تبلیغات
گیاهان دارویی
گیاهان دارویی
وبلاگ گیاهان دارویی
دوشنبه 7 مرداد 1387

بررسی تولید ، بازاریابی و زمینه های صدور حنا Lawsonia inermis

دوشنبه 7 مرداد 1387

نویسنده :پژمان

بررسی تولید ، بازاریابی و زمینه های صدور حنا Lawsonia inermis
در استان بوشهر
فرزاد كرمپور1 و نرجس كازرانی2
1- عضو هیئت علمی مركز تحقیقات كشاورزی هرمزگان 2- كارشناس مركز تحقیقات كشاورزی بوشهر
بندرعباس - بلوار امام خمینی نبش خیابان طلوع - مركز تحقیقات كشاورزی هرمزگان ص.پ : 1577-79145
 

خلاصه

گیاه حنا Lawsonia inermis یكی از نباتات ارزشمند مناطق گرم و خشك جنوب كشور است كه برگهای آن برای تولید رنگ های آرایشی و بهداشتی، مصارف متعدد دارویی و پزشكی و تولید رنگهای ثابت صنعتی بكار می رود (1) . ایران یكی از مناطق كشت عمده حنا و از مهم ترین صادر كنندگان پودر حنا در جهان می باشد (3) . با توجه به اینكه مصرف گیاهان دارویی از جمله حنا در دنیا رو به افزایش می باشد (4)، بایستی مناطق سازگار با تولید و شرایط رشدی این گیاه شناسایی و معرفی گردد. از این رو طرحی تحقیقاتی به منظور بررسی میزان سازگاری و امكان توسعه كشت و صدور حنا در استان بوشهر اجرا گردید. نتایج دو ساله طرح نشان داد كه نواحی گرم و خشك استان با خاك رسی - شنی و خاكهای شنی حاصلخیز پتانسیل بسیار خوبی برای تولید حنا با میانگین عملكرد 5/1-1 تن در هكتار دارند. با توجه به مرز آبی طولانی استان بوشهر این استان می تواند نقش قابل توجهی در توسعه صادرات غیرنفتی بویژه صدور حنا و اشتغال زایی مولد در این زمینه داشته باشد.
واژه های کلیدی : حنا ، بازاریابی ، کاشت .
 

مقدمه

حنا درختچه ای زیبا با نام انگلیسی Henna ، دو لپه ای و از خانواده Lythraceae ، سازگار با مناطق گرم و خشك است. این گیاه دارای برگهای معطر بیضی شكل و گلهای خوشه ای سفید تا گلی رنگ بسیار معطر و خوشبو می باشد. ساقه های نازك و Flexible این گیاه را در برابر بادهای نواحی نیمه بیابانی وشرایط گرم و خشك مناطق جنوبی ایران متحمل و مقاوم می سازد . كشت این گیاه در كشورهای آسیایی و شمال آفریقا بویژه در جنوب ایران رایج است(5 و 3) .از مجموع 10 هزار تن پودر حناسالانه بیش از 4-3 هزار تن آن به خارج (كشورهای عربی، اروپایی و آمریكایی) صادر می گردد. موارد استفاده حنا به شرح زیراست :
الف) مصرف حنا به عنوان گیاه دارویی كه به علت دارا بودن ماده Lawsone (نوعی اكسی نفتوكینین C10H6O3) خواص درمانی زیر را دارد: تنظیم ضربان قلب، درمان كننده اختلالات گوارشی روده، رفع اختلالات پوستی (Exema) و التیام زخم ها ، ضد میكروب (Antimicrobe) بویژه قارچهای پوستی و رفع بوی ناپسند عرق بدن ، ضد یرقان و پیشگیری از سرطانهای پوستی . ب) مصرف گیاه حنا در تولید رنگهای بی خطر و ثابت در صنایع قالی بافی و آبنوس كاری. پ)مصرف بهداشتی و آرایشی حنا. ت)استفاده از درختچه حنا در فضای سبز .

 

مواد و روش ها

به منظور تعیین سازگاری حنا با شرایط اقلیمی استان بوشهر، در سال نخست برای آزمایش تكثیر جنسی آن ، بذور ارسالی از منطقه بم كرمان، پس از جوانه دار كردن در شرایط كنترل شده Germinator به روش بلوتر ( قراردادن بذر روی چند لایه كاغذ صافی استریل و مرطوب درون تشتكهای پتری) ، در اردیبهشت ماه بعد از انتخاب زمین و تهیه بستر مناسب، اقدام به كاشت بذور جوانه دار در خزانه گردید. آبیاری و سایر مراقبت های زراعی متداول از جمله وجین علفهای هرز، كوددهی مطابق آزمون خاك ، دفع آفات و بیماریها و سایر توصیه های بهزراعی انجام گرفت و نهال ها با ارتفاع 30-20 سانتی متر، به زمین اصلی منتقل گردیدند. برای تكثیر غیر جنسی حنا، در نیمه دوم خرداد ماه اقدام به قلمه زنی با استفاده از قطعات جوانه دار ساقه و پرورش آنها در گلدان گردید. پس از ریشه دار شدن، قلمه ها در نیمه دوم شهریور به زمین اصلی انتقال یافتند . روش كاشت كرتی و سیستم آبیاری جوی و پشته انتخاب و اجرا شد . در طول دوره رشد مراقبت های زراعی در چند مرحله اجرا گردید. با توجه به میانگین بارندگی سالیانه در محل اجرای طرح (حدود 250 میلی متر) در طول زمستان و ماههای پر بارش آبیاری صورت نمی گرفت اما در ماههای گرم بهار و تابستان بر اساس نیاز آبی گیاه و میزان رطوبت نسبی هوا و خاك بستر، آبیاری با دور هر 4-3 روز یكبار انجام شد. برداشت محصول در هر سال طی دو مرحله، بار اول در مرداد ماه و باردوم آبانماه انجام می گرفت. روش برداشت با كف بر نمودن كامل درختچه حنا از ناحیه طوقه در سطح زمین بود و شاخ و برگ های برداشت شده تحت شرایط سایه خشك می گردید. سپس محصول خشك شده با استفاده از آسیاب برقی (Blender) بصورت پودر، آماده و بسته بندی می شد.


نتایج و بحث

نتایج نشان داد كه : 1) تكثیر جنسی حنا بوسیله بذر با مشكلاتی نظیر دیر سبز كردن و هجوم آفات بذر خوار مانند مورچه و پرندگان مواجه گردید . بنابر این تكثیر غیر جنسی به روش قلمه زنی درگلدان و انتقال نهال ریشه دار به زمین اصلی، مطمئن تر و سریعتر به نتیجه می رسد. 2) رشد گیاه حنا در طول ماههای سرد و خنك پاییز و زمستان بسیار كند و بسته به شرایط برودتی تقریباً‌ متوقف می شد اما همزمان با افزایش تدریجی دما ، گیاه رشد خود را از سر می گرفت و در بهار و تابستان تولید گل و بذر می نمود. 3) میانگین عملكرد یا وزن محصول برگ حنا در برداشت مرداد ماه بیشتر از برداشت آبانماه بود و بطور كلی متوسط عملكرد در شرایط اجرای طرح 5/1-1 تن در هكتار برآورد گردید.4) بطور كلی نتایج موفقیت آمیز این طرح نویدبخش و نمایانگر سازگاری مطلوب گیاه حنا در شرایط اقلیمی استان بوشهر بوده است .
كاربرد گیاهان دارویی و بهداشتی طبیعی از جمله حنا در جهان رو به گسترش می باشد (4). از طرفی حنا از دهها سال پیش یكی از كالاهای مهم تجاری و صادراتی ایران و استان بوشهر محسوب می شده و این منطقه با داشتن موقعیت ممتاز و استراتژیك جغرافیایی در حاشیه خلیج فارس امكان صدور محصولات غیر نفتی بویژه حنا را دارد. از اینرو عوامل و شرایط زمینه ساز برای تولید، توسعه پایدار و صادرات حنا به عنوان محصولی تابستانه با ارزش افزوده قابل توجه در این منطقه وجود دارد. بنابراین برای تولید حنا و صنایع جانبی آن بایدبرنامه بهتری داشت. تحقق این امر با حمایت همه جانبه دولت درساماندهی تولید ، سرمایه گذاری بیشتر و بكارگیری فناوری روز در امر فرآوری، بسته بندی و صنایع جانبی حنا میسر می گردد. به این ترتیب رقابت اقتصادی با سایر صادركنندگان و تبدیل تجارت محدود و سنتی حنای ایران به توسعه پایدار تولید و صدور صنعتی امكان پدیر خواهد بود.
 


منابع

1-امین ، غلامرضا 1370. گیاهان دارویی سنتی ایران ، معاونت پژوهشی وزات بهداشت ، درمان و آموزش پزشكی ،‌جلد اول ..
2-حاجی آخوندی ،‌عباس و ناصربلیغ 1381 . راهنمای كاربردی گیاهان دارویی . مركز انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی . ص 248.
3-زرگری ، علی 1370 . گیاهان دارویی .جلد دوم چاپ پنجم . انتشارات دانشگاه تهران . ص. ص 358-352.
4-كرمپور ، فرزاد و نرجس كازرانی 78-1377. نتایج تحقیقات میدانی حضوری و محلی از بازرگانان حنا در استان بوشهر ( منتشر نشده ) .
5-نامدار ، مهدی ، محسن مجتبائی و مهدی سمسار1346.دولپه های دارویی جداگلبرگ . انتشارات دانشگاه تهران . ص .ص ه 272-271.


A study on production and commercialization of Henna(Lawsonia inermis)in Bushehr province
Farzad Karampour and Narges Kazerani - E.mail:karampour_fz@yahoo.com
Researchers of Hormozgan and Boushehr Agricultural Research Centers
E.mail:karampour_fz@yahoo.com

Abstract:
This study was carried out about compatibility of Lawsonia inermis in Boushehr climatic conditions for cultivation and commercialization. Both generative and vegetative reproduction of this medicinal crop was studied in an experimental invivo design during 1998-1999 in Borazjan research station.The results showed warm-arid conditions,fertilized sandy soils and clay-sandy soils in Boushehr have high pottential for Henna production with 1-1.5 ton/hec.yield. On the other hand economic,strategic and geographic position of Boushehr province depends on the Persian gulf,is very suitable for stable development of Henna production and commercialization.
Key words : Henna (Lawsonia inermis) , cultivation, commercialization, Boushehr province




دوشنبه 7 مرداد 1387

اثرات تاریخ و روش كاشت بر عملكرد و اجزاء عملكرد گیاه دارویی رازیانه(Foeniculum vulgare L.)

