب و كوهستانی نماینده اكثر رویشگاههای كشور برداشت گردید. برداشت از سرشاخه های گلدار گل راعی در هر 2 سال از اواخر خرداد تا اوایل تیرماه از مناطق یاده شده در 3 تكرار صورت گرفت. همزمان نمونه های خاك محل و مشخصات اقلیمی و توپوگرافیك رویشگاه بمنظور تشخیص اكولوژی محل رویش تهیه شد. بمنظور تعیین مقدار هیپریسین تیمارهای مختلف ابتدا مقدار 2 گرم از سرشاخه های پودر شده با كلروفرم بوسیله دستگاه سوكسلكه شستشو داده شده تا كلروفیل آن حذف گردد. سپس با متانول اقدام به استخراج عصاره گردید. عصاره های تهیه شده به حجم cc 100 رسانیده شده و سپس تا حدی كه میزان جذب آن در دستگاه اسپكتروفتومتر بین 2/0و 1 باشد رقیق گردید. از اعداد بدست آمده با استفاده از فرمول میزان هیپریسین نمونه‌ها در طول موج 590 نانومترتعیین شد(3 و5 (.


نتایج و بحث:

در بین رویشگاهها ی مختلف مورد بررسی گرگان، نوشهر ،گیلان و خلخال، بالاترین ماده موثره هیپریسین در سال1377 مربوط به گرگان (گرمابدشت) و گیلان (سیاهكل) به ترتیب برابر 2730 و 2584 قسمت در میلیون بود كه با خلخال (1937) و نوشهر (1767) قسمت در میلیون دارای تفاوت معنی داری در سطح 5 درصد بود (جدول 1). در سال دوم نمونه برداری بیشترین مقدار هیپریسین را گیلان، گرگان و نوشهر به ترتیب 2230 ، 2218 و 2120 قسمت در میلیون بخود اختصاص دادند كه با خلخال (1779 قسمت در میلیون) دارای تفاوت معنی دار بود.درنهایت مقادیر هیپریسین در سال های 77 و 78 با یكدیگر از نظر آماری متفاوت نبودند. (شكل 1).
اكوسیستمهای تیپ گل راعی در مناطق مختلف كشور پتانسیلهای متفاوتی از نظر تولید هیپریسین نشان دادند. ارقام و اعداد نشاندهنده افزایش میزان هیپریسین در اثر بارندگی است. . همچنین ساعات آفتابی میتواند بعنوان یكی از عوامل افزایش این ماده موثره تلقی گردد. زیرا گل راعی یك گیاه گلدار بوده و اهمیت آن به وجود گل در سر شاخه است و هوای آفتابی میتواند به افزایش هیپریسین در این گیاه بیانجامد. . گل راعی بدلیل روز بلندی نیاز به نور و حرارت بیشتری در هنگام گلدهی دارد. بدین سبب در مناطقی با نور وحرارت نسبتاً بیشتر، هیپریسین بیشتری تولید نموده است. در این بررسی پتاسیم نقش ویژه‌ای در افزایش هیپریسین داشته است. بطوریكه در تحقیقات برانول (1991) در آلمان نیز گل راعی بعنوان یك گیاه داروئی پتاس خوار معرفی گردیده است. چنین بنظر میرسد در مناطقی با ارتفاع 300 تا 1000 متر از سطح دریا وبارندگی 500 تا 900 میلیمتر و خاكی با مواد آلی و معدنی كافی، پتانسیل تولید هیپریسین بالا باشد.
 


منابع

1- آزادی، ر(1376). بررسی تاگزونومی تیره گل راعی در ایران. پایان نامه كارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، دانشكده علوم، 135 ص.
2- آزادی، ر(1378). فلور ایران. تیره گل راعی، شماره27سسه تحقیقات جنگلها و مراتع، 62ص.
3-Braunewell, H. (1991). Okologische, ontogenetische und morphogenetische Einflusse auf Ertrag und Inhaltsstoffgehalt von Hypericum spp. Inaugural-Dissertation zur Erlangung des Doktotgrades.Universitat Giesen,.252.
4-Campbell, M.H. (1985). Germination, emergence and seedling growth of Hypericum perforatum. Weed Research,25: 259-266.
5-Ostrowski, E. (1988). Untersuchungen zur Analytik, C14- Markierung und pharmakokinetik phenolischer inhaltsstoffe von Hypericum perforatum L. Dissertation, Universitat Marburg.