دوشنبه 7 مرداد 1387

نویسنده :پژمان

اثرات تاریخ و روش كاشت بر عملكرد و اجزاء عملكرد گیاه دارویی رازیانه(Foeniculum vulgare L.)
دراستان بوشهر
نرجس كازرانی1، لادن سعد آبادی2 ، پروانه دشتی3
1-محقق مركز تحقیقات كشاورزی ومنابع طبیعی استان بوشهر2-كارشناس ترویج 3- تكنسین ترویج
برازجان -مر كتحقیقات كشاورزی ومنابع طبیعی استان بوشهر ص-پ 333-75615
dmnkaze@yahoo.com


خلاصه :

به منظور بررسی روش كاشت وتاریخ كاشت برعملكرد واجزا، عملكرددانه گیاه دارویی رازیانه وآشنایی كشاورزان با اصول علمی كاشت آن آزمایشی در مزرعه كشاورز با استفاده ازطرح اسپلیت پلات درپایه بلوكهای كامل تصادفی در3 تكراردر سال زراعی 82-81 انجام شد.عوامل مورد بررسی در این آزمایش عبارت بودند از:
1- روش كاشت در دوسطح : كرتی M1=، جوی وپشته M2= به عنوان فاكتور اصلی
2- تاریخ كاشت در 5 سطح:
15 /8 D1=،30/8 D2=، 15/9D3 = ،30/9 D4 =، 15/10D5= به عنوان فاكتور فرعی
در این آزمایش تیمارها در 4 خط كاشت به طول 2 متروفواصل بین ردیفی40 سانتی متر وبین بوته ای 10 سانتی متر كاشته شدند. نتایج بدست آمده نشان دادكه روش كاشت تاثیر معنی داری برعملكرددانه، ودیگر صفات نداشت، ولی تاریخ كاشت برصفات یادشده تفاوت معنی داری درسطح 1% داشت. بیشترین میانگین عملكرددانه درتاریخ های كاشت 30-15 آبان ماه درروش كاشت جوی پشته با 2/476 كیلوگرم درهكتار وكمترین میانگین عملكردانه درروش كرتی درتاریخ كاشت پنجم بود .
واژه های كلیدی : رازیانه ، گیاه داروئی ، عملكرد
 


مقدمه

گیاه دارویی رازیانه با نام های علمی Foeniculum vulgareL. ازخانواده چتریان (Apiaceae) مبداءآن نواحی مدیترانه واروپای جنوبی می باشد.امروزه دراكثر مناطق جهان (شمال افریقا ،جنوب اروپا،آسیا) می رویدوكشت می شودكشورهای عمده تولید كننده آن هند،چین،مصر،آرژانتین ،اندونزی وپاكستان می باشنددر جه حرارت های قابل تحمل آن بین آن 27-4 درجه سانتیگراد، میزان بارندگی نواحی بین2600-300 میلی متر وطالب خاك لومی دارای زهكش ، ph مناسب آن بین 8/4 تا 3/8 می باشد. گیاه رازیانه علفی ،معطر، به ارتفاع 2-1 متر ودارای برگهایی با پهنك منقسم به قطعات نازك ونخی شكل است. به حالت وحشی به صورت گیاهی چند ساله است (1). این گیاه دربخشی ازاستان بوشهربه صورت خودروودائمی درباغات دیده می شود مصرف خوراكی ودرمانی رازیانه ازمانهای قدیم تاكنون دربین مردم استان بوشهررایج بوده است.از آنجایی كه روشهای به زراعی در میزان عملكرد دانه تاثیر بسزایی دارد. چنانجه تغییرات تاریخ كاشت اعم از تعجیل ویا تاخیر در كاشت باعث تغییراتی در عملكردانه می گردد،علاوه براین تعیین تاریخ وروش كاشت مناسب هرمنطقه به شرایط اقلیمی آن منطقه دارد.
لذا این آزمایش در راستای دستیابی به تاریخ وروش كاشت مناسب در جهت افزایش پتانسیل عملكردانه وتوسعه وترویج كشت گیاه دارویی رازیانه در استان بوشهر صورت گرفت .
 


مواد وروشها :

این آزمایش به منظوردستیابی به تاریخ كاشت وروش كاشت مناسب گیاه دارویی رازیانه در قالب طرح كرتهای یكبار خرد شده(split plot) در پایه بلوكهای كامل تصادفی در3 تكرارباعوامل زیر انجام شد :
روش كاشت به عنوان عامل اصلی شامل كرتی - جوی وپشته،تاریخ كاشت به عنوان عامل فرعی: شامل (15/8 ، 30/8، 15/9، 30/9، 15/10) . هركرت مشتمل بر4 خط كاشت به طول 2متر،فاصله بین ردیف 40سانتیمتر،بین بوته ای 10 سانتی متر ومساحت هركرت 3 متر مربع بود. پس از آبیاری كرتهای آزمایشی،تیمارهای تاریخ كاشت موردنظردرهردوروش كاشت (كرتی وجوی پشته) اعمال شد بذر مورد استفاده، محلی اصفهان بودوبلافاصله پس از كاشت آبیاری انجام شد.عملیات داشت به طور كامل صورت گرفت، براساس آزمون خاك مقادیركود های مصرفی شاملk/g 140 اوره،سولفات پتاسیم به میزان 300k/g وفسفات آمونیم به میزان180k/g همراه با 15 تن درهكتاركوددامی بود،درطول دوره رویش یادداشت برداریهای لازم ازجمله تاریخ سبز شدن، شروع گلدهی،پایان گل وزمان رسیدن صورت گرفت.داده های حاصل ازصفات موردبررسی همراه با میزان عملكرددانه توسط نرم افزار MSTATC موردتجزیه وتحلیل قرارگرفت مقایسه میانگین صفات موردبررسی به روش آزمون چنددامنه دانكن(DMRAT) صورت پذیرفت.
 


نتایج و بحث:

بذررازیانه برحسب تاریخ های مختلف كاشت بین 12-5 روز سبز شدندبه طوری كه كمترین روزتاسبزشدن متعلق به تاریخ كاشت اول (آبان ماه) بین 5-4 روز وبییشترین روزتاسبزشدن 12روز متعلق به تاریخ كاشت پنجم (15/10) بودكه علت آنرا می توان دركاهش دما در دی ماه دانست.تجزیه واریانس ساده برروی داده های حاصل از میزان عملكرددانه،ارتفاع بوته،تعدادكپسول دربوته،تعدادشاخه فرعی انجام شد.نتایج بدست آمده نشان دادكه عملكرددانه درهكتاردردوروش كاشت اختلاف معنی داری نداشت وبه عبارتی دیگرروش كاشت برعملكرددانه تاثیری نداشت. اثرتاریخ های مختلف كاشت برعملكردانه دارای تفاوت معنی داری در سطح 1% داشتند وبه عبارتی دیگرتاریخ كاشت بر عملكرددانه تاثیر زیادی داشت.بیشترین عملكرددانه با 2/476 كیلو گرم درهكتار متعلق به روش كاشت دوم(جوی پشته) ودرتاریخ كاشت اول (15/8) بودوكمترین عملكرددانه متعلق به تاریخ كاشت پنجم(30/9) درروش كرتی بود. بیشترین میانگین ارتفاع بوته با 149 سانتی مترمتعلق به روش كاشت دوم ودرتاریخ كاشت 15/8 بودبیشترین شاخه فرعی در روش كاشت دوم ودرتاریخ كاشت اول(15/8) با 3/12 عددبوددراین آزمایش تیمار شماره 5 بدترین تیمار، یعنی روش كاشت اول درتاریخ كاشت پنجم (30/9)شناخته شد.شایان ذكراست كه بوته ها درتاریخ های كاشت چهارم وپنجم(30آذر تا 15 دی ماه)دراواخر فروردین ماه دچار بادزدگی شدیدشده وبا شروع گرمای بیش از 35 درجه سانتی گراد تلقیح گل كاهش یافت ودرنتیجه سبب كاهش شدید عملكرد گردید. بنابراین تاریخ های كاشت اواخر آذر تا نیمه دیماه موجب افت شدید عملكرددانه گردید .بنابراین باتوجه به نتایج بدست آمده تاریخ وروش كاشت مناسب رازیانه از نیمه آبان تا نیمه آذرماه در روش جوی پشته قابل توصیه دراستان بوشهر می باشد.


منابع

1-بیگی امید،1382 رازیانه دفتر برنامه ریزی رسانه های ترویجی
2-زرگری علی 1370 گیاهان دارویی جلددوم موسسه انتشارات وچاپ دانشگاه تهران
3-Vanparys-L1997,spring cultivation of fennel .Match.Agro and Zefa Fino are good. Proeftuinnieuws. 1999, 9:1

Effects of sowing date and plantig method on yield and components of yield of Feoniculum vulgare L.
N-Kazerani, L.Saadabadi, P.Dashty
Borazjan- Agricultural. Research Center , P.O. Box 333
Email: dmnkaze@yahoo.com

Abstract
In order to study the effect of planting method and sowing date and training to farmer, a field experiment was conducted at the field of farmer (2002-2003). This experiment was carried out in split plot design with two factors in RCB(randomized complete block ) design. Main plot was at two levels : 1- plot 2- ridge, sub plot was sowing date at 5 levels :5th.Nov., 20th.Nov,5thDes, 20thDes, 4th Jan. in three replication with row spacing 40*10 centimeter. Results indicated that planting method was not significant on grain, height plant, pod number per plant and branch number, but sowing date was significant (P=1%) on recorded traits and there was a significant interaction bet ween two factors (p=1%). Most of yield was 476.2kg per hectar in (8.15) ridg method.
Keywords: yield, Feoniculum vulgare L , planting




دوشنبه 7 مرداد 1387

دوشنبه 7 مرداد 1387

نویسنده :پژمان

تاثیر شوری بر میزان سیلیبین بذر ماریتیغال
نسرین قوامی
مدرس دانشگاه آزاد
سبزوار, دانشگاه آزاد اسلامی, گروه كشاورزی


خلاصه:

ماریتیغال (Silybum marianum L. GAERTN) یك گیاه یكساله متعلق به خانواده Asteraceae است. بذور رسیده این گیاه شامل ماده موثره سیلیمارین (تركیبی از چند فلاونویید) است كه مهمترین جزء آن سیلیبین میباشد. تحقیقات نشان داده اند كه تنش های محیطی مانند شوری بر تولید مواد موثره گیاهان دارویی موثر است. برای روشن شدن موضوع, آزمایشی در گروه باغبانی دانشكده شهید چمران اهواز انجام شد. این آزمایش بصورت فاكتوریل درقالب طرح كاملاَ تصادفی با 6 سطح شوری (09/1, 12,9,6,3و 15 دسی زیمنس بر متر) و دو رقم ماریتیغال (آلمانی و رقم بومی اهواز) انجام شده است. نتایج نشان داد كه با افزایش شوری میزان مواد موثره در هر دو رقم نسبت به تیمارهای شاهد افزایش داشته است. عملكرد سیلیبین در شوریهای بالاتر از 9 و 3 دسی زیمنس بر متر , به ترتیب در رقم بومی اهواز و آلمانی كاهش یافته است. بطور كلی میزان سیلیبین در رقم بومی اهواز نسبت به رقم آلمانی (وارداتی) در همه تیمارهای شوری بالاتر بوده است.
واژه های کلیدی : ماریتیغال ، شوری ، سیلیبین .
 