سه شنبه 15 مرداد 1387

بررسی اهمیت دارویی و زیست محیطی گیاه مورد ( Myrtus communis )

سه شنبه 15 مرداد 1387

نویسنده :پژمان

بررسی اهمیت دارویی و زیست محیطی گیاه مورد ( Myrtus communis )
دکتر علی نظرصالح نیا


مورد سبز از قدیم الایام مورد شناسایی ایرانیان ، یونانیان و سایر ملل متمدن قدیم بوده و علاوه بر احترام خاص و استفاده در مراسم و جشنهابه عنوان سمبل جوانی و زیبایی برای آن اهمیت درمانی قائل بوده اند. Mathiole طبیب و گیاه شناس معروف قرن 16 آن را كامل شناسایی و خواص درمانی برای آن ذكركرده است .Dioscorides طبیب مخصوص اسكندر مقدونی ارزش آن را در درمان قرحه و اورام والتهابات كاملا ذكر نموده و آن را در درمان گزش حشرات از جمله عقرب مفید دانسته است . فخر ما ایرانیان حضرت بوعلی سینا نیز در كتاب قانون آنرا ضد عفونت دانسته است .


گیاه شناسی :

نام علمی Myrtus communis انگلیسی Myrtle ، True myrtle آلمانی Myrtenbaum ، Myrte
فرانسه : Myrte ایتالیایی Myrtello ، Mirto ، Martillina عربی : مرسین ، حمبلاس ، الاس ، قمام .
مورد یا مورت با اسم علمی Myrtus Communis از تیره Myrtaceae درختچه ای پایا به ارتفاع حداكثر تا 5 متر با ساقه بر افراشته و بسیار منشعب برگ ها ساده و متقابل به طول تا 5 سانتیمتر ، تخم مرغی -سرنیزه ای ،نوك تیز بدون دندانه ،بافتی چرمی و نقطه دار و همیشه سبز معطر و دارای نقاط كوچك وشفاف در سطح برگ .می باشد .


گل :

 سفید ومعطر ، محوری ،منفرد، تقریبا بزرگ ( تا قطر cm 2 ) دارای دمگل با دو برگك فرعی، بی دوام و زود ریز، كاسه گل دارای لوله چسبیده به تخمدان ، دارای 5 لبه گسترده ، پرچم ها متعدد، خامه یك عدد ، كلاله ساده ، تخمدان زیرین میوه آن سته،تقریبا گوشتی، تخم مرغی شكل ، به رنگ آبی تیره و متمایل به سیاه،دارای طعم شیرین و گس و دانه های متعدد است.
محل رویش اروپای جنوبی و آسیا بخصوص ایران خاصه در دامنه های رشته كوههای زاگرس در نواحی مرطوب ونیمه مرطوب دیده می شود . اغلب در شیبهای مشرف به رودخانه ها می روید . همیشه سبز و بی خزان است و به همین دلیل در اعتقادات كهن مظهر سر سبزی وجاودانگی بوده است .
موادموثره مورد سبز به دو دسته تقسیم می شوند .
1- عصاره : این تركیب شامل تركیبات polyphenolic بوده كه اغلب ضد باكتری و قابض پوست می باشند ( تانن) لیكن دو ماده مهم همولوگ بنام میرتوكومولونΙ وΠ از آن جدا شده كه اثرات ضد میكروبی بخصوص بر ضد گرم مثبت ها داشته اند . البته تركیبات پلی فنول
(عصاره ها ) بسیار قابل تامل و احتیاط هستند زیرا در مواردی دیده شده سیتو توكسیك بوده اند .
2-اسانس (روغن فرّار ) : خواص اصلی مورد سبزمربوط به اسانس آن می باشد و تركیبات موجود درآن مجموعه اثرات درمانی ادعا شده را توجیه می نماید . مجموعه روغن مورد سبز را میرتول ( MYRTOL ) می گویند . تركیبات و خواص فیزیكی و شیمیایی میرتول به شرح ذیل است .

Identification:
Peak no time. Conc.%
1)a-Pinen 24.07 39.73
2)Limonen 28.55 15.72
3)Cineol 29.63 30.86
4)Linalool 34.00 5.39
5)Terpineol 37.01 2.25
trace 6.00
Total 100.00

Specification:
Apearance:Oily liquid
Colour:Clear Yellow Wight
Odur:Spesific
Solubility: freely soluble in ethanol & ether
Density:0.89g/ml
Optical rotation: +23-+23.5
 

اثرات ضد قارچ میرتول

در پژوهشی اثرات میرتول روی برخی قارچهای ساپرفیت و بیماریزا مطالعه و میرتول را با غلظت های خالص ، 2% - 1% - 0.5% با رزورسینول 2% به روش دیسك دیفیوژن در محیط سابرو آگار و شرایط مناسب مقایسه گردید كه در این مطالعه مشاهده شده در مجموع اثر میرتول 2% در مقایسه با رزور سینول 2% اثرات مهاری بیشتری بر انواع قارچهای مورد آزمایش نشان داده است . ( حدود 13 % قویتر بوده ) . جدول (1 ) در تحقیقی دیگر اثرات میرتول بر قارچهای بیماریزا مطالعه و مشاهده شده كه قارچها ی پاتوژن و ساپروفیت ذیل كه درمحیط كشت آنها 2% میرتول اضافه شده درمدت 40 روز هیچگونه رشدی و تكثیری نداشته اند .نمونه های مورد آزمایش به شرح ذیل می باشد .
تریكوفایتونها : شونلاینی ، ویو لاسئوم ، روبروم ، ورو كوزوم
میكرو سپو رومها : كانیس ، جیپسئوم
مخمر ها : كاندیا آلبیكنس و كریپتوكوكوس
قارچهای احشایی : نوكاردیا
ساپروفیتها : انواع آسپرژیلو سها و پنی سیلیومها
اثرات ضد باكتری میرتول
اثرات آنتی باكتریال میرتول به شرح جدول (2) بررسی گردیده كه با توجه به این مهم كه میرتول اثرات قابل قبولی در مهار باكتریهای بیماریزا داشته ، قطعا روی فلور طبییعی پوست و ساپروفیتها اثر بهتری دارد