مقدمه:

مواد مؤثره موجود در گیاهان دارویی گرچه اساساَ با هدایت فرآیندهای ژنتیكی ساخته میشوند، اما ساخت آنها بطور آشكاری تحت تاثیر عوامل محیطی نیز قرار میگیرد. تحقیقات نشان داده است كه گیاهان دارویی بر خلاف سایر محصولات كشاورزی كه در شرایط تنشی از نظر مقدار تولید لطمه میبینند، ممكن است در شرایط تنش تولید شیمیایی بیشتر و در نتیجه بازده اقتصادی برتری پیدا كنند
(1). وازكو و لویولا (3)نشان دادند كه وقتی گیاه پروانش ( Catharanthus roseus L.) تحت تنش شوری 20- 4/2 دسی زیمنس بر متر قرار گیرد، با افزایش شوری میزان آلكالوئیدهای آن مانند آجمالیسین و وینكامین افزایش مییابد.نظیف و همكاران(2) در تحقیقی دریافتند كه تنش شوری باعث تحریك سنتز انتراكینون در گیاه Cassia acutifolia میشود.


مواد و روشها :

دو رقم خودروی اهواز (گل بنفش) و رقم آلمانی در گلدانهای بزرگ كاشته شده و با تیمارهای شوری شامل تیمار شاهد (آب رودخانه كارون با ds/m 09/1= EC ) و شوریهای 3، 6، 9، 12 و 15 دسی زیمنس بر متر آبیاری شدند. بذور هر تیمار بطور جداگانه جمع آوری شده و عملكرد كاپیتولهای رسیده اندازه گیری شد. برای استخراج و اندازه گیری مقدار كلی سیلیمارین و سیلیبین, ابتدا دانه های خشك شده هر تیمار آسیاب شده و توسط دستگاه سوكسله (دستگاه استخراج) و با استفاده از حلال اتر نفت روعنگیری شدند. نمونههای روعن گیری شده كاملاَ خشك شدند. فلاونوئیدهای كلی (سیلیمارین) نمونه های روغنگیری شده، با استفاده متانول استخراج گردید. برای اندازه گیری سیلیبین، از محلول بدست آمده در مرحله قبل مقدار مشخصی جهت تزریق به دستگاه اچ پی ال سی برداشته شد.

 

نتایج و بحث:

نتایج جدول تجزیه واریانس در این تحقیق نشان داد كه اثر شوری، رقم و اثر متقابل شوری و رقم بر مواد مؤثره بذر گیاه ماریتیغال بسیار معنی-داری (P<0.01) است و تنش شوری باعث افزایش میزان مواد مؤثره در هر دو رقم شده است. بطور كلی نظر بر این است كه تولید متابولیتهای ثانویه برای تنظیم سازگاری گیاه نسبت به عوامل نامساعد و تنش های محیطی صورت گرفته و به منزله بكار افتادن یك نوع جریان دفاعی در جهت استمرار تعادل فعالیتهای حیاتی در گیاه به حساب میآید(1). همانگونه كه در شكل (مقایسه میانگین-ها) ملاحظه میشود ببیشترین میزان سیلیمارین ( مواد موثره كل) در رقم آلمانی و شوری dS/m15 و كمترین میزان آن در تیمار شاهد (dS/m09/1) ورقم اهواز اندازه- گیری شده است. مقایسه میانگینها همچنین نشان میدهد كه بیشترین مقدار سیلیبین (جزء اصلی سیلیمارین) در سطح شوری dS/m15 و رقم اهواز و كمترین مقدار آن در تیمار شاهد و رقم آلمانی اندازه-گییری شده است. مقایسه میانگینها نشان میدهد هرچند میزان سیلی بین بذر با افزایش شوری, روند صعودی دارد, اما بدلیل كاهش عملكرد بذر در شوریهای بالاتر, میزان عملكرد سیلی بین كاهش مییابد.بطوریكه بیشترین عملكرد سیلی بین در رقم خودروی اهواز در تیمار 9 دسی زیمنس بر متر و در رقم آلمانی در تیمار 3 مشاهده شد. تفاوت در میزان مواد موثره دو رقم كاشته شده نقش مثبت رقم و شرایط اقلیمی را بر میزان مواد موثره اثبات میكند. نتیجه این تحقیق , اهمیت رقم بومی را از نظر عرضه به صنایع داروسازی و امكان استفاده از زمینهای با شوری متوسط و نیز ضرورت توجه به اصلاح این گیاه ارزشمند را نشان میدهد.
 


سپاسگزاری:

از استاد ارجمندم جناب آقای دكتر علی اكبر رامین برای راهنمایی و آقای دكتر رضا امیدبیگی برای تشویق و ایجاد انگیزه در موضوع تحقیق و آقای دكتر زین العابدین بشیری صدر برای مساعدت فراوان در اندازه گیری مواد موثره ,تشكر و سپاسگزاری میكنم.

 


منابع:

امید بیگی , ر. 1379. رهیافتهای تولید و فرآوری گیاهان دارویی. جلد اول چاپ دوم. انتشارات طراحان نشر. تهران. 283ص.
2. Nazif, N.M., Rady, M.R. and Seif, N.2000. Stimulation of anthraquinone production in suspension cultures of Cassia acutifolia by salt stress. Fitoterapia. 71(1): 34-40.
3.Vazquez, F.A. and V.M.Loyola. 1994. A Catharanthus roseus salt tolerant line. II. Alkaloid Production. Jourmal of Plant Physiology, 144(4-5): 613-616.






The effect of salinity on silybin of milk thistle
N. Ghavami1
College of Agriculture, Islamic Azad University of Sabzevar
E.mail.nqavami@yahoo.com

Abstract
Milk thistle (Silybum marianum L. GAERTN) is an annual plant belonging to the Asteraceae family. The ripe seed of this plant contains active component Silymarin , a mixture of flavolignans, of which silybin is the main constituent . Evidences showed that stress conditions such as salinity can effects on active substances medicinal plants. Therefore, to clarify this, the field experiment was carried out at the Department of Horticulture, Shahid Chamran University, Ahvaz,. The experiment was done in factorial on the basis of completely randomized design with six levels of salinity (, 1.09, 3, 6, 9, 12 and 15 dS/m) and two type of milk thistle (German type and Ahvaz wild type collected from road side).
The results have showed that with increasing salinity, active substances (Silymarin and Silybin) in seeds significantly increased in two types, compared to the control plants. yeild of silybin has reduced with salinity higher than 9 dS/m and 3 dS/m in Ahvaz wild type and German type, respectively Generally, Ahvaz wild type was higher Silybin in all salinity treatments, compared to German type.
Keywords: Milk thistle, Silybin, Silymarin and Salinity




دوشنبه 7 مرداد 1387

بادرشبی (Dracocephalum moldavica

دوشنبه 7 مرداد 1387

نویسنده :پژمان

بادرشبی (Dracocephalum moldavica)
آسا قلی زاده1ـ مسعود اصفهانی2ـ مجید عزیزی3
1- دانشجوی سابق كارشناسی ارشد دانشگاه گیلان، 2- استادیار دانشگاه گیلان، 3- استادیار دانشگاه فردوسی مشهد)


خلاصه:

در سال های اخیر به دلیل اثبات عوارض جانبی داروهای شیمیایی و تمایل بشر به حفظ سلامت خویش توجه زیادی به گیاهان دارویی معطوف شده است، ولی یكی از موانع جدی توسعه كشت این گروه از گیاهان كمبود منابع آبی است. بادرشبی یکی از گیاهان دارویی است كه نقش آن در صنعت داروسازی حائز اهمیت زیادی است. زئولیت طبیعی با داشتن خاصیت قابلیت برگشت پذیری جذب و دفع آب مانع از هدر رفتن آب خاك می شود. این تحقیق با هدف بررسی تاثیر زئولیت و تنش خشكی بر عملكرد كمی و كیفی گیاه دارویی بادرشبی انجام شد. شناسایی میزان مناسب مصرف زئولیت و درصد تخلیه رطوبت خاك بر عملكرد گیاه بادرشبی از طریق مقایسه تیمارهای مختلف زئولیت و تنش خشكی بر صفات وزن تر كل، وزن خشك كل، وزن خشك اندام هوایی‌، وزن خشك ریشه، سطح برگ، تعداد برگ و گل و میانگره و درصد اسانس مورد آزمایش قرار گرفت و در نهایت تاثیرات مقادیر بهینه زئولیت و تنش خشكی بر عملكرد كمی و كیفی بادرشبی مشخص شد.
واژه های کلیدی : تنش آب ، بادرشبی ، کود .
 


مقدمه:

در قرن حاضر عوارض جانبی و مشكلات ناشی از مصرف داروهای شیمیایی مثل هزینه های بالای تولید و آلودگی محیط توسط آنها و همچنین ناتوانی بشر برای ساخت برخی مواد دارویی كه به طور طبیعی در گیاهان وجود دارد، باعث توجه هر چه بیشتر بشر به گیاهان دارویی گردیده است(2). بادرشبی گیاهی علفی و یكساله است كه برگ ها و ساقه های جوان آن معطر هستند. اسانس آن از تركیبات متفاوتی مثل سیترال و استات ژرانیل تشكیل شده است(1). زئولیت آلومینوسیلیكاتی با ساختار داربستی است كه به علت داشتن خاصیت جلوگیری از كاهش آب خاك، بسیار مورد توجه قرار گرفته است و از آن جایی كه جزو كانی های طبیعی كشور ما بوده و به سهولت و ارزانی در دسترس قرار دارد لذا مصرف آن در جهت افزایش عملكرد كمی و كیفی گیاهان دارویی پیشنهاد شده است(3).
مواد و روش ها:
این آزمایش در سال 1382 در شهرستان مشهد به صورت گلدانی انجام شد. زئولیت کلینوپتیلولیت در 4 سطح(T4, T3, T2, T1) یعنی (0، 20، 25، 30 گرم در 12 كیلوگرم خاك) همراه با كودهای (N: P: K) در عمق 10 سانتیمتری با خاك مخلوط شد. پس از آبیاری اشباع و خروج آب ثقلی 6 عدد بذر بادرشبی در هر گلدان كشت شد و 3 سطح تخلیه رطوبت خاك (50، 60، 70 درصد) (S3, S2, S1) تا پایان برداشت اعمال گردید. سطح برگ با دستگاه اندازه گیری سطح برگ و وزن تر كل پس از برداشت گیاه با ترازوی حساس تعیین شدند، تعداد برگ، گل و میانگره نیز شمارش گردید. پس از آن بوته ها خشك شدند و وزن خشك آنها نیز با ترازوی حساس تعیین گردید. در پایان نیز میزان اسانس گیاه با دستگاه اسانس گیر به روش كلونجر اندازه گیری شد.


نتایج و بحث:

نتایج این پژوهش نشان داد كه بیشترین مقدار صفات 8 گانه اندازه گیری شده در این تحقیق(وزن تر كل، وزن خشك كل، وزن خشك اندام هوایی‌، وزن خشك ریشه، سطح برگ، تعداد برگ و گل و میانگره و درصد اسانس) در 25 گرم زئولیت به دست آمد. اندرو وكیمی(4) علت افزایش میزان این صفات را در مقادیر 25 گرم زئولیت این گونه تفسیر كردند كه افزودن زئولیت به خاك مثل یك مخزن ذخیره آب عمل كرده و طی دوره خشكی، مدت حفظ رطوبت را بالا برده و تر شدن و پخش مجدد آب در ناحیه ریشه بعد از آبیاری به سرعت افزایش می یابد. همچنین زئولیت به علت حفظ عناصر غذایی و جلوگیری از آبشویی عناصر نیتروژن و پتاسیم، عامل مهمی در افزایش صفات گیاهان محسوب می شود. نتایج همچنین نشان داد كه با افزایش زئولیت از 25 گرم به 30 گرم مقدار صفات مورد نظر كاهش یافت كه ملكوتی دلیل این كاهش را، انباشتگی و محبوس ماندن آب و عناصر غذایی در شبكه ها و تونل های زئولیت در مقادیر بالاتر از حد آن اعلام کرد(3).
نتایج همچنین حاكی از آن بود كه كمترین میزان تخلیه رطوبت خاك(50 درصد) نیز بهترین نتیجه را از نظر تولید صفات وزن تر كل، وزن خشك كل، وزن خشك اندام هوایی‌، وزن خشك ریشه، سطح برگ، تعداد برگ و گل و میانگره و درصد اسانس ایجاد كرد و با افزایش تخلیه رطوبت خاك میزان صفت ذکر شده کم شد. تایز و زایگر(5) اعلام كردند كه با افزایش تنش خشكی، روزنه ها به علت تغییر در پتانسیل آماس بسته می شوند كه دلیل آن انتقال مجدد ABA از كلروپلاست به آپوپلاست سلول های محافظ است كه متابولیسم یونی غشای پلاسمایی را تغییر داده و بسته شدن روزنه تحریك می شود.با بسته شدن روزنه ها، فتوسنتز به علت كمبود میزان دی اكسید كربن در فضای بین سلول های برگ كاهش یافته و بالطبع صفات موثر گیاه نیز كم خواهند شد.
به طور كلی تیمار بهینه در این تحقیق تیمار 25 گرم زئولیت و 50 درصد تخلیه رطوبت خاك بود كه پیشنهاد می گردد در عمل توسط تولید كنندگان گیاهان دارویی مورد استفاده قرار گیرد.


 

منابع:

1- امید بیگی، ر.(1379). رهیافتهای تولید و فرآوری گیاهان دارویی، جلد 3. انتشارات آستان قدس رضوی.
2- عزیزی، م.(1379). بررسی تاثیر برخی از عوامل محیطی و فیزیولوژیكی بر رشد، عملكرد و میزان مواد موثره گل راعی. رساله دكتری در رشته باغبانی. دانشگاه تربیت مدرس.
3- ملكوتی، م. ج. و ع. ح. ریاضی همدانی.1370. كودها و حاصلخیزی خاك، مركز نشر دانشگاهی دانشگاه تهران.
4- Andrews, R.D. and S.B. kimi.1996. Improvements in yield and quality of crops with zeoponic fertilizer delivery system: Turf, flowers, vegetables and grain. Malaysian Agricultural Research and Development Institute.
5- Taiz, L. and E. Zeiger.2000. Plant physiology. Mashhad University Press. pp. 379.



The Study on the Effect of Different Levels of Zeolit and Water Stress on Charactristics and Quality of Moldavian Balm
Abstract
The ever-increasing demand to herbal medicines in recent years, necessitates the culture development of the medicinal plants.Water limitation is the main obstacles on the other hand.Moldavian Balm is a very important medicinal plant. Natural zeolite has some properties such as absorption of water. In this study the effects of levels of zeolite and water stress on fresh and dry herb yield, leaf area/plant, number of leaves, flowers and internodes and essential oil contents were measured.
Key words: Dracocephalum moldavica, Zeolite, Essential oil




دوشنبه 7 مرداد 1387

كاشت قارچ‌های خوراكی و دارویی به روش جان-كائو

دوشنبه 7 مرداد 1387

نویسنده :پژمان

كاشت قارچ‌های خوراكی و دارویی به روش جان-كائو
علیرضا قدس‌ولی1 ، فخری شهیدی2
1- عضو هیئت علمی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی گلستان،2- عضو هیئت علمی دانشكده كشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد


خلاصه

تولید قارچ دربیشتر كشورهای درحال توسعه به دلیل وجود نیروی كارارزان وفراوان، وجود ضایعات وعدم بازیافت آنها دارای پتانسیل بسیار بالایی است. این محصول غذایی سبب سرمایه گذاری منطقی، اشتغال زایی و تأمین پروتئین از منابع غیرحیوانی گردیده، كه درعین حال می تواند به امنیّت غذایی جامعه كمك نموده و در توسعه و رفاه اقتصادی جوامع روستایی تأثیر مثبت داشته باشد. این تحقیق شامل پیاده نمودن فنّاوری جان-كائو (مرتّب نمودن فصول كشت ) برای زراعت و كاشت پنج نوع قارچ خوراكی و دارویی در مناطق روستایی برخوردار استان گلستان توسّط نیروهای آموزش دیده می باشد. برای كاشت قارچ‌های مورد مطالعه از بسترهای كشت متفاوت نظیر بقایای سویا ، پنبه و ذرت، كاه وكلش گندم و برنج ، سبوس گندم و برنج و دو نوع علف وحشی موجود درمنطقه گلستان استفاده و نهایتا" فصول مناسب زراعت هریك از قارچ‌ها، راندمان و تركیب شیمیایی آنها گزارش شده است.
واژه های کلیدی : قارچ های داروئی ، جان - کائو ، کاشت .
 


مقدمه

فنّاوری جان-كائو تكنیكی جامع و جدید با ارزش علمی بالا وكارآیی معنی دار اقتصادی و اكولوژیكی می باشد. این روش نیاز به سرمایه گذاری اندكی دارد كه حتّی جوامع روستایی نیز به راحتی می توانند آن را تأمین نمایند. جان-كائو دارای منابع غنی است و روش پیاده كردن آن بسیار ساده می باشد. از جمله مزایای آن: وارد نمودن مواد زاید درچرخة تولید؛ از بین رفتن تضادّ بین صنایع قارچ و توازن اكولوژیكی؛ نسبت تبدیل بیولوژیكی بالا (حدود 65 درصد)؛ دورة كوتاه كشت، رشد سریع و راندمان بالا، مدیریّت ساده (7)؛ و ایجاد سیكل ضایعات- خاك-قارچ،های خوراكی ودارویی- خوراك دام وكود می‌باشد (1,3).

 


مواد و روش‌ها

مواد مورد استفاده شامل سه نوع قارچ خوراكی لنتینوس ادودس یا شیتاكی (Lentinus edodes)؛ پلوروتوس ساجور-كاجو (Pleurotus sajor-caju)؛ ولوایلا ولواسه (Volvariella volvacea) و دو نوع قارچ داروییی گانودرمالوسیدوم (Ganoderma lucidum)، و اوریكولاریا پلی‌تریكا ( Auricularia polytricha) (2,4)، و مواد بستر كشت شامل بقایای ذرّت، سویا و پنبة مزارع، سبوس و كاه و كلش گندم و برنج، علف‌های وحشی Dicranopteris dicnotoma و پنیستوم پورپوروم (Pennisetum purporeum) می‌باشد. روش‌های مورد استفاده شامل تولید اسپان مادری و اسپان كه در مورد قارچ‌های پلوروتوس ساجور-كاجو و شیتاكی از روش كشت بافت و برای سایر قارچ‌های مورد نظر از كشت خالص (5,6) تهیّه شده در مركز تحقیقات ژنتیك دانشگاه فوجیان چین استفاده شده است؛ تهیّه و آماده‌سازی بستر كشت كه مراحل پایش آنها شامل اجزاء بستر كشت، تهیّة پودر و استریل كردن آنها، هوادهی و كنترل میزان رطوبت می‌باشد؛ و پیاده نمودن جان-كائو در شرایط روستایی استان گلستان با انجام مراحل: 1- تولید اسپان مادری و اسپان. 2- مكان‌یابی با در نظر گرفتن امكان دسترسی به آمار و اطلاعات اقلیمی، وضعیّت مالكیّت زمین‌های مزروعی و باغ‌ها، شرایط فرهنگی، وجود تشكّل‌های تولیدی. 3- مرتّب نمودن فصول كشت با روش منحنی میانگین درجه حرارت روزانة محلّی، كه نكات مهم در ترسیم این منحنی عبارت است از: بررسی اطّلاعات اقلیمی محلّی؛ تعیین مناسب‌ترین زمان زراعت و كاشت متناسب با شرایط كشت محلّی از روی منحنی ترسیم شده و محاسبة زمان تلقیح و تولید سوش‌ها از روی مرحلة ظهور میوة قارچ (3)؛ 4- آموزش اعضای تشكّل‌های تولیدی؛ 5- تهیّه، تولید و آماده‌سازی یبستر كشت؛ 6- زراعت قارچ‌های مورد مطالعه با اعمال مدیریّت جان-كائو و به دو صورت كاشت در فضای باز و كاشت كیسه‌ای.


نتایج و بحث

براساس منحنی رسم شده (شكل شمارة 1) ونیز رعایت نكات فنی درچگونگی مرتّب نمودن فصول، فواصل زمانی مناسب برای زراعت وكاشت قارچ‌های مورد نظر در منطقه گرگان در جدول شمارة 1 آورده شده است.