 

Antifungal activity of myrtol
S,NO Name of fungi Average diamater of zoon of in hibition in ( mm)
Mytol 2% resorsinol 2%
-------------------------------------------------------------------------------------
1- Aspergillus fumigatus 16 13
2- A.flavus 15 19
3- A. niger 20 10
4-A . oryzae 16 7
5- A. terreus 14 20
6- Candida utilus 15 12
7- C. albicans 21 3
8- Curvuiaria prasadii 18 12
9- Fusarium solani 8 20
10- Rhisopus nodosus 13 8
11- Trichophton rubrum 12s 14 26
12- T. rubrum 5s 13 8
13 -Trichoderma viride 22 10
15.77 13.69

جدول(1 )
.

Anti bacterial activity of myrtol ( 10 %)

NO. Name of bacteri Average diamater of zone of inhibition ( mm)
1-Proteus sp 16
2- Psodumonas aerogenosa 18
3- Staphylococus aureus 35
4-E. coli 16
5- Shigella sp 2
6- Klebsiella sp 24
 

جدول (2)

اثرات ضد التهابی میرتول
میرتول با مهار فعالیت 5 -lipoxygenase در انسان مانع تشكیل لوكوترین ها ومهار پروستا گلاندینها بخصوص PGE2 می گردد.
بررسی اثرات میرتول بر پوست و بافت ملتحبه حرگوش سفید ایرانی
تماس میرتول خالص بر پوست نازك جدار داخلی گوش و چشم خرگوش ایرانی به مدت 14 روز هیچ گونه تحریك و یا تغییر پدیده نشده است .
بررسی اثرات سمی میرتول برسیستم كبد در rat و mice
اثر سمی حاد كبدی میرتول بصورت خوراكی در rat 3.7 ml / kg ودر mice 2.2 ml بوده كه با مصرف جلدی در حدود فرآورده های بهداشتی در انسان قابل اغماض است . مصرف درمانی میرتول بصورت خوراكی در انسان به مقدار 1-2 ml روزانه اثرات سمی نداشته و آنزیمها ی كبد تحت تاثیر خیلی كمی قرار گرفته اند .
فرآورده های دارویی میرتول
میرتول یك تركیب ضد احتقاق و التهاب است بطوریكه فرمول Gelomyrtol در دوز forte و ساده در سال 1995 در كشور آلمان به تولید و بیماریهای سیستم تنفسی مثل سینوزیت ، برونشیت مزمن و سایر مشكلات ریوی به مصرف رسیده است . وهمین طور پماد 10% میرتول به نام M yrtoplex به عنوان داروی آنتی ویرال در سال 1372 در داروپخش تولید شده است كه دلیل قانع كننده ای برای اثر ضد ویروسی ارائه نشده است وبه نظر می رسد اثرات ضد التهاب و ضد میكروبی میرتول در التیام عفونت های هرپتیك به همین دلایل بوده است . گذشته از اینكه در Folk medicine نیز در درمان زكام و التهاب برونش به عنوان بخور مصرف می شده است . در فرهنگ عامه اثرات مورد سبز به عنوان تقویت كنندگی مو در بین عوام از ویژگی ممتازی برخوردار است به طوریكه بزرگترها اغلب با نام مورد سبز كاملا آشنا هستند . در سیستم دارویی كشور نیز با همین عنوان تقویت مو در زمره گیاهان دارویی پذیرفته شده است
میرتول مجموعا دارای خواص زیر هستند :
اثرات ضد عفونی كننده (Antiseptic effects ) :
در مواردی برخی میكروبها ی فرصت طلب ( اعم از قارچ و باكتری ) موجب عوارضی مثل التهاب و خارش پوست سر شده كه باعث باز شدن بستر نگهدارنده مو در پوست گردیده و بدین طریق از كناره های مو به عمق ریشه آن نفوذ و با مصرف چربی ها و سایر اجزا غدد پیاز مو موجب تضعیف و نهایتا ریزش مو می گردند . میرتول اثرات ضد میكروبی داشته و با ضد عفونی كردن پوست سر و موها از این روند كاملا جلوگیری می كند .
اثرات ضد التهابی( Anti inflamation effects):
علاوه بر میكرو ارگانیسم ها مواد پاك كننده و آرایشی در موارد زیادی موجب تحریك پوست می شوند كه موجب التهاب و همانطوریكه اشاره شد .موجبات تضعیف و تخریب مو را فراهم می كنند . میرتول با اثر ضد التهابی نیز مانع اثرات تخریبی این گونه موارد می كردد.
اثرات نرم كننده ( Softener effects ) :
مواد پاك كننده همانطوریكه چرك و چربیهای چركی را می زدایند متاسفانه چربیهای مفید و ضروری را هم از محیط خارج كرده و موجب خشكی و شكنندگی پوست و مو می گردند كه به صورت خارش سر ،شوره ، موخوره و شكنندگی موها موجب نارضایتی برخی افراد مصرف كننده ظاهر می شود . میرتول به علت ماهیت چربی كه دارد جایگزین اینگونه چربیهای از دست رفته شده و از بروز این عوارض به شدت می كاهد . البته با توجه به فرّار بودن آن مقدار اضافه آن تبخیر و پوست سر را چرب نمی كند . مجموعه خواص گفته شده موجب اثر ات منحصر به فرد میرتول در بیماریهای قارچی ، باكتریایی و حساسیتی در پوست و موی انسان است .
در یك مطالعه آماری بر روی 60 بیمار مراجعه كننده به درمانگاه پوست یك بیمارستان نتایجی به شرح نمودارهای ذیل بدست آمده كه بسیار حایز اهمیت است:
اهمیت كشاورزی ، زیست محیطی:
این درختچه در زمینهای شیبدار مشرف به رودخانه ها ومناطق آبخیز به راحتی قابل كشت بوده از فرسایش خاك و ورود گل و لای به داخل رودخانه جلوگیری می كند .(جلوگیری از فرسایش و شستن یونهای خاك- محافظت سدها )
موجب فرو رفتن آب در بستر كاشت می گردند به عبارت بهتر می توان به عنوان سد فتوسنتز كننده و دیوار بیولوژیك در مناطق سیل خیز از كشت مورد سبز استفاده كرد بدین ترتیب با كاهش روان آب ها موجب كاهش امكان سیل وافزایش آب سفره های زیر زمینی می گردد.
با توجه به اینكه ، درختچه ای پایا بوده وبه سبب بازدهی مناسب و سریع ( حد اكثر 3سال ) ، نداشتن هزینه های كشت مجدد ، عدم نیاز به مراقبت های ویژه مانند سایر محصولات باغی ( نداشتن آفت وعدم نیاز به سم پاشی ، نگهداری و- ) ، قیمت مناسب سر شاخه های تازه این گیاه در مقایسه با كشت های سنتی و محصولات باغی و رایج از اهمیت اقتصادی ویژه ای برخوردار است .
از این جهت كه گیاه همیشه سبز بوده وفعالیت حیاتی روان و روبه رشدی دارد از نظر زیبا سازی محیط واحیاء اكوسیستم طبیعی بسیار حایز اهمیت است .


نتیجه گیری :

با توجه به خواص دارویی فراوان كه قسمتی از آن در بخش های گذشته ذكر شد و همچنین ارزش اقتصادی مناسب و قابلیت كشاورزی و زیست محیطی كه به صورت اختصاربیان گردید توجه به تكثیر وترویج كشت آن ضروری و لازم به نظر می رسد . در این راستا فعالیتهایی از طرف شركت داروسازی خرمان با همكاری سازمان جنگلها و مراتع در حال انجام می باشد




سه شنبه 15 مرداد 1387

بررسی مواد مؤثره تعدادی از گیاهان معطر و دارویی بومی ایران

سه شنبه 15 مرداد 1387

نویسنده :پژمان

بررسی مواد مؤثره تعدادی از گیاهان معطر و دارویی بومی ایران
فاطمه سفیدكن
عضو هیأت علمی مؤُسسه تحقیقات جنگلها و مراتع
تهران، كیلومتر 15 اتوبان تهران-كرج، بلوار پژوهش، مؤُسسه تحقیقات جنكلها و مراتع، صندوق پستی 116-13185

 


خلاصه

برخی از گیاهان انحصاری معطر و دارویی ایران می‌توانند جایگاه ارزشمندی در صنایع داروسازی، آرایشی-بهداشتی یا غذایی در داخل كشور داشته باشند و یا در عرصه صادرات مطرح شوند. تعیین این جایگاه به‌وسیله بررسی كمی و كیفی مواد موًثر این گیاهان امكان پذیر می‌باشد. در این مقاله به بررسی میزان (بازده) و تركیبهای تشكیل دهنده اسانس 10 گونه معطر و دارویی انحصاری ایران پرداخته می‌شود. این گیاهان عبارتند از
1- Lomatopodium stearophyllum 2- Perovskia atriplicifolia 3- Satureja khuzistanica 4- Satureja bachtiarica
5- Satureja spicigera 6- Satureja sahendica 7- Nepeta glomerulosa 8- Nepeta fissa 9- Thymus persicus و
10- T. kotschyanus
پس از جمع‌آوری اندام‌های هوایی این گیاهان، از رویشگاههای طبیعی، در فصل مناسب رویشی، اقدام به اسانس‌گیری به روشهای تقطیر شده و با استفاده از دستگاههای گازكروماتوگرافی (GC) و گازكروماتوگرافی كوپل شده با طیف سنج جرمی (GC/MS) تركیبهای تشكیل دهنده اسانسها شناسایی شده است. با توجه به میزان اسانس، نوع و درصد تركیبهای تشكیل دهنده اسانس‌ها و خواص دارویی یا عطری این تركیبها، موارد كاربردی برای هر كدام از این گیاهان و اسانس آنها پیشنهاد شده است.
واژه‌های كلیدی: مواد مؤثره، معطر، دارویی.