شكل شمارة 1- منحنی میانین درجه حرارت روزانة محلّی منطقة گرگان
استفاده ازفرمول های مختلف بستر كشت (جدول شماره2) و راندمان تولید (جدول شماره3) قارچ‌های مورد نظر بیانگر امكان بهره گیری از منابع ضایعاتی مختلف بدون تأثیر معنی‌دار (05/0< P) روی میزان تولید است وصرفا" زمان تولید و وجود اجزاء مختلف كمپوست درمنطقه باید مدّ نظر قرار گیرد.

جدول شمارة 1- ترتیب فصول كشت برای قارچ‌های مود نظر در آزمایش
 

قارچ

محدودة زمانی برای مراحل مختلف

اسپان مادری

اسپان

تلقیح

میوه‌دعی و برداشت

لنتینوس ادودس

اواخر مهر

دهم آذر

دهة سوّم دی

دهة اوّل تا آخر فروردین

لنتینوس ادودس

اوایل تیر

دهم مرداد

اواخر شهریور

حدود دهم آذر

گانودرما لوسیدوم

-

-

دهة دوم خرداد تا دهة اول مرداد

دهة اوّل مرداد تا آخر شهریور

اویكولاریا پلی‌تریكا

-

-

اواخر خرداد تا نیمة تیر

نیمة شهریو تا نیمة مهر

ولواریلا ولواسه

در  محدودة زمانی اواخر خرداد تا نیمة شهریور (منطقة گرگان، استان گلستان)

پلوروتوس ساجور-كاجو

در  محدودة زمانی اواخر اردیبهشت تا نیمة مهر (منطقة گرگان، استان گلستان)

جدول شمارة 2- فرمول های مختلف بستر كشت مورد استفاده در آزمایشa

   قارچ

تركیب بسته

گانودرما لوسیدوم

ولواریلا ولواسه

اوریكولاریا پلی تریكا

لنتینوس ادودس

پلوروتوس

ساجور-كاجو

بقایای ذرت

40

--

--

70

--

--

30

--

--

بقایای سویا

40

--

--

--

--

30

30

--

--

بقایای پنبه

--

--

78

--

--

30

--

40

--

سبوس گندم

18

--

20

10

17

8

8

8

8

كاه گندم

--

--

--

18

--

 

15

40

90

كاه برنج

--

98

--

--

--

30

15

15

--

دیكنوتوما

--

--

--

--

20

--

--

--

--

پورپوروم

--

--

--

--

60

--

--

--

--

a: اطّلاعات جدول بر حسب درصد بیان شده است.

جدول شمارة 3- تركیب شیمیایی و اندمان قارچ‌های تولیدی

قارچ

تركیب

ولواریلا ولواسه

اوریكولاریا

 پلی تریكا

لنتینوس ادودس

پلوروتوس

ساجور-كاجو

گانودرما

لوسیدوم

رطوبت

4/88

5/89

8/91

5/90

  • نظرات() 


  • دوشنبه 7 مرداد 1387

    بررسی اثر تیمارهای مختلف در شكستن خواب و تحریك جوانه‌زنی بذر گونه دارویی زوفا Hyssopus officinalis

    دوشنبه 7 مرداد 1387

    نویسنده :پژمان

    بررسی اثر تیمارهای مختلف در شكستن خواب و تحریك جوانه‌زنی بذر گونه دارویی زوفا Hyssopus officinalis
    عبدالله قاسمی پیربلوطی 1، احمدرضا گلپرور2 ، مجید ریاحی3 ، علیرضا نوید3 و سمیه امانی چالشتری4
    1-عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهركرد، 2- استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان، 3- كارشناس علوم آزمایشگاهی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهركرد و 4-كارشناس تولیدات گیاهی
    شهركرد-رحمتیه-دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهركرد-صندوق پستی 166-فاكس:3336999-0381-
    پست
    الكترونیك:ghasemi955@yahoo.com


    خلاصه

    بذر (Seed) حاصل تلقیح تخمك به عنوان یك واحد زایشی نقش بسیار مهمی در بقاء، تجدید و جداسازی مواد ژنتیكی، تكثیر و پراكنش اكثر گونه‌های مختلف گیاهی دارد. علاوه بر آن، بذر در تولید، پرورش و كاشت گیاهان نقش كلیدی در استقرار بوته در مزرعه دارد. بنابراین تهیه اطلاعاتی در خصوص عوامل اكولوژیكی یا فیزیولوژیكی موثر بر خواب بذر گیاهان دارویی و عوامل موثر بر شكستن خواب و شرایط بهینه برای جوانه‌زنی آنها جهت تولید و پرورش آنها یك امر ضروری است. به همین منظور اثر تیمارهای مختلف شامل اسید جیبرلیك (GA3) با 3 غلظت مختلف 100 ، 500 و 1000 قسمت در میلیون(PPM)، نیترات پتاسیم (KNO3) با غلظت 2/0 درصد، تیوره 1 مولار و شاهد (Control) بر جوانه‌زنی بذر گونه مهم دارویی زوفا Hyssopus officinalis
    آزمایشی در قالب طرح كاملاً تصادفی (RCD) در 3 تكرار انجام شد. نتایج تجزیه واریانس آزمایش داد كه اثرات تیمارهای مختلف بر درصد جوانه‌زنی بذر گونه دارویی زوفا (P < 0.05) معنی دار بود. همچنین بیشترین درصد جوانه‌زنی از تیمار اسید جیبرلیك با غلظت 500 قسمت در میلیون بدست آمد.
    واژه‌های كلیدی: شكستن خواب، تحریك جوانه‌زنی

     

    مقدمه

    كیفیت بذر شامل خصوصیات ژنتیكی، خواب بذر (Seed Dormancy)، قوه نامیه (Viability)، قدرت جوانه‌زنی (Seed Germination)، بنیه یا قدرت بذر (Seed vigor)، میزان رطوبت بذر، كیفیت انباری بذر(Storage quality) ، زوال یا عمر بذر و غیره می‌باشد. از مهمترین خصوصیات بذر كه برای زارع از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است می‌توان به قدرت جوانه‌زنی و بنیه بذر اشاره نمود (1). جوانه‌زنی طبق تعریف انجمن متخصصین رسمی تجزیه بذر(Association Of Official Seed Analysis) عبارت از توانایی بذر جهت تولید یك گیاه طبیعی در شرایط مساعد می‌باشد (2). بنابراین تهیه اطلاعاتی در زمینه خصوصیات كیفی بذرهای گونه‌های دارویی در تولید و پرورش این گیاهان و استقرار آنها در مزرعه جهت دستیابی به عملكرد كیفی و كمی بسیار حائز اهمیت است. خواب بذر و جوانه‌زنی بذرهای گونه‌های مختلف گیاهان به عوامل ژنتیكی و محیطی موثر بر گیاه مادری بستگی زیادی داشته و به همین لحاظ در گونه‌ها، ژنوتیپها، اكوتیپها و - و همچنین شرایط محیطی مختلف گزارشهای متفاوتی وجود دارد. به طور مثال جیمنز و همكاران(Jimenez et al., 1993) تنوع زیادی در قدرت حوانه زنی بذرهای گونه‌های مختلف فالاریس( Phalaris) بین 50 تا 100 درصد مشاهده كردند همچنین سرانو و همكاران(Serrano et al., 1992) نیز در بذرهای برخی گونه‌های بروموس (Bromus) عدم خفتگی و در برخی ازگونه‌های آن خفتگی در مدت زمان مشابه انبارداری بذرهای گزارش دادند. نتایج اكثر تحقیقات نشان داده است(3) كه برخی بذرهای به ویژه بذرهای برخی علفهای هرز و گونه‌های وحشی به دلیل سازگاری اكولوژیكی جهت جوانه‌زنی نیاز به روشنایی و برخی دیگر نیاز به تناوب نوری جهت جوانه‌زنی دارند. انجمن متخصصان رسمی تجزیه بذرssociation of Official Seed Analysis و انجمن بین المللی آزمون بذر International Seed Testing Association روشهای مختلفی را جهت شكستن خواب و تحریك جوانه‌زنی بذرهای گونه‌های مختلف گیاهان ارائه داده اند كه از بین آنها می‌توان استراتیفیكاسیون، اسكاریفیكاسیون(مكانیكی و شیمیایی)، استفاده از محلولهای مختلف تحریك كننده جوانه‌زنی (نیترات پتاسیم، جیبرلین، تیواوره، پلی اتیلن گلایكول و -)، تناوبهای نوری، دمایی و غیره اشاره نمود (3).
     


    مواد و روشها

    نمونه‌های بذری گونه زوفا از منطقه استان چهارمحال و بختیاری جمع‌آوری گردید. پس از خشك كردن و بوجاری تعداد 100 بذر از هر گونه گیاهی برای هر تیمار به طور تصادفی از توده بذری انتخاب شد. آزمایش در قالب طرح آماری كاملاً تصادفی (CRD) در 3 تكرار و 6 تیمار مختلف شامل اسید جیبرلیك (GA3) با 3 غلظت مختلف 100 ، 500 و 1000 قسمت در میلیون(PPM)، نیترات پتاسیم (KNO3) با غلظت 2/0 درصد، تیوره 1 مولار و شاهد (آبیاری با آب مقطر) انجام گرفت. جهت ضد عفونی بذرها از محلول دو در هزار كاربوكسین تیرام استفاده شد. سپس بذرها بر روی كاغذ صافی در ظرفهای مخصوصی قرار داده شدند. توده‌های بذر پس از اعمال تیمارهای مورد نظر به مدت 15 روز در داخل دستگاه ژرمیناتور با تناوب نوری 16/8 (8 ساعت روشنایی و 16 ساعت تاریكی) و حرارتی 25/15(8 ساعت دمای 25 و 16 ساعت دمای 15 درجه سانتیگراد) و رطوبت بالای 95 درصد قرار داده شدند. در نهایت پس از شمارش تعداد گیاهچه‌های طبیعی تولید شده و تعیین درصد جوانه‌زنی داده‌های بدست آمده به كمك نرم افزارهای كامپیوتری Minitab , Mstatc مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
     

     

    نتایج و بحث

    نتایج تجزیه واریانس آزمایش نشان داد كه اثر تیمارهای مختلف بر درصد جوانه‌زنی بذر گونه دارویی زوفا به ترتیب در سطح احتمال 5 درصد معنی دار بود. به طوری كه حداكثر تعداد بذر تولید گیاهچه طبیعی نموده از تیمار جیبرلین با غلظت 500 قسمت در میلیون بدست آمد. البته این تیمار از لحاظ آماری با تیمار نیترات پتاسیم و جیبرلین 100 قسمت در میلیون در یك گروه آماری (P < 0.05) قرار گرفتند. اثر مثبت محركهای رشد مانند جیبرلین و نیترات پتاسیم احتمالاً مربوط به تعادل رساندن نسبت هورمونی در بذر و كاهش مواد بازدارنده‌های رشد می‌باشد. كاهش درصد جوانه‌زنی ناشی از تیمار تیوره شاید به دلیل اثر توان اسمزی این تركیب در غلظت بالای آن در محیط كشت بذرها باشد.