 

مقدمه

روغنهای اسانسی را می‌توان از مهمترین مواد موًثر گیاهان دارویی دانست. اهمیت اسانسها را نسبت به سایر مواد موًثر موجود در گیاهان می‌توان به دلایل زیر نسبت داد. 1- بالا بودن میزان اسانس در گیاهان نسبت به سایر مواد موًثر مثل فلاونوئید یا آلكالوئید، 2- عدم آلودگی اسانس با هر گونه حلال شیمیایی، 3- استفاده‌های چند منظوره از اسانسها، اكثر اسانسها علاوه بر خواص دارویی، به دلیل دارا بودن عطر و بوی خوش می‌توانند در فراورده‌های آرایشی-بهداشتی و غذایی مورد استفاده قرار گیرند.
با توجه به غنی بودن پوشش گیاهی ایران و برخورداری از تنوع گونه‌ای فراوان و در نتیجه وجود گونه‌های انحصاری دارویی و معطر در ایران، استخراج و تحلیل كمی و كیفی تركیبهای موجود در این گیاهان از اهمیت خاصی برخوردار است.
 

مواد و روشها

اندام‌های هوایی گیاهان مورد نظر، در مرحله گلدهی كامل، از رویشگاههای طبیعی خود جمع‌آوری شده و به روشهای تقطیر مورد اسانس‌گیری قرار گرفتند. محل جمع‌آوری هر كدام از گیاهان مورد بررسی، روش تقطیر بكار گرفته شده و بازده اسانس برای هر گونه در مقاله كامل ارائه خواهد شد. اسانسها به دستگاههای GC و GC/MS تزریق گردیده و با محاسبه اندیس‌های بازداری و مقایسه طیف‌های جرمی با تركیبهای استاندارد، به شناسایی تركیبهای تشكیل‌دهنده اسانسها اقدام شده است.
 

نتایج و بحث

15 تركیب در اسانس Lomatopodium stearophyllum شناسایی شد كه از میان آنها ترانس-بتا-اوسیمن (8/26%)، سیس-بتا-اوسیمن (7/17%) و میرسن (3/26%) عمده ترین تركیبهای اسانس بودند (1). 38 تركیب در اسانس Perovskia atriplicifolia شناسایی شد كه عمده‌ترین تركیبهای آن 1و8-سینئول و لیمونن (7/29%) و كامفور (9/42%) بودند (2). 18 تركیب در اسانس Satureja khuzistanica شناسایی شد كه از میان آنها پارا سیمن (6/39%)، كارواكرول (6/29%)، گاماترپینن (9/18%) و لینالول (4/2%) تركیبهای عمده اسانس بودند (3). 26 تركیب در اسانس Satureja bachtiarica شناسایی شد كه از میان آنها تیمول (5/44%)، گاماترپینن (9/23%)، دلتا-3-كارن (3/5%)، بتا كاریوفیلن (3/5%)، بورنئول (2/4%)، پارا سیمن (7/3%) و لینالول (4/2%) تركیبهای عمده اسانس بودند (4). 28 تركیب در اسانس Satureja spicigera شناسایی شد كه از میان آنها تیمول (1/35%)، پارا سیمن (1/22%) و گاما ترپینن (7/13%) عمده ترین تركیبهای اسانس بودند (5).
36 تركیب در اسانس Satureja sahendica شناسایی شد كه از میان آنها تیمول (2/41%)، پارا سیمن (4/37%) و گاما ترپینن (9/9%) تركیبهای اصلی اسانس بودند. 28 تركیب در اسانس Nepeta glomerulosa شناسایی شد كه از میان آنها آالفا پینن (4/9%)، ژرانیل استات (3/9%)، لیمونن (2/8%)، و كاریوفیلن اكسید (0/8%) تركیبهای عمده اسانس بودند. (6) 42 تركیب در اسانس Nepeta fissa تشخیص داده شد كه 3/99% اسانس را تشكیل می‌دادند. تركیبهای عمده اسانس بتاكاریوفیلن (4/17%)، كاریوفیلن اكسید (3/12%)، گاما مورولن (9/17%)، والنسن (6/6%)، بتا پینن (0/6%) و آلفا پینن (8/5%) بودند (7). آنالیز اسانس Thymus persicus وجود 26 تركیب محتلف را در این اسانس نشان داد كه از میان آنها كارواكرول (1/27%)، تیمول (9/11%)، پارا سیمن (2/10%)، آلفا ترپینئول (5/9%)، نرول (4/9%)، گاما ترپینن (5/6%) و تیمیل استات (3/5%) تركیبهای عمده اسانس بودند (8). 26 تركیب در اسانس Thymus kotschyanus شناسایی شد كه از میان آنها كارواكرول (4/41%)، تیمول (6/19%) و پارا-سیمن (3/5%) اجزای اصلی اسانس بودند (9). موارد استفاده دارویی و صنعتی هر كدام از این اسانسها ارائه خواهد شد.


منابع

1-Sefidkon, F., M.S. Khajavi and M. Mirza, 1997. Essential oil of Lomatopodium staurophyllum (Rech. f.) Rech. f., J. Essent. Oil Res., 9, 471-472.
2- Sefidkon, F., L. Ahmadi and M. Mirza, 1997. Volatile constituents of Perovskia atriplicifolia Benth., J. Essent. Oil Res., 9, 101-103.
3- Sefidkon, F. and Sh. Ahmadi , 2000.Essential Oil of Satureja khuzestanica Jamzad, J. Essent. Oil Res., 12, 427-428.
4- Sefidkon, F. and Z. Jamzad, 2000. Essential oil of Satureja bachtiarica Bunge, J. Essent. Oil Res., 12(5), 545-546.
5- Sefidkon F., and Z. Jamzad, 2003. Essential oil Composition of Satureja spicigera from Iran, Flavour and Fragrance J., In Press.
6- Sefidkon, F., 2001. Essential Oil of Nepeta glomerulosa Boiss. From Iran, J. Essent. Oil Res., 13, 422-423.
7- Sefidkon, F., M. Dabiri and A. Alamshahi, 2002.Analysis of the essential oil of Nepeta fissa C. A. May from Iran, J. Essent. Oil Res., 17, 89-90.
8- Sefidkon, F., M. Dabiri and A. Mirmostafa, 2002. Essential oil of Thymus persicus (Ronniger ex Rech. f.) Jalas from Iran, J. Essent. Oil Res., 14, 351-352.
9- Sefidkon, F., Z. Jamzad, R. Yavari-Behrooz and D. Nouri-Shargh, 1999. Essential oil composition of Thymus kotschyanus Boiss. and Hohen from Iran, J. Essent. Oil Res., 11, 459-460.


The Investigation of the active ingredients
of endemic aromatic plants in Iran

Abstract
Some of the endemic aromatic plants of Iran can play the importance role in medicinal, cosmetics and higenic or food industries. In this paper the oil yield and compositions of 10 aromatic Iranian plants are presented. These plants are: Lomatopodium stearophyllum, Perovskia atriplicifolia, Satureja khuzistanica, Satureja bachtiarica, Satureja spicigera, Satureja sahendica, Nepeta glomerulosa, Nepeta fissa, Thymus persicus and Thymus kotschyanus.After collection the plant material in optimum phenological period, the essential oils were obtaind by different methods of distillation. The oils were analyzed by GC and GC/MS and the components in the oils were identified. Due to oil percentage and application of main components of the oils, there were some suggestions for using of each oil in different industries.
Keywords: Aromatiplant, active ingredients, medicinal plants




سه شنبه 15 مرداد 1387

شناسایی و مقایسه تركیبهای شیمیایی و خواص ضد باكتریایی اسانس كاكوتی ایرانی رویش یافته به صورت وحشی در استانهای گیلان، تهران و خراسان شمالی

سه شنبه 15 مرداد 1387

نویسنده :پژمان

شناسایی و مقایسه تركیبهای شیمیایی و خواص ضد باكتریایی اسانس كاكوتی ایرانی رویش یافته به صورت وحشی در استانهای گیلان، تهران و خراسان شمالی
محسن بیگدلی1، مهران پورامین2، علی فیروزنیا3 و هرمز حمیدیه4
1ـ استادیار پژوهشی سازمان تحقیقات و آموزش كشاورزی 2ـ دانشجوی داروسازی دانشگاه آزاد اسلامی تهران 3ـ استادیار دانشگاه آزاد اسلامی بجنورد 4ـ عضو هیأت علمی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان تهران
تهران، خیابان طالقانی، بین بهار و شریعتی، پلاك 605، مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان تهران