    جدول شمارة 1- تجزیه واریانس درصد جوانه‌زنی بذر گونه گیاه دارویی زوفا
     

     

     

    میانگین مربعات

    منابع تغییر

    درجه آزادی

    درصد جوانه‌زنی بذر زوفا

    تیمار

    5

    0.04578*

    خطا

    12

    0.01628

    كل

    17

     

    n.s  ، و **به ترتیب غیر معنی دار، معنی دار در سطح احتمال  5% و  1%


     

    منابع مورد استفاده

    1-اكبری، غلامعباس، عبداله قاسمی پیربلوطی و محمد شاهوردی. 1381. بررسی اثر زمانهای مختلف برداشت بر برخی خصوصیات كیفی بذرهای ارقام سویا. چكیده مقاله هفتمین كنگره زراعت و اصلاح نباتات. كرج. صفحه 50.
    2-شریعتی، منصوره، طهماسب آسمانه و مجتبی مدرس هاشمی. 1381. بررسی تاثیر تیمارهای مختلف بر شكستن خواب بذر در گیاه بومادران. پژوهش و سازندگی. 56 و 57: 8-2
    3-كاپلند و مك دونالد. ترجمه سرمدنیا، علامحسین. 1375. تكنوژی بذر. انتشارات چهاد دانشگاهی مشهد.288 صفحه.
    4-محمود زاده، احمد، مجید نوجوان و زهرا باقری. مجله علمی كشاورزی. 26:25-13.

    The effect of different treatments on seed dormancy and germination of hyssop Hyssopus officinalis
    Abdollah Ghasemi Pirbalouti , Ahmad Reza Golparvar, Majid Riyahi, Alireza Navid and Somayeh Amani
    Islamic Azad University of Shahrekord
    Email: ghasemi955@yahoo.com

    Abstract
    This study in order to evaluation of effect of different treatments on hyssop (Hyssopus officinalis) seed dormancy and germination was done in completely randomized design with three replications. These treatments were: GA3 100 PPM, GA3 500 PPM, GA3 1000 PPM, KNO3 0.2%, Thiorae 1 M and control. The results of ANOVA showed that the effect of various treatments on the seed germination percentage hyssop were significant different (P< 0.05). Treatment of GA3 500 PPM has the highest hyssop seed germination percentage.

    Keywords : seed domancy , germination




    دوشنبه 7 مرداد 1387

    بررسی امكان كشت گونه‌های اقتصادی گیاهان دارویی در منطقه سیستان

    دوشنبه 7 مرداد 1387

    نویسنده :پژمان

    بررسی امكان كشت گونه‌های اقتصادی گیاهان دارویی در منطقه سیستان
    حمیدرضافنایی1،حسین اكبری مقدم1،غلامعلی كیخا2،حسن رستمی2 واحسان عالی3
    1- اعضای هیات علمی 2-كارشناسان مركز تحقیقات كشاورزی زابل3-كارشناس مدیریت وبرنامه‌ریزی استان سیستان وبلوچستان
    زابل-بلوار شهید میرحسینی-مركز تحقیقات كشاورزی سیستان 3-
    زاهدان-سازمان مدیریت وبرنامه‌ریزی استان
     


    خلاصه

    به منظور ارزیابی امكان زراعت گونه‌های بومی و غیر بومی گیاهان داروئی در منطقه سیستان آزمایشی در دو فصل پاییز و بهار در سال زراعی 82-81 در ایستگاه تحقیقات كشاورزی زهك اجراء گردید. در این آزمایش گونه‌های بومی منطقه (اجغون، بادیان، سیاه دانه) بهمراه گونه‌های غیربومی (بابونه، گاوزبان، اسفرزه و زنیان) در كرت‌هایی به مساحت 30مترمربع در 20/8/81 و 28/12/81 كشت گردیدند. نتایج نشان دادكه گونه‌های اجغون، سیاهدانه و زنیان) امكان كشت درهر دو فصل پاییز و بهارمنطقه رادارند و گونه‌های بابونه، گاوزبان، اسفرزه فقط در فصل پاییز قابلیت كشت دارند. گونه اسفرزه، زنیان، اجغون محلی و سیاهدانه به ترتیب با تولید عملكرد دانه 2048، 1750، 2105،933 كیلوگرم و گونه بابونه و گاوزبان با عملكرد گل خشك 3667 و 1000 كیلوگرم در هكتار می‌توانند گزینه‌های خوبی جهت زراعت داخل منطقه باشند.
    واژه‌های كلیدی: گیاهان دارویی، اقتصادی، سیستان

     


    مقدمه

    استان سیستان و بلوچستان به‌دلیل برخورداری از تنوع اقلیمی، محل و رویشگاه طبیعی تعداد زیادی از گیاهان دارویی می‌باشد. منطقه سیستان بعنوان یكی از رویشگاههای طبیعی استان به‌دلیل شرایط اقلیمی خاص برخی گونه‌ها درمنطقه به‌صورت خودرو در حواشی مزارع و انهار رویش می‌نمایند. هر ساله برداشت این گونه‌های با ارزش توسط روستاییان بدون كشت مجدد صورت می‌گیرد كه این می‌تواند به از بین رفتن این گونه‌ها كه جزء ذخایر ژنتیكی منطقه محسوب می‌شوند منجر گردد. از طرفی بروز پدیده خشكسالی و تداوم آن در منطقه سیستان تأثیری زیادی بر زندگی اجتماعی و معیشتی مردم منطقه به‌جا گذاشته است.گیاهان دارویی به‌دلیل دارا بودن ارزش افزوده بالا، حمایت دولت و داشتن بازار مناسب می‌تواند گزینه‌ای خوب در شرایط موجود منطقه باشد. اكبری‌نیا (1) طی بررسی 11 گونه گیاه دارویی در منطقه قزوین اعلام نمود كه كاشت گاوزبان و پنیرك در اوایل بهار از لحاظ عملكرد و درآمد، اقتصادی است و درمورد سایر گیاهان كشت شده (رازیانه، زنیان و سیاهدانه) پیشنهاد كردند كه به‌عنوان كشت دوم پس از برداشت محصولاتی چون نخود، عدس و جو كاشته شوند. كازرانی و همكاران (2) گزارش كردند كه در میان گونه‌های مورد بررسی رازیانه با 5/3 تن و سیاهدانه با 2تن و عدس الملك با 6/1تن در هكتار بیشترین عملكرد را داشتند.
     


    مواد و روشها

    این آزمایش در سال زراعی82-81دراراضی ایستگاه تحقیقاتی زهك اجراء گردید. در این تحقیق بذور گیاهان داروئی محلی (اجغون، بادیان و سیاه‌دانه) به همراه بذور (بابونه، گاوزبان، اسفرزه و زنیان) پس از تعیین قوه نامیه در دوفصل زراعی پاییز و بهار دركرتهایی به مساحت 30 متر مربع كشت گردیدند. در طول دوره رشد ضمن انجام مراقبتهای زراعی, یادداشت برداریهای لازم از قبیل تاریخ سبز شدن، شروع گلدهی، پایان گلدهی، رنگ بذر،،میزان عملكرد،نوع اندام مصرفی انجام گرفته است برداشت از كل سطح كرت صورت گرفت.از گیاهان گاوزبان و بابونه گل واز گیاهان اسفرزه،سیاه دانه،زنیان واجغون بذر برداشت گردید.
     


    نتایج و بحث

    نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد كه با توجه به شرایط اقلیمی منطقه، داشتن زمستانهای ملایم قابلیت زراعت برخی گونه‌های مورد بررسی دردو فصل پاییز و بهار وجود دارد. كشت گونه‌های گاوزبان، بابونه، سیاهدانه، اجغون، زنیان، و اسفرزه در فصل پاییز به‌دلیل فراهم بودن شرایط دمایی مناسب، عدم نیاز به آبیاری زیاد و برخورداری از دوره رشد طولانی می‌تواند نسبت به كشت بهاره كه محدودیت‌های آبی و دمایی شدید سبب اختلال در رشد می‌شود، حائز اهمیت است.در دو گونه گاوزبان و بابونه به‌دلیل داشتن تیپ رشد نامحدود و مهم بودن عملكرد گل كشت زود هنگام آنها در فصل پاییز حائز اهمیت است. گلدهی گاوزبان و بابونه از دهه دوم اسفند ماه آغازو تا اواخر خردادماه ادامه داشت. عملكرد گل در گاوزبان 1000 كیلوگرم و عملكرد گل در بابونه 3667 كیلوگرم در هكتار محاسبه گردید. گونه اسفرزه در این آزمایش خود را به عنوان یكی ازگونه‌های مناسب كشت پاییزه در منطقه نشان داد. تحمل نسبی بالا در برخورد با درجه حرارتهای پایین، نیازآبی كم و تولید عملكرد دانه خوب از جمله خصوصیات خوب این گونه می‌باشد. عملكرد دانه گونه اسفرزه 2048 كیلوگرم در هكتار محاسبه گردید. دو گونه زنیان و اجغو محلی كه دو اكوتیپ از یك جنس و گونه می‌باشند از لحاظ رشد اولیه بوته‌ها، زمان گلدهی‌، ارتفاع و تعداد شاخه‌های گل دهنده باهم فرق داشتند. دو گونه فوق در اواسط فروردین ماه با اختلاف 4 روز به گل نشستند. در هفته اول تیرماه برداشت دانه آنها در دو مرحله صورت گرفت. اجغو محلی با عملكرد دانه 2105 كیلوگرم نسبت به زنیان با عملكرد1750 كیلوگرم در هكتار برتری داشت. سیاهدانه نیز به عنوان گونه مناسب فصل پاییز و بهار خود را نشان داد كه به‌دلیل مزایای فصل پاییز، كشت پاییزه آن ارجحیت دارد. این گونه در دهه دوم فروردین به گل نشست و در اواخر اردیبهشت برداشت گردید.عملكرد دانه این گونه933 كیلوگرم درهكتار محاسبه گردید.
     


    سپاسگزاری

    بدین‌وسیله از سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان و همكاران ایستگاه به‌خاطر همكاریشان قدردانی می‌شود.
     


    منابع

    1- اكبری نیا، احمد.1380.بررسی مراحل فنولوژی تعدادی از گیاهان داروئی درمنطقه قزوین.تحقیقات گیاهان داروئی و معطرایران (8). انتشارات موسسه تحقیقات جنگلها ومراتع
    2- كازرانی، نرجس. 1379. كاشت، داشت و برداشت گیاهان دارویی در استان بوشهر. مجله علمی، زیتون شماره 146
    3-Verlet.N.1992.TheWorld berbs and essential oile conomyanusis of theediumterm derelopment proceedings of the 23rdInternational horticulture congress.




    Evalution to possiblity of cultivation native and exotic species of medicinal plants in Sistan
    Hamid Reza Fanaei,Hossen AKbarimoghadam, Gholamali Keigha ,Hassan Rostami and Ahssanali Alli
    Sistan Agriculture and natural resource research center and Manegment organization

    Abastract
    In order to evalution to possiblity of cultivation medicinal plants an experiment was carried in autmun and spring season during 2002-2003 years in agricultural research station of Zahak.In this experiment native species (Black cumin, Copticum Benth,-) along with exotic species (Matricaria chamomilla, Borago.officinalis, Plantago pysilum, Copticum Benth,.L.) were planted in plots measuring 30 square meters in 81/8/20 and 81/12/28.The result showed that the species (Black cumin, Cuyum. Copticum Benth. L native and exotic) could be planted well in spring and fall and species (Borago.officinalis , Plantago pysilum and Matricaria chamomilla) could be planted only in autumn. The yields of the medicine species per hectare are as follows: Plantago pysilum 2048 kg (grain), Cuyum. Copticum Benth 1750 kg (grain), Cuyum. Copticum Benth native 2105 kg (grain), Black cumin 933kg (grain), Matricaria chamomilla 3667 kg (flower dry), Borago.officinalis 1000 kg (flower dry).
    Keywords: medicine plants , cultivation, yiel




    دوشنبه 7 مرداد 1387

    جوانه زنی و شکست خواب بذر در گیاهان دارویی همیشه بهار (Calendula officinalis), سرخارگل(Echinacea purpurea) , اسطخودوس (Lavandula angustifolia), گل حشره کش(Chrysanthemum cinerariae folium) و نعناع گربه ای(Nepeta cataria)

    دوشنبه 7 مرداد 1387

    نویسنده :پژمان

    جوانه زنی و شکست خواب بذر در گیاهان دارویی همیشه بهار (Calendula officinalis), سرخارگل(Echinacea purpurea) , اسطخودوس (Lavandula angustifolia), گل حشره کش(Chrysanthemum cinerariae folium) و نعناع گربه ای(Nepeta cataria)
    روزبه فرهودی1, مریم مکی زاده تفتی2, فرزاد شریف زاده3, حسنعلی نقدی بادی 4
    1و2 -دانشجوی کارشناسی ارشد زراعت دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران3- استادیار دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران- هیات علمی پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی


    خلاصه

    با نظر به اهمیت روزافزون کشت و کار گیاهان دارویی, این تحقیق به منظور تعیین مناسبترین تیمار جوانه زنی بصورت آزمایشگاهی روی بذر چند گیاه دارویی انجام گرفت. در این تحقیق تیمارهای اسید جیبرلیک (GA3) نیترات پتاسیم (KNO3), سرمادهی و خراش دهی مکانیکی و شیمیایی روی بذر چند گیاه دارویی همیشه بهار , اسطخودوس, سرخارگل, گل حشره کش و نعناع گربه ای انجام شد. در نهایت تفاوت معنی داری از لحاظ آماری میان تیمارها مشاهده شد.
    واژه های کلیدی : جوانه زنی ، شکست خواب بذر ، همیشه بهار ، سرخارگل ، اسطوخودوس ، گل حشره کش ، نعناع گربه ای .

     

    مقدمه

    سرزمین پهناور ایران, به دلیل دارا بودن اقلیم های گوناگون اعم از ساحل, کویری و کوهستانی در مقایسه با اکثر سرزمین های جهان یکی از بزرگترین گنجینه های دارویی دنیا محسوب می گردد. از این رو لازم است تحقیقات کافی و جامعی بر روی گیاهان دارویی در ایران انجام شود. تمام گیاهان استفاده شده در این تحقیق به جز سر خار گل(Echinacea purpure) از دیرباز در ایران شناخته شده و استفاده می شده اند. امروزه با توجه به رویکرد دوباره بشر به گیاهان دارویی و افزایش سطح زیر کشت این گیاهان, لازم است که نسبت به رفع موانع تولید این گیاهان اقدام شود. یکی از این موانع وجود خواب در بذر این گیاهان می باشد که سبب عدم جوانه زنی آنها در مزرعه شده و سرمایه گذاری تولید کننده با شکست مواجه می شود. در این مقاله سعی شده بهترین تیمار جهت شکست خواب بذر , تحریک جوانه زنی و افزایش درصد و سرعت جوانه زنی بذور گیاهان نامبرده و به تبع آن افزایش استقرار گیاهچه ها انتخاب و معرفی شود.
     


    مواد و روشهـا

    این آزمایش در محل آزمایشگاههای کلکسیون غلات دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران(کرج) انجام شد.تیمارهای به کار رفته جهت جوانه زنی بذور در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با 3 تکرار اعمال شدند. شرایط جوانه زنی بذرها2-24 درجه سانتیگراد و تاریکی بود. قبل از اعمال تیمارهای شکست خواب بذر ،جهت آگاهی از زنده بودن بذور، آزمون تترازولیوم و آزمون استاندارد جوانه زنی انجام شد. جهت شکست خواب بذر، بذور گیاهان اسطخودوس (Lavandula angustifolia), همیشه بهار (Calendula officinalis), گل حشره کش (Chrysanthemum cinerariae folium), سرخارگل (Echinacea purpurea) و نعناع گربه ای (Nepta cataria) تحت تیمارهای اسید جیبرلیک (0, 250 و 500 میلی گرمی بر لیتر). نتیرات پتاسیم (1/.%, 2/% و 3/ %) , سرمادهی (1,2 و 3 هفته در دمای -C 4) , خراش دهی مکانیکی (با سمباده) و خراش دهی شیمیایی (0, 5, 15 و 30 دقیقه با اسید سولفوریک) قرار گرفتند (2). تیمار شاهد دراین آزمایشات مرطوب کردن بستر بذر با آب مقطر بود. نخستین شمارش بذور جوانه زده 3 روز بعد از آغاز آزمایش بود و آخرین شمارش روز بیست و یکم بود. تجزیه های آماری توسط نرم افزار آماری MSTAT-C انجام و مقایسه میانگین ها به روش دانکن انجام شد.
     


    نتایج و بحث

    نتایج نشان داد که اثر تیمارهای مختلف روی سرعت ومیزان جوانه زنی در سطح آماری 05/ معنی دار است. بذور همیشه بهار, اسطخودوس , سرخارگل و حشره کش به تیمار اسید جیبرلیک جواب مثبت دادند و تفاوت آماری میان سطوح 500 و 250 میلی گرم بر لیتر اسید جیبرلیک دیده نشد. بذور همیشه بهار و سرخارگل به تیمار نیترات پتاسیم جواب مثبت دادند و بیشترین جوانه زنی در غلظت 3/% نیترات پتاسیم مشاهده شد. بذور اسطخودوس و نعناع گربه ای نیز به تیمار سرمادهی جواب مثبت دادند و بیشترین جوانه زنی در تیمار 3 هفته سرمادهی مشاهده شد. خراش دهی بذر تاثیر معنی داری بر جوانه زنی هیچ یک از بذور نامبرده نداشت . جواب دادن همیشه بهار و سرخارگل به اسید جیبرلیک و نیتـرات پتاسیم احتمالا" دلیل بر نیاز نوری این گیاهان برای جوانه زنی و فتوبلاست بودن آنها است. زیرا این 2 مـادهمی توانند جایگزین نور برای جوانه زنی باشند (1و4). اسید جیبرلیک علاوه بر تامین نیاز نوری می تواند با تحریک آنزیم های دخیل در جوانه زنی مانند α آمیلاز و لیپاز سبب آغاز جوانه زنی و غلبه بر خواب شود. سرمادهی نیز می تواند سبب رسیدگی فیزیولوژیکی جنین و غلبه بر خواب بذر شود (3). نتایج نشان داد که با اعمال تیمارهای مناسب شکست خواب بذر می توان جوانه زنی بذور را افزایش داد و زمینه استقرار بهتر گیاهچه ها را فراهم نمود.
     


    منابع

    کوچکی , عوض و غلامحسین سرمدنیا, 1377, فیزیولوژی گیاهان زراعی (ترجمه), انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد.
    International rules for seed Testing, Published by the international Seed Testing Association Zurich, Switzeralnd, 1990.
    M. Ajmal L Han and Irwin, A. Ungar. 1998. Seed germination and dormancy of polygonumaviculare Asin Fluenced by salinity,temperature and gibberellic acid, seed science and technology, 26, 97-107.
    Rehman, R. N. J. Loescher and P. J. C. Harris. 1999. Dormancy breaking and germination of Acacia salicina seeds, seed science and technology. 27, No1, 553-557.


    Germination and seed dormancy in medicinal plants : Calendula Officinalis , Echinacea Purpurea , Lavandula angustifolia , Chrysanthemum Cinerariaefolium , Nepeta cataria .
    Roozbe Farhoodi
    Abstract
    According to the importantancey medical plants, this project was perferme to determine the best germination treatments in vitro on some herbal plants. The treatments of this experiment have included: gibberellic acid (0,250 ppm and 500 ppm), KNo3 (0.3%), scarification by sand paper and H2SO4 and herbs were Calendula officinalis, Echinacea purpurea, Lavandula angustifolia,Chrysanthemum cinerariae foliumNepta catari. Results indicated significant differences (p<0.01) between seed breaking dormancy treatments.
    Key words:Seed dormancy,Germination,GA3, KNO3,Scarification




    سه شنبه 1 مرداد 1387

    اثرات ضد آفت اسانس گیاهان دارویی علیه آفات انباری

    سه شنبه 1 مرداد 1387

    نوع مطلب :عمومی، 
    نویسنده :پژمان

    براساس یافته‌های یك دانشجوی كارشناسی ارشد حشره شناسی كشاورزی دانشگاه تربیت مدرس، اسانس گیاهان زیره سبز و برازمبل دارای اثرات ضدآفت بر برخی از آفات انباری هستند.

    فریده عربی، دانش آموخته حشره شناسی كشاورزی دانشگاه تربیت مدرس كه این تحقیقات را با راهنمایی دكتر سعید محرمی پور انجام داده است با اشاره به اینكه حفاظت از محصولات انباری دغدغه اغلب انبارداران می‌باشد، اظهار داشت:‌ تحقیقات برای حفاظت محصولات انباری در برابر حشرات زیان‌آور با استفاده از تركیبات گیاهی حشره‌كش رو به افزایش می‌باشد. در این تحقیق خواص حشره‌كشی اسانس گیاهان دارویی زیره سبز و برازمبل روی حشرات كامل سه گونه از آفات انباری شامل سوسك چهار نقطه‌ای حبوبات، شپشه آرد و شپشه برنج مورد بررسی قرار گرفت. اسانس این گیاهان از بذر زیره سبز و اندام‌های هوائی خشك شده برازمبل به طریق تقطیر با آب، توسط دستگاه كلونجر استخراج شد.