خلاصه

كاكوتی ایرانی یا Ziziphora persica نسبت به شرایط جغرافیایی مختلف واكنش نشان داده و درصد تركیبهای شیمیایی آن دچار تغییراتی می‌گردد. بنابراین به منظور بررسی كمیت و كیفیت تركیبهای شیمیایی و نیز خواص ضد باكتری این گونه را از منطقه املش (گیلان)، منطقه خجیر (تهران) و بجنورد (خراسان) در زمان گلدهی جمع‌آوری نمودیم و به روش تقطیر با آب مورد اسانس‌گیری قرار دادیم. درصد تركیبهای اصلی این گونه به ترتیب استان‌های گیلان، تهران و خراسان شامل:
پولگون (%02/45، %52/34 و %50/23)، منتون (%44/20، %44/24 و %65/11) پی پریتون (%39/10، %91/10 و %61/16)، ایزومنتول (%21/4، %87/4 و %36/10) و 1و 8- سینئول (%57/6، %94/7 و %96/4) بودند و نمونه‌های املش و بجنورد اثرات بازدارندگی‌بهتری روی رشدباكتری اشرشیاكولی ازخودنشان دادند.
واژه‌های كلیدی: كاكوتی، Ziziphora persica، Z.clinopodioides، پولگون، باكتری اشرشیاكولی، E.coli

 

مقدمه

گیاه دارویی كاكوتی یا مشك طواشك (Ziziphora) در ایران 4 گونه گیاه علفی یكساله و چند ساله به نامهای Z.clinopodioides، Z.capitata، Z.tenuir و Z.persica دارد كه علاوه بر ایران در تالش، تركمنستان، افغانستان، آناتولی و آسیای مركزی می‌روید (1).
كاكوتی ایرانی دارای ساقه كوتاه به ارتفاع 5 تا 15 سانتی‌متر با برگهای باریك و نوك تیز و دارای میان گره‌های كوتاه است با گلهای كوچك نقش كمرنگ یا مایل به ارغوانی كه در مناطق وسیعی از ایران مانند نواحی البرز، خراسان، گیلان، اصفهان و ... در ارتفاعات 1600 تا 1800 متری رویش دارد.
این گیاه به عنوان خلط آور، بادشكن و مقوی معده شناخته شده است و از گرد آن در عسل به عنوان ضد اسهال استفاده می‌شود و نیز به عنوان طعم دهنده در مواد غذایی و نوشیدنی‌ها افزوده می‌گردد.
باباخانلو، پ و همكاران تركیبهای اسانس Z.tenuirL. را كه از اطراف تهران جمع‌آوری كرده‌اند مورد بررسی قرار دادند كه تركیبهای اصلی آن پولگون %6/82 و لیمونن %8/6 بود (2) و ایشان مجددا تركیبهای Z.clinopodioides را كه از منطقه پلور استان مازندران جمع‌آوری كرده بودند بررسی كرده كه بیشترین تركیبها به ترتیب شامل پولگون %7/24، نئومنتول %13 بودند. كاپلو (1983) در اكراین عملكرد چند گونه Ziziphora را از جمله Z.pedicellata، Z.tenuior، Z.bibersteiniana و Z.persica را بررسی كرده كه دو گونه آخری را از نظر كمیت و كیفیت اسانس فقیر دانسته است و Z.bungeana را از ازبكستان بهترین گونه بیان كرده است (3). Dembitskii و همكاران (1995) در قزاقستان تركیبهای اسانس سه گونه Ziziphora را شامل Z.richodceriana، Z.pedicellata و Z.persica مورد تجزیه قرار داده است كه از نظر كیفیت تركیبهای مشابه بوده‌اند، اما اختلاف آنها در درصد تركیبهایی نظیر پولگون (از 5/57 تا 66 درصد) و ایزومنتول (از 1/5 تا 7/15 درصد) بوده است. (4)
 

 

مواد و روشها

گیاه كاكوتی ایرانی (Z.persica) را در اردیبهشت تا تیر ماه در زمان گلدهی از منطقه املش در استان گیلان و منطقه خجیر در شرق استان تهران و نیز Z.chinopodiodes را از منطقه باباامان بجنورد در استان خراسان شمالی جمع‌آوری كرده و پس از خشك كردن در سایه آسیا نمودند. مقدار 50 گرم از هر یك را به مدت 3 ساعت به روش تقطیر با آب با دستگاه كلونجر مورد اسانس‌گیری قرار دادیم. بازده اسانس هر یك به ترتیب گیلان، تهران و خراسان (8/1، 2/1 و 4/1 درصد وزنی) بود و اسانس حاصل پس از آبگیری روی سولفات سدیم انیدر با دستگاه GC/MS مدل Hp6890 GC با ستون دی اكتیل فتالات 5% به طول 30 متر و قطر mm 25/0 و ضخامت فیلم mm 25 و Mass مدل Hp 5973 مورد تجزیه و شناسایی قرار گرفت.
به منظور بررسی اثرات ضد باكتریایی، باكتری E.coli را روی محیط ژل آكار كشت داده و اسانسها را به روش پلیت و نیز چاهك روی محیط كشت قرار دادیم. پس از 24 ساعت قطر هاله بازدارندگی از رشد باكتری اندازه‌گیری شد.
 

درصد بجنورد

درصد املش

درصد خجیر

تركیبها

96/4

5/6

94/7

1و8 ـ سینئول

---

3/6

3/0

ترپینونن

65/11

4/20

5/24

منتون

---

3/4

8/5

بورنئول

36/10

2/4

9/4

ایزوـ منتول

---

1/0

1/0

میرتنول

50/23

02/45

5/34

پولگون

61/16

7/2

1/1

پیپریتون

---

1/0

3/0

منتیل استات

73/19

3/10

9/10

پیپریتنون

---

1/0

3/0

بتا ـ بوربونن

---

4/0

---

آرومادندرن

13/1

2/0

25/0

جرمكرن ـ د

---

1/0

2/0

كادینن

51/2

2/0

8/0

كاریوفیلن اپوكسید

نتایج و بحث

از 20 تركیب شیمیایی شناسایی شده در اسانس نمونه گیاه Z.persica خجیر كه شامل 3/98 درصد كل اسانس می‌باشد، 6/1 درصد را سزكویی ترپن‌ها تشكیل می‌دادند و بقیه را مونوترپن‌ها شامل می‌شدند كه از این مونوترپن‌ها حدود 90 درصد دارای اكسیژن می‌باشند. به همین ترتیب از 21 تركیب شناسایی شده در اسانس نمونه گیاه Z.persica املش كه 1/99 درصد اسانس را شامل می‌گردد، یك درصد آن را سزكویی ترپن‌ها شامل شده و از بین مونوترپن‌ها نیز حدود 94 درصد اكسیژن دار می‌باشند و كل تركیبهای نمونه بجنورد شناسایی گردید كه 8 تركیب می‌شد كه %8/86 آن را منوترپن‌های اكسیژن دار و %5/10 آن را فنیل استات و %7/2 آن را كاریوفیلن اكسید تشكیل می‌داد. در مقایسه بین تشكیل دهنده‌های شیمیایی سه گیاه جمع‌آوری شده از سه منطقه، تفاوت اصلی بین Menthone و Pulegone می‌باشد كه در نمونه خجیر به ترتیب 5/24 و 5/34 درصد و در نمونه املش 4/20 و 02/45 درصد می‌باشد. در نمونه بجنورد به ترتیب 65/11 و 5/23 درصد بودند و اسانس اخیر فاقد بیشتر مونوترپن‌ها می‌باشد. در بررسی اثرات ضد باكتری مشاهده شده اسانس نمونه املش و بجنورد (به ترتیب با قطر بازدارندگی 8/2 و 3/2 میلیمتر) نسبت به نمونه خجیر (با قطر 8/1 میلیمتر) اثرات بیشتری از خود نشان داده‌اند و می‌توان این پدیده را به درصد بیشتر تركیبهای اكسیژن‌دار در نمونه‌های املش و بجنورد دانست و یا تفاوت افزایش تركیب Pulegone كه یك تركیب كربونیل دار می‌باشد در اسانس نمونه املش دانست.


سپاسگزاری

از رییس و كاركنان آزمایشگاه میكروبیولوژی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استان تهران جهت انجام آزمایشات ضد باكتری تشكر می‌گردد.


منابع

1ـ مظفریان، ولی اله. 1377، فرهنگ نامهای گیاهان ایران، انتشارات فرهنگ معاصر، صفحه 591.
2ـ باباخانلو، پرویز و همكاران. 1377، تحقیقات گیاهان دارویی و معطر، انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، صفحه 120 ـ 103.
3- Kapelev, IG, Some results of Ziziphora introduction. Byulleten - Gosudarstvennogo - Nikitskogo - Botanicheskogo - Sada. Pp 68-72 (1983).
4- Dembitskii and et al. Chemical composition of the essential oils of Ziziphora growing undervarious ecological condition. Chemistry of natural compounds. Pp 673-675 (1995).



Chemical composition and antibacterial effects
of essential oils of Ziziphora persica growing under various ecological conditions.
Bigdeli. M. (Ph.D), Poramin.M (Pharm.D), Firoznia.A (Ph.D) and Hamidieh. H (D.V.M)
Tehran Agricultural and Natural Resources Research Center
E.mail: Bigdeli@hotsheet.com

Abstract
Ziziphora persica is a genus belongs to labiatae which has wild growing in many parts of Iran. Aerial parts of this plant is used for some medicinal purposes such as treatment of weakness of the stomach and curing dysentery and also used as aulinary herbs.
The aerial parts of plant were collected from Khojir (Tehran), Amlash (Guilan) and Bojnourd (Khorasan) during the spring. The essential oils were obtained by 3 hours water distillation in clevenger type apparatus. Analysis by GC/MS of the oils allowed us to identify most components.
Most components respectively for species of Guilan, Tehran and Khorasan was, Pulegone (45.02%, 34.52% and 23.5%), Mentone (20.44%, 24.44% and 11.65%), Piperitone (10.39%, 10.91% and 16.61%), Isomenthol (4.21%, 4.87% and 10.36%)
The oils of Guilan and Khorasan had better antibacterial effects against E.coli in compore with Tehran sample.
Keywords: Ziziphora persica, chemical composition