    وی با اشاره به مدت زمان تحقیق خود گفت: آزمایشات روی حشرات كامل یك تا هفت روزه سوسك چهار نقطه‌ای حبوبات، شپشه آرد و شپشه برنج در دمای 27 درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی 65 درصد در شرایط تاریكی با پنج تكرار انجام گرفت. جهت انجام آزمایش LT50 غلظت‌های 32، 161، 322، 483 و 645 میكرولیتر بر لیتر از اسانس گیاهان مورد مطالعه روی سه گونه از آفات انباری مورد برسی قرار گرفت.

    عربی در توضیح نتایج حاصل از آزمایشات زیست سنجی گفت: براساس نتایج حاصل از آزمایشات، سوسك چهار نقطه‌ای حبوبات نسبت به اسانس زیره سبز و شپشه آرد نسبت به اسانس برازمبل در مقایسه با دو گونه آفت دیگر حساسیت بیشتری از خود نشان دادند. در آزمایش بررسی دوام سمیت تنفسی اسانس‌های گیاهی مشخص شد اسانس برازمبل دوام بیشتری نسبت به اسانس زیره سبز دارد.

    این دانش‌آموخته حشره شناسی در ادامه با اشاره نتایج حاصل از آزمایش اثر دور كنندگی اسانس‌های گیاهی فوق روی حشرات مورد مطالعه تصریح كرد: اسانس‌های گیاهی به طور معنی داری، دارای اثر دور كنندگی بر حشرات مورد مطالعه هستند. در بررسی خاصیت تخم كشی و لاروكشی اسانس‌های گیاهان مورد مطالعه مشخص شد، اسانس زیره سبز سمیت بیشتری نسبت به اسانس برازمبل دارد.

    عربی با بیان اینكه نتایج حاصل از اثر اسانس‌ها بر تخم‌ها و لاروهای سنین مختلف نشان داد كه با افزایش سن، میزان مقاومت به هر دو اسانس افزایش یافته است، افزود: در بررسی اثر اسانس‌های گیاهی بر بازدارندگی تخمریزی سوسك چهار نقطه‌ای حبوبات مشاهده شد اثر بازدارندگی اسانس هر دو گونه گیاهی با افزایش غلظت به طور معنی‌دار افزایش پیدا كرده است؛به طوری كه در بالاترین غلظت (5/0 میكرولیتر اسانس در هر گرم بذر) زیره سبز 16/81 در صد و بزامبل 80/64 در صد ممانعت از تخمریزی كرده‌اند.

    به گزارش ایسنا، وی در ادامه افزود: در بررسی اثر اسانس‌های گیاهی بر شاخص‌های تغذیه‌ای شیشه آرد مشاهده شد كه اسانس‌های گیاهان مورد مطالعه دارای اثر معنی‌داری بر شاخص‌های تغذیه‌ای این آفت هستند و بیشترین اثر را بر شاخص بازدارندگی تغذیه دارند. بر اساس نتایج حاصل از GC-MS تعداد 15 تركیب شیمیایی در اسانس زیره سبز و 24 تركیب شیمیایی در اسانس برازمبل شناسایی شد.

    عربی در پایان تاكید كرد: تركیبات شیمیایی موجود در اسانس‌ها غالبا از گروه منوترپنوئیدها هستند كه می‌توان خاصیت حشره‌كشی اسانس‌های گیاهان مورد مطالعه را به بعضی از آنها نسبت داد




    سه شنبه 1 مرداد 1387

    همدان، مهد کشت گیاهان دارویی

    سه شنبه 1 مرداد 1387

    نوع مطلب :عمومی، 
    نویسنده :پژمان

     همدان، مهد کشت گیاهان دارویی

    کارشناسان منابع طبیعی و فعالان عرصه تولید و کشت گیاهان دارویی همدان معتقدند که این استان ذخیره گاه ژنتیکی بسیار ارزشمندی برای کشت انواع گیاهان دارویی است. همدان توان بالقوه ای در کشت و تولید گیاهان دارویی داشته و هم اکنون در بیش از چهار هزار هکتار عرصه منابع طبیعی آن، انواع این گیاهان کشت می شود. پیشینه کشت و تولید گیاهان دارویی در ایران به 800سال پیش از میلاد مسیح باز می گردد و بیش از 150گونه گیاهی مختلف نظیر آنقوزه، سنای مکی و زیره، در طب سنتی و گیاهی کاربرد داشته که برخورداری از چنین پیشینه ای در شناسایی و کاربرد گیاهان دارویی از پتانسیل های کشور محسوب می شود. کارشناسان بر این عقیده اند که هر روز استقبال از تولید و استفاده از گیاهان دارویی به جای داروهای شیمیایی در جهان و به نسبت در ایران رو به افزایش بوده و فعالیت بیش از شش هزار عطاری در کشور گواه این ادعا است. هم اکنون 72شرکت نیز در زمینه تولید انواع گیاهان دارویی در کشور فعال هستند و در این میان همدان به عنوان یکی از قطبهای مهم در تولید و کشت این نوع گیاهان در کشور مطرح بوده است. طبق نتایج طرح مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی همدان، هم اکنون 316 گونه گیاه دارویی در این استان شناسایی شده که از این تعداد 159گونه دارای مصارف سنتی است که با افزودن 79گونه گیاه دارویی غیربومی و خارجی شناسایی شده، این رقم به 395گونه می رسد. عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی همدان گفت: از زمان اقامت بوعلی سینا در همدان در راسته بازار حکیم خانه پزشکان سنتی همدان فعالیت می کردند. "حمیدرضا وجدانی"،افزود: برخی از اینها همچون سید خسرو همدانی، از شهرت بالایی بر خوردار بوده و فرزندان او هم در امر تولید گیاهان دارویی هم اکنون فعال هستند. وی اضافه کرد: در همدان گرایش مجدد به استفاده از این نوع گیاهان ایجاد شده است و بیماران بیشتر از داروهای گیاهی استقبال می کنند و اکنون در خیلی از مناطق همدان اقدام به تولید این نوع داروها می شود. از جمله پتانسیلهای موجود در زمینه تولید گیاهان دارویی، ایجاد باغ گیاهان دارویی "بوعلی سینا"، است که 170گونه مختلف از این گیاهان در آن کشت شده است. مدیرکل منابع طبیعی همدان می گوید: همدان ذخیره گاه ژنتیکی برای کشت گیاهان دارویی است. "موسی امیرخانی"، افزود: همدان توان بالقوه و پیشینه بالایی در استفاده از پتانسیلهای موجود در تولید این نوع گیاهان دارد که حضور ابوعلی سینا در همدان به دلیل همین پتانسیلها بوده است. وی ادامه داد: در جای جای 905هزار هکتار عرصه منابع طبیعی همدان انواع گیاهان دارویی کشت و تولید می شود و تاکنون کدوی طبی، نعنا و بادرنجوبه به عنوان برخی اقلام این نوع فرآورده ها در همدان شناسایی شده است. وی از آغاز کشت گیاهان دارویی در سیاهدره و فارسیان نهاوند از پاییز امسال در سطح 340هکتار خبر داد و گفت: پتانسیل موجود در این بخش در همدان در آینده نزدیک بالفعل می شود. در سمینار "بررسی تولید و تجارت گیاهان دارویی" که دوشنبه در سازمان بازرگانی همدان برگزار شد، رئیس شبکه ملی پژوهش و فناوری گیاهان دارویی وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری گفت: در هر جای کشور که قدم می گذاریم غنی از گیاهان مختلف است و احساس می شود که تمامی اینها دارویی باشند. دکتر "محمد باقر رضایی"، افزود: هم اکنون در کشور ظرفیتهای خوبی در زمینه کشت و تولید گیاهان دارویی وجود دارد اما نبود یک برنامه ریزی مناسب در بهره مندی از این ظرفیتها، دغدغه اصلی فعالان این عرصه ها شده است. وی ادامه داد: همدان جزو استانهایی است که دارای ظرفیت بالایی در این بخشها بوده و در زمان حاضر حدود 400گونه مختلف گیاهان دارویی در این استان شناسایی شده است. وی با اشاره به صادرات 82میلیون و 11هزار دلاری گیاهان دارویی به خارج کشور در سال ، 85افزود: گشنیز، خاکشیر، زیره، انواع صمغها، شیرین بیان، کتیرا، حنا، زعفران، توتون و پنبه از مهمترین اقلام صادراتی در این بخش به حساب می آید. رضایی گفت: باریجه، کتیرا، زعفران، سیاه دانه و زیره، اسانس مورد، رزماری و شیرین بیان برای صادرات دارای مزیتهای نسبی بوده و بابونه، خار مریم، بادرنجوبه، سنبل الطیب در بازار داخلی از اهمیت بالایی برخوردارند. رئیس سازمان بازرگانی همدان نیز گفت: همدان از توانمندی بالایی در کشت و تولید گیاهان دارویی برخوردار است که به عنوان یک استان کوچک اما چابک می تواند در ارتقای صادرات این بخش نقش آفرینی کند. "فیصل مرداسی"، افزود: باتوانمندی های علمی و تجربی بالایی که همدان در زمینه کشت و تولید گیاهان دارویی دارد این بخش می تواند زمینه ساز یک جهش بلند و موتور محرکه توسعه باشد. پتانسیلهای صادراتی گیاهان دارویی در همدان در آستانه بالفعل شدن قرار دارد که این کار با تلاش تجار و بازرگانان شتاب بیشتری خواهد گرفت. وی ادامه داد: امید می رود گیاهان دارویی در آینده نزدیک در فهرست 10 قلم کالای عمده صادراتی همدان قرار گیرد. همچنین معاون توسعه تجارت خارجی سازمان بازرگانی همدان گفت: با توجه به پیشینه تاریخی همدان در زمینه کشت گیاهان دارویی این استان از اهمیت ویژه ای در کشور برخوردار است. "مسعود بکایی"، افزود: همدان با برخورداری از چهار هزار هکتار سطح زیر کشت گیهان دارویی، هم اکنون به عنوان یکی از قطبهای مهم کشور در این زمینه محسوب می شود. وی گفت: گشنیز، رازیانه و سیاه دانه عمده تولیدات همدان در این بخش بوده و حجم قابل توجهی از تولید و صادرات را به خود اختصاص داده است. وی نهاوند و رزن را مهمترین مناطقی از همدان برشمرد که توانمندی بالایی در کشت گیاهان دارویی داشته و عمده تولیدات این بخش مربوط به این دو است